• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Jak radzić sobie z niewdzięcznym nastolatkiem – budowanie wdzięczności bez presji

„Mój nastolatek jest szczęśliwy i dobrze dopasowany. Myślę, że do tej pory ganzę dobrze go wychowałem. Problem w tym, że jest całkowicie niewdzięczny za wszystko, co dla niego zrobiłam. Jak radzić sobie z niewdzięcznym nastolatkiem?”

Brzmi znajomo?

Rodzice często wyrażają podobne sentymenty w nastolatkowych latach dziecka. Pracują ciężko, by zapewnić dzieciom i starają się być dobrymi rodzicami. A nastolatka córka lub syn w ogóle ich nie docenia. To złamane serca.

Posiadanie uprawnionego nastolatka boli. Żaden rodzic nie chce wychować uprawnionego, niegrzecznego nastolatka, który nie ceni się wysiłku rodzica.

Czym jest wdzięczność

Wdzięczność to uznanie, które czujemy, gdy ktoś daje nam dobre rzeczy – materialne jak prezent, lub niematerialne jak dobroć, pomoc – z altruizmu, nawet gdy nie musi. To cnota i emocja moralna.

Wdzięczność, która nie jest dawana freiwillnie i motywowana konkretnym uczuciem wdzięczności, nie wydaje się prawdziwa. To emocja moralna implikująca dobroć.

Co oznacza bycie wdzięcznym

Bycie wdzięcznym = czuć wdzięczność wobec kogoś, kto pomógł lub zrobił coś miłego dla nas.

Wszyscy znamy uczucie wdzięczności – gdy dostajemy prezent, jesteśmy wdzięczni dawcy. Rozumiemy, że inni nie musieli tego robić, ale zrobili to z dobrej woli wobec nas.

Dlaczego wdzięczność jest ważna

To wspaniałe uczucie dla rodziców – otrzymanie wdzięczności od dzieci. Odbija wartość i miłość, jaką kładziemy na dzieci.

Ważność wdzięczności u dzieci nie da się przecenić. Wdzięczność, jaką dziecko czuje dla rodziców, może być potężną siłą w ich życiu, pomagając im odnieść sukces.

Wdzięczność kojarzy się z większym zadowoleniem z życia, optymizmem, dobrostanem, mniejszą depresją i zazdrością. Wdzięczni ludzie wykazują więcej zachowań i cech prosocjalnych. Dodatkowo wdzięczność to siła ludzka, która wzmocnia relacje osobowe i międzyosobowe. Wdzięczność korzystna jest dla społeczeństwa w całości.

Dlaczego mój nastolatek jest tak niewdzięczny

Jak dobroć czy szacunek – wdzięczność musi być modelowana i uczona.

Typowy błąd rodziców przy niewdzięcznym nastolatku: szkarłacenie, karanie, narzucanie „naturalnych konsekwencji”. Odebranie posiadłości lub mówienie: „Zrobiłam tyle dla ciebie. Dlaczego nie możesz być wdzięczny?” – nie sprawi, by ktoś czuł wdzięczność.

Aby czuć wdzięczność, trzeba rozpoznać, że to dobro pochodzi z zewnętrznej pomocy innej osoby, dawanej celowo i altruistycznie, często kosztem własnych korzyści, bez prośby o odwdzięczność.

To ostatnie jest kluczowe do zrozumienia wdzięczności.

Wyobraźmy: ktoś z rodziny zrobił coś miłego dla ciebie, ale z jakiegoś powodu nie powiedziałeś od razu „dziękuję”. Może byłeś rozproszony, zmęczony, wzburzony. Potem ta osoba przychodzi i mówi: „Hej, nie podziękowałeś za to, co zrobiłem dla ciebie. Jesteś tak uprawniony”. Czy wciąż czujesz wdzięczność za ten „bezinteresowny” czyn?

Czyn przestaje wydawać się altruistyczny, bezinteresowny, prawda? Oczekiwano Twojej wdzięczności i wymagano jej. Nawet jeśli wciąż jesteś wdzięczny za to, co zrobili – bycie zmuszonym do dziękowania nie czuje się dobrze.

Niektórzy nastolatkowie pewnie czują to samo.

Gdy oskarżamy nastolatków o niedocenianie telefonu czy gier, które zapewniamy – czujemy uprawnienie do ich wdzięczności. Czujemy, że nam winni są.

W większości przypadków – tak. Ale gdy wymagamy tego (zwłaszcza oskarżycielskim tonem) – każda chęć wyrażenia wdzięczności, jeśli w ogóle istniała, gaśnie.

Jak radzić sobie z niewdzięcznym nastolatkiem

Nie wymagaj wdzięczności

Oto sprawa…

Rodzice decydowali o dzieciach. Dzieci nie decydowały o rodzicach.

Bycie rodzicem i sprowadzenie na świat wrażliwego człowieka oznacza, że zgadzamy się na zapewnienie i ochronę tej osoby. To odpowiedzialność, nie akt charytatywny.

To nie ma na celu bagatelizowania heroicznych czynów, poświęceń i ogromnego czasu, jaki rodzice poświęcają na wychowanie – ale by wskazać, że wiele z tego, co robimy, to to, co robiłby odpowiedzialny dorosły.

Dobry przykład…

Wyobraź się w restauracji: kelner przynosi jedzenie. Dziękujesz, gdy jedzenie przychodzi szybko. Czy zasługują na uznanie? Oczywiście. Czy powinni je wymagać, gdy zapomnisz lub będziesz rozproszony?

To subtelna różnica, jaką niektórzy rodzice robią, wytykając nastolatkom niewdzięczność.

Wdzięczność to emocja, którą trzeba poczuć, by wyrazić autentycznie. Jeśli chcesz, by nastolatek był wdzięczny – nie możesz wymagać wdzięczności. Chyba że chcesz, by mówił „dziękuję” bezsercowo.

Wskazuj niewdzięczność szacunkowo

Gdy nastolatek okazuje brak wdzięczności lub niegrzeczne zachowanie – możesz to wskazać bez obrażania ani nazwania. Nie używaj słów „uprawniony”, „rozbawiony”.

Alternatywnie możesz zapytać: „Rodzice dali Ci prezenty, a zamiast być wdzięczny, narzekasz, że za mało dostałeś. Dlaczego tak czujesz?”.

Oprócz wdzięczności uczysz ich, jak niezgadzać się szacunkowo.

Unikaj obwiniania i wstydzenia nastolatka. Zadaj pytania zmuszające do refleksji. Pomóż zrozumieć, jaki jest problem, i wyjaśnij uprzejmie, dlaczego warto cenić to, co mają.

Wpowiadaj wartości, nie materializm

Czy Twój nastolatek kojarzy rzeczy materialne z Twoją miłością?

Wielu rodziców używa rzeczy materialnych, by nadrobić brak czasu na pokazywanie miłości. Uczą, że miłość i rzeczy to to samo.

Wpowiadaj wartość miłości i dobroci i jak różni się od materializmu.

Znajdź czas na znaczącą relację z nastolatkiem, by wzmocnić więź rodzic-dziecko. To musi być priorytetem w życiu rodzinnym. Nastolatek chętniej Cię posłucha, ucząc o wdzięczności, jeśli macie dobrą relację.

Pomóż nastolatkom zauważyć dobroć innych

Mamy tendencję do zauważania emocji negatywnych częściej niż pozytywnych, bo emocje pomagają nam zrozumieć środowisko.

Wiedza, gdzie niebezpieczeństwo i zagrożenia, może uratować życie. Dlatego emocje negatywne – lęk, frustracja – przyciągają więcej uwagi.

Ale zdarzenia pozytywne są mniej krytyczne – wystarczy kontynuować to, co robimy, nic nie musi się zmieniać. To może prowadzić do niezauważenia dobra.

Aby pomóc nastolatkom czuć wdzięczność – wskazuj, gdy im idzie dobrze. Pomóż im zrozumieć lub przypomnieć przyczyny i ludzi za tymi wydarzeniami.

Np.: „Pani właśnie podniosła i oddała portfel, który upuściłeś. To tak miłe z jej strony”.

Naucz ich empatii

Pomóż nastolatkowi rozwinąć empatię.

Empatia pozwala rozpoznać celowe akty dobroci. Empatyczny nastolatek rozumie, że gdy ktoś jest dla niego miły, on zyskuje, choć ta osoba nie musiała tego robić.

Empatyzowanie z nastolatkiem, gdy cierpi na negatywne emocje – świetny sposób na budowanie empatii. Pokaż dziecku, że rozumiesz, co przeżywa, nazywając jego uczucia i opisując wpływ na nie.

Pomóż im regulować emocje negatywne

Bycie nieszczęśliwym i bezsilnym wobec negatywnych emocji utrudnia bycie wdzięcznym. Lata nastolatkowe to czas masywnych zmian w mózgu, powodujących wahania nastroju. Dlatego ważne jest nauczanie nastolatków regulacji emocji oprócz empatii.

Dzieci rozwijają samoregulację, gdy rodzice są responsywni, wychowawczy i ciepli. Trening emocjonalny przez rodziców to też skuteczny sposób na nauczanie regulacji emocji.

Pokazuj wdzięczność wobec nastolatka

Często niedoszacowujemy, ile dzieci wchłania z otoczenia. Dzieci uczą się też bez naszej świadomości. Przejmują nasze uczucia, postawy, przekonania, zachowania. Ćwiczenie i cennienie wdzięczności zaczyna się od rodziców. Rodzice ceniący wdzięczność mają dzieci wdzięczne.

Jak rodzice mogą ćwiczyć i wyrażać wdzięczność? Najbardziej bezpośrednio: dziękuj dzieciom, gdy okazują akceptowalne zachowanie.

Typowa reakcja rodzica: „Dlaczego mam dziękować dziecku za robienie prania? To ma to robić”.

Ale wtedy – dlaczego nasi nastolatkowie mają dziękować nam za opiekę? Jako rodzice to nasze obowiązki, prawda?

Mimo że robimy to, co powinniśmy jako rodzice – wciąż miło, gdy dzieci doceniają nasze wysiłki. To samo dotyczy nastolatków. Dziękowanie im za wysiłek to najlepsza nauka wdzięczności.

Zachęcaj nastolatka do wolontariatu

Budowanie relacji wspierających zależy od wyrażania wdzięczności i hojności. Hojność nie tylko wzmacnia relacje i kultywuje wdzięczność, ale uczy dzieci, co to bycie miłym dla innych i cennego dobrodziejstwa.

Zachęcaj nastolatka do regularnego wolontariatu. Prosty akt, który uczy wiele o wdzięczności.

Znajdź sposoby na motywowanie dziecka do hojności. Np. mogą oddawać zabawki, ubrania, prezenty otrzymane od innych.

Nie szkodzi prowadzić dziennik wdzięczności

Kilka badań pokazało, że pisanie dziennika zwiększa wdzięczność. Ale rezultaty nie były łatwo powtarzalne w kolejnych badaniach. Dokładne badania wykazały, że niespójności wynikały z projektu eksperymentów lub sposobu rekrutacji wolontariuszy.

Nie szkodzi zachęcić nastolatka do myślenia i zapisywania, za co czuje wdzięczność, regularnie – nawet jeśli to nie w 100% pewna metoda. To głębsze myślenie przygotuje ich do bycia niezależnymi dorosłymi jako część rozwoju nastolatka i doświadczenia życiowego.

Potrzebujesz pomocy w motywowaniu dzieci?

Jeśli szukasz dodatkowych wskazówek i konkretnego planu krok po kroku, kurs online „Jak motywować dzieci” to doskonałe miejsce na start.

Otrzymasz kroki do zidentyfikowania problemów z motywacją u dziecka i strategię, by pomóc mu zbudować samomotywację i pasję do nauki.

Gdy poznasz tę strategię opartą na nauce, motywowanie dziecka stanie się łatwe i bezstresowe.