• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Przyczyny nadciśnienia u nastolatków, jego objawy i leczenie

Nadciśnienie to stan, w którym ciśnienie krwi krążącej naciska na ściany tętnic z większą siłą. Częstość nadciśnienia u nastolatków wzrosła z powodu rosnącej otyłości i siedzącego trybu życia.

To rosnące zagrożenie zdrowotne, bo nadciśnienie zwiększa ryzyko udaru i chorób serca w późniejszym życiu. Według CDC (Centrum Kontroli Chorób i Prewencji USA), 1 z 10 dzieci ma nadciśnienie, a 1 z 25 dzieci jest diagnozowanych z nadciśnieniem w wieku 12–19 lat.

Przeczytaj o przyczynach, czynnikach ryzyka, objawach, diagnostyce, leczeniu i profilaktyce nadciśnienia u nastolatków.

Jak mierzy się ciśnienie krwi u nastolatków?

Pomiar ciśnienia krwi zapisuje się jako "mmHg" (milimetry rtęci) w dwóch liczbach.

• Wyższa to ciśnienie skurczowe (maksymalne ciśnienie tętnicze przy skurczu serca),
• Niższa to ciśnienie rozkurczowe (minimalne ciśnienie tętnicze przy rozkurczu serca).

Ze względu na zmienne rozmiary mankietów, poziom lęku, spożycie kofeiny, porę dnia i pozycję pacjenta, trudno uzyskać dokładny pomiar. Dla wiarygodnego wyniku nastolatkowie powinni usiąść ciszej na min. 3–5 minut wcześniej z podparciem pleców, stopy płaskie i nieskrzyżowane.

Pediatra lub lekarz może użyć standardowego tętnicy rtęciowej, tętnicy aneroidowej lub cyfrowej (mankiet do automatycznego pomiaru). Powinni też dysponować mankietami różnych rozmiarów do odpowiedniego dopasowania.

Kto jest narażony na rozwój nadciśnienia?

Następujące czynniki zwiększają ryzyko nadciśnienia u nastolatków:

• Otyłość i podwyższony BMI
• Brak aktywności fizycznej
• Historia rodzinna nadciśnienia lub chorób serca
• Zwiększony obwód talii
• Palenie matki w ciąży
• Chłopcy częściej rozwiązują nadciśnienie niż dziewczyny
• Osoby hiszpańskie i czarnoskórne

Jakie są przyczyny nadciśnienia u nastolatków?

Nadciśnienie u dzieci i nastolatków dzieli się na pierwotne (wrodzone), czyli bez wyraźnej przyczyny, i wtórne, gdy jest skutkiem choroby bazowej.

Nadciśnienie pierwotne to najczęstsza przyczyna u młodzieży. Dotyczy nastolatków z wysokim ryzykiem i tych przechodzących zaburzenia hormonalne i gwałtowne skoki wzrostowe, powodujące przejściowe wzrosty cholesterolu i ciśnienia. Ten przejściowy wzrost może być nasilony dietą bogatą w tłuszcze, brakiem ruchu i paleniem. Nadciśnienie wtórne z kolei może wynikać z choroby bazowej lub choroby układowej, m.in.:

• Podstawowe choroby nerek i serca (CVD)
• Choroby przewlekłe
• Silny ból (rak, oparzenia)
• Choroby endokrynne, np. cukrzyca
• Zaburzenia neurologiczne
• Przyczyny psychiczne: stres i lęk
• Nałogi (sterydy anaboliczne, kokaina), leki OTC i suplementy (kofeina, tabletki na chudnięcie), leki na receptę (antykoncepcja, sterydy)

Jak zapobiegać nadciśnieniu u nastolatków?

Aby utrzymać ciśnienie w normie, nastolatkowie powinni:

• Utrzymywać zdrową wagę
• Jeść zdrowo – odżywcze, niskosodowe, bez dodanego cukru, owoce i warzywa
• Regularna aktywność fizyczna
• Unikać palenia

Jakie są objawy nadciśnienia u nastolatków?

Nadciśnienie u dzieci i młodzieży jest w większości bezobjawowe. Czasem mogą pojawić się objawy wskazujące na stan nagły nadciśnieniowy (kryzys nadciśnieniowy), wymagający pilnej interwencji. Objawy to:

• Ranne bóle głowy
• Zmiany poznawcze
• Nudności i wymioty
• Zaburzenia świadomości
• Zawroty głowy
• Zaburzenia widzenia
• Krwawienie z nosa
• Nieregularne bicie serca
• Ból w klatce piersiowej
• Drgania mięśni

Jak diagnozuje się nadciśnienie u nastolatków?

American Heart Association (AHA) zaleca roczne pomiary ciśnienia u wszystkich dzieci i młodzieży dla wczesnego wykrycia i interwencji.

Diagnoza nadciśnienia u młodzieży obejmuje:

1. Uzyskanie dokładnego pomiaru ciśnienia: Wiele czynników może podnosić ciśnienie u nastolatków.

Dlatego potwierdzenie diagnozy wymaga: zarejestrowanego podwyższonego ciśnienia w trzech różnych okazjach (min. tydzień przerwy) LUB monitorowania ambulatoryjnego ciśnienia (ABPM). ABPM to urządzenie mierzące ciśnienie co 20–30 minut.

U dzieci (poniżej 13 r.ż.) podwyższone/nadciśnienie to ciśnienie w centylu 90 lub wyżej wg wieku, wzrostu i płci; nadciśnienie to centyl 95 lub wyżej.

U młodzieży (13+ lat): ciśnienie 120–129 mmHg skurczowe i <80 mmHg rozkurczowe = podwyższone ciśnienie; nadciśnienie = ≥130/80 mmHg.

2. Ocena kliniczna nastolatka z nadciśnieniem: Szczegółowy wywiad i kompleksowe badanie fizykalne w poszukiwaniu przyczyny bazowej i współistniejącej choroby.

3. Badania diagnostyczne: Początkowe: badanie moczu, elektrolity, mocznik, kreatynina, echokardiografia. U nastolatków z nietypową funkcją nerkową lub wynikami moczu – zalecane USG nerek; niepotrzebne, jeśli badanie fizykalne i mocz są normalne.

Dodatkowe badania wykluczające współchoroby:

• Morfologia krwi
• Testy na narkotyki
• Echokardiografia
• Glukoza na czczo lub HbA1c; AST/ALT
• Polisomnografia

Jakie jest leczenie nadciśnienia u nastolatków?

W zależności od ciężkości, wieku, objawów i obecności przyczyn wtórnych, inicjuje się plan leczenia:

1. Modyfikacje stylu życia terapeutyczne

To opcja pierwszej linii i jedyna przy łagodnym podwyższeniu ciśnienia. Skupia się na:

• Redukcji wagi przy nadwadze/otyłości
• Regularnej aktywności fizycznej
• Zmianach dietetycznych: zdrowa dieta, ograniczanie sodu
• Unikaniu substancji: narkotyki, tyton
• Redukcji stresu
• Interwencji rodzinnych: poradnictwo rodzinne

2. Farmakoterapia

Czasem nastolatkowie z nadciśnieniem potrzebują leków przeciwnadciśnieniowych, zwłaszcza przy: nadciśnieniu objawowym, wtórnym, uszkodzeniu narządu docelowego, współchorobach (np. cukrzyca), utrwalonym nadciśnieniu mimo próby zmian stylu życia. Leki: Blokery kanałów wapnowych (CCB), Inhibitory ACE (ACEI), Blokery receptorów angiotensyny (ARB), moczopędne, rozszerzające naczynia, blokery receptorów aldosteronu i inne leki przeciwnadciśnieniowe.

Kiedyś nadciśnienie uważano za chorobę dorosłych i pomijano u dzieci. Obecnie to rosnące zagrożenie przez złe nawyki żywieniowe i stylu życia. Zarządzanie nadciśnieniem u nastolatków opiera się głównie na modyfikacjach stylu życia: dieta, ruch, leki – by poprawić jakość życia nastolatka.