• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

7 prostych sposobów na radzenie sobie z zaburzeniami osobowości u nastolatków

Zaburzenie osobowości u nastolatków może powodować problemy w relacjach i trudności z przejmowaniem odpowiedzialności, a także poczucie oddzielenia i samotności. Emocje, myślenie i wzorce zachowania stają się sztywne i zdysfunkcjonalne. Te zmiany utrudniają radzenie sobie z różnymi sytuacjami i ludźmi.

Większość zaburzeń osobowości zaczyna się w dzieciństwie, a objawy stają się bardziej widoczne w dojrzewaniu. Choć wielu nastolatków jest świadomych problemu, niektórzy mogą nie.

Przeczytaj o typach, przyczynach, czynnikach ryzyka, diagnostyce i leczeniu zaburzeń osobowości u nastolatków.

Jak wyglądają zaburzenia osobowości?

Różne zaburzenia osobowości objawiają się na różne sposoby. Jednak u nastolatków z zaburzeniami osobowości można zaobserwować podobne cechy:

• Stałe wahania nastroju
• Trudności w utrzymywaniu relacji
• Nieupewne zachowanie
• Potrzeba natychmiastowej gratyfikacji
• Zachowania impulsywne
• Problemy w szkole lub pracy
• Problemy z nałogami
• Popędzenie do autouszkodzeń, by radzić sobie ze sytuacjami

Uwaga: Niektóre z tych wzorców zachowania często występują w dojrzewaniu przez zmiany hormonalne. Dlatego nie wszystkie takie znaki należy traktować jako zaburzenia osobowości.

Jakie są typy zaburzeń osobowości u nastolatków?

Diagnostyczny i Statystyczny Poradnik Zaburzeń Psychicznych (DSM) dzieli zaburzenia osobowości u nastolatków na trzy grupy (klastry) wg objawów i cech:

Grupa A – Zaburzenia osobowości ekscentrycznych

Nastolatkowie z tymi zaburzeniami mają nietypowe zachowania. Dzielą się na trzy typy:

1. Zaburzenie osobowości paranoidalnej

• Trudności z ufaniem ludziom
• Przekonanie, że ludzie się z nich korzystają
• Trudności z dzieleniem się uczuciami
• Obcy są nieufnie i podejrzliwie traktowani
• Codzienne sytuacje postrzegane jako groźne lub przerażające

2. Zaburzenie osobowości schizoidalnej

• Odcięcie od relacji społecznych
• Brak wyrażania silnych emocji
• Relacje postrzegane jako źródło problemów
• Brak zainteresowania życiem
• Ograniczone zainteresowanie bliskimi relacjami

3. Zaburzenie osobowości schizotypowej

• Nietypowe zachowania
• Używanie nietypowych słów lub zwrotów
• Przekonanie o zdolności czytania myśli
• Częste przezwyciężenia
• Lęk w sytuacjach społecznych

Grupa B – Zaburzenia osobowości dramatycznych

Nastolatkowie z tymi zaburzeniami mają niestabilne emocje i dramatyczne zachowania. Cztery typy:

1. Zaburzenie osobowości antysojalnej

• Zachowania nieodpowiedzialne, niebezpieczne, agresywne
• Nieprzestrzeganie norm społecznych
• Nieprzyjemność wobec innych
• Częste dążenie do korzyści własnych
• Brak poczucia winy po błędach
• Łatwo o kłótnie
• Przekonanie, że sukces kosztem wszystkiego

2. Zaburzenie osobowości borderline

• Wybuchy gniewu
• Intensywne wahania nastroju
• Impulsywność z późniejszym żalem
• Zachowania autodestrukcyjne
• Skłonność do konfliktów
• Niestabilne relacje
• Niezdolność do utrzymania długoterminowych relacji
• Złe samoocena

3. Zaburzenie osobowości histrionicznej

• Stałe dążenie do bycia w centrum uwagi
• Pragnienie bycia centrum uwagi i rozbawiania innych
• Dramatyczne, dziecięce lub emocjonalne zachowanie
• Potrzeba zewnętrznej akceptacji
• Łatwe poddawanie wpływowi

4. Zaburzenie osobowości narcystycznej

• Nadmuchane poczucie przewagi
• Niska samoocena, stąd potrzeba uwagi, by poczuć wartość
• Złość, gdy inni nie zwracają uwagi
• Egoistyczne i egocentryczne
• Wykorzystywanie ludzi

Grupa C – Zaburzenia osobowości lękowych

Nastolatkowie z tymi zaburzeniami doświadczają strachu i lęku. Trzy typy:

1. Zaburzenie osobowości unikałej

• Unikanie kontaktów społecznych ze strachu przed oceną lub wstydem
• Wrażliwość na krytykę i oczekiwanie jej od innych
• Strach przed hańbą lub odrzuceniem
• Kompleks niższości
• Unikanie nowych czynności ze strachu przed wstydem

2. Zaburzenie osobowości zależnej

• Bezradne, zależne, potrzebujące
• Niezdolność do samodzielnych decyzji
• Pozwalanie innym na kontrolę życia i decydowanie
• Potrzeba ciągłego uspokajania
• Akceptowanie złych zachowań innych ze strachu przed utratą
• Niska pewność siebie
• Brak wiary we własne możliwości

3. Zaburzenie osobowości obsesyjno-kompulsywnej

• Dążenie do kontroli wszystkiego
• Stawianie nierealistycznych standardów sobie
• Martwienie o doskonałość i strach przed błędami
• Niezdolność do ukończenia zadań ze strachu przed błędem

Przyczyny i czynniki ryzyka zaburzeń osobowości u nastolatków

Rzeczywista przyczyna nieznana. Badania: nie są wrodzone, a nabyte przez czynniki genetyczne i środowiskowe (negatywne doświadczenia życiowe) w czasie. Czynniki ryzyka:

• Możą wiązać się z historią rodzinną zaburzeń osobowości i chorób psychicznych. Np. nastolatkowie z OCD mogą mieć w rodzinie depresję lub lęk.

• Mogą powstać jako mechanizm radzenia sobie z trudnymi sytuacjami/doświadczeniami. Np. dzieci doświadczające przemocy w dzieciństwie mogą rozwijać zaburzenie borderline.

• Brak pozytywnego wychowywania lub opieki w dzieciństwie

• Nastolatkowie zdiagnozowani z zaburzeniami behawioralnymi w dzieciństwie

• Zmiany w strukturze i chemii mózgu

• Trzykrotnie większe ryzyko u dzieci, które doświadczyły przemocy werbalnej (krzyki, groźby) od rodziców.

• Nadwrażliwość na bodźce (światło, hałas, faktura) może sprawiać, że nastolatkowie są nieśmiali, niepewni, lękliwi.

• Mogą współistnieć z ADHD.

Jak diagnozuje się zaburzenia osobowości u nastolatków?

Najpierw lekarze oceniają objawy i różnicują zaburzenia osobowości od stylów osobowości. Np. nieśmiałość u dzieci nie oznacza zaburzenia.

• Lekarz rozmawia o historii rodzinnej, relacjach, uczuciach, szkole, wywiadzie medycznym i innych jawach problemach.

• Wykonuje badania fizyczne i testy (RTG, badania krwi), by wykluczyć choroby somatyczne.

• Jeśli nie ma chorób somatycznych, kieruje nastolatka do psychiatry lub psychologa specjalizującego się w chorobach psychicznych i zaburzeniach osobowości.

Jak leczy się zaburzenia osobowości u nastolatków?

Leczenie zależy od typu zaburzenia. Najczęstsza i skuteczna to psychoterapia, gdzie lekarz rozmawia o myślach, emocjach i zachowaniach, pozwalając zrozumieć odpowiedzialność i rozwijać pozytywne zachowania.

Popularne psychoterapie:

• Terapia psychodynamiczna (radzenie sobie przez rozmowę o problemie)
• Terapia poznawczo-behawioralna (zmiana wzorców myślenia i zachowania)
• Terapia dialektyczno-behawioralna (nowe umiejętności zarządzania emocjami i relacjami)
• Terapia grupowa (praca w grupie 10–15 osób)
• Psychoedukacja (edukacja o stanie i sposobach radzenia sobie)

Nie ma specyficznych leków na zaburzenia osobowości; objawy można jednak kontrolować antydepresantami, stabilizatorami nastroju i lekami przeciwlękowymi.

Jak radzić sobie z zaburzeniami osobowości u nastolatków?

Nastolatkowie z zaburzeniami osobowości mogą spróbować następujących strategii:

• Prowadzenie dziennika do wyrażania emocji
• Zrozumienie swojego stanu
• Aktywność fizyczna redukująca depresję i lęk
• Unikanie narkotyków i alkoholu
• Dołączenie do grup wsparcia dla osób z zaburzeniami osobowości
• Stosowanie technik zarządzania stresem: joga, medytacja
• Zachowanie kontaktu z przyjaciółmi i rodziną

Zaburzenia osobowości mogą wystąpić u nastolatków z różnych powodów, ale dają się zarządzać i leczyć z miłością i wsparciem rodziny i przyjaciół. Bycie z bliskimi i poczucie bezpieczeństwa redukuje stres i lęk, pomagając lepiej radzić sobie ze stanem. Szukaj pomocy profesjonalnej – lekarze są przeszkoleni do pracy z takimi stanem i pomagają nastolatkom prowadzić szczęśliwe, spełnione życie.