• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Tablica zachowań, tablica obowiązków i ekonomia tokenowa – czy to działa?

Czy tablica zachowań jest skuteczna w modyfikacji zachowania dzieci? Czy rodzice powinni używać tablicy obowiązków czy płacić dzieciom za prace domowe? W tym artykule przyjrzymy się badaniom, by znaleźć odpowiedzi, i odkryjemy najlepszy sposób na motywowanie dzieci do dobrego zachowania.

Tablica zachowań

Co to jest tablica zachowań

Tablica zachowań to rodzaj pozytywnego wzmocnienia używany do zachęcania dzieci do przyjmowania nowego zachowania. Zawsze, gdy dziecko wykonuje pożądane zachowanie, nagradza się punktem, naklejką lub tokenem. Gdy dziecko zgromadzi ustaloną liczbę punktów – wymienia je na nagrodę: zabawkę, dodatkowe kieszonkowe, późniejszy czas pójścia do łóżka.

Uważana za jedno z najłatwiejszych narzędzi modyfikacji zachowania, tablice zachowań i naklejek są powszechnie stosowane przez rodziców w domach i nauczycieli w klasach (w szkołach nazywane „systemami ekonomii tokenowej”).

Używanie tablicy zachowań do poprawy zachowania dziecka jest proste.

Podzieliłeś lód z siostrą? Zyskałeś 3 punkty.

Zrobiłeś lekcje na czas? Masz gwiazdkę.

Rozdawanie punktów i gwiazdek by zachęcać do pozytywnych zachowań jest stosunkowo bez wysiłku, a efekty prawie natychmiastowe.

Krzyki, nudzenie, kłótnie – drastycznie zmniejszone.

Dzieci chętnie pracują na nagrody, a rodzice cieszą się pozorną skutecznością.

Więc – czy warto stosować?

Chłopiec, który zrobił „właściwą rzecz”

Raz porozmawiałem z małym chłopcem o hipotetycznym scenariuszu.

Zapytałem: gdyby zobaczył 100 dolarów na ulicy, czy podniósłby i schował do kieszeni.

Odpowiedział z najwyższą oczywistością: „Oczywiście, że nie”.

Zachwycony jego dojrzałością, zapytałem dlaczego.

Odpowiedział: „Bo pójdziesz do więzienia, jeśli Cię złapią na kradzieży cudzych pieniędzy”.

Oto on – chłopiec, który robi „właściwą rzecz”, ale z innego powodu niż „właściwy powód”.

Unikanie więzienia to dobry powód, ale czy nie powinniśmy nie kraść cudzej własności, bo to źle brać cudze bez zgody?

Oto inny przykład.

Jak wiele rzeczy w rodzicielstwie – to, co wybieramy, może mieć głęboki, a czasem nieprzewidziany wpływ na dzieci.

Gdy nagradzamy dzieci za zmianę zachowania – w istocie podkujemy je, by zachowywały się tak, jak my chcemy.

Dzieci chętnie się stosują, bo chcą nagrody, a nie bo chcą się zachowywać dobrze.

Tablice zachowań dla dzieci działają – ale tylko na poziomie zachowania i krótkoterminowo.

Zapominamy o wartościach i lekcji, które uczymy dzieci, a jest to:

Zachowujemy się dobrze tylko, gdy z tego skorzystamy.

Tablica obowiązków (Tablica odpowiedzialności dla dzieci)

Tablica obowiązków to specyficzny typ tablicy zachowań skupiający na nakłanianiu dzieci do robienia prac domowych. Dzieci zazwyczaj otrzymują uprawnienia lub kieszonkowe za posłuszeństwo.

Popularne przekonanie: przejmując te obowiązki, dzieci uczą się odpowiedzialności.

Choć nie znaleziono badań popierających to założenie, kilka badań odkryło negatywne skutki uboczne nakłaniania dzieci do prac domowych zewnętrznymi nagrodami.

W jednym badaniu badacz poprosił dzieci czekające na czytanie bajek o pomoc w robieniu zabawek z papieru dla chorych, biednych dzieci w szpitalu, które nie miały z czym się bawić.

Niektórym obiecywano nagrodę za pomoc, innym nie.

Po dwóch minutach powiedziano im, że mogą albo „dalej pomagać dzieciom w szpitalu” albo bawić się w inne gry, gdy badacz pójdzie po taśmę. Nagród nie oferowano w tym okresie. Dzieci mogły samodzielnie zdecydować.

Wyniki: dzieci, którym obiecano nagrodę na początku, zrobili mniej zabawek w pierwszym okresie i rzadziej kontynuowały robienie zabawek w drugim okresie, gdy nie oferowano dalszych nagród.

To nie zaskakuje, bo podobne eksperymenty powielano wielokrotnie w innych kontekstach, dowodząc, że zewnętrzne nagrody podważają motywację wewnętrzną i jakość pracy.

Ale co bardziej zaskakujące – badacze znaleźli też, że dzieci, które były nagradzane za prace domowe w domu, były mniej chętne do pomagania w robieniu zabawek, gdy miały wolny wybór.

Faktycznie, im częściej matki stosowały zewnętrzne nagrody do motywowania w domu, tym mniej ich dzieci chciały pomagać w eksperymencie.

Więc stosowanie nagród do motywowania dzieci nie tylko podważa ich motywację wewnętrzną do konkretnego zadania, ale też redukuje ich altruizm.

Ekonomia tokenowa

Systemy ekonomii tokenowej są powszechnie stosowane, głównie z populacjami uzależnionymi, zależnymi: pacjentami szpitali psychiatrycznych lub dziećmi w szkole.

Wiele badań udowadniło ich natychmiastową skuteczność.

Niektóre nawet wykazały, że poprawione zachowanie utrzymuje się krótko po usunięciu nagród.

Jednak w 1972 r. pierwszy systematyczny przegląd badań nad ekonomią tokenową wykazał inaczej:

Innymi słowy: gdy nagrody przestają, ludzie wracają do zachowań sprzed ich wprowadzenia.

W szkołach, po usunięciu nagród warunkowych, zainteresowanie niektórzych uczniów konkretnym zachowaniem spadło nawet poniżej poziomu przed rozpoczęciem praktyki.

Nagradzając dzieci za przyjmowanie danego zachowania, sygnalizujemy, że samo zachowanie jest niepożądane – inaczej nie musielibyśmy ich podkupywać.

Używając systemu tokenowego, nie tylko demotywujemy dzieci do naturalnego przyjmowania nowego zachowania po usunięciu tokenów, ale nieumyślnie powodujemy inne problemy.

Np. w jednym programie popołudniowym uczniowie dostawali punkty za dobre zachowanie na lekcji lub dobre wyniki w testach. Co tydzień punkty sumowano i uczeń z największą liczbą punktów wybierał nagrodę ze stosu. Potem drugi itd., aż każdy dostał nagrodę.

Brzmi jak win-win: dzieci zmotywowane do dobrania i każdy dostaje nagrodę. Nikt nie zostaje pominięty.

Ale czy na pewno?

Oto co usłyszałem od uczniów.

Gdy uczniowie 1. klasy dostaje więcej punktów niż koleżanki – te były smutne, co sprawiało dziewczynie sens winy. Gdy ta uczennica dostawała mniej punktów – niektórzy drwili ją. „Mam więcej punktów niż ty” może naprawdę zranić uczucia dziecka, zwłaszcza młodszych, bardziej wrażliwych.

Prosty system tokenowy nie tylko ma wątpliwy wpływ na naukę, ale tworzy wiele napięć społecznych wśród dzieci, zwłaszcza bardziej wrażliwych.

W szkole odejmowanie punktów na tablicy za niegrzeczność to też publiczne wstydzenie dziecka przed całą klasą.

Alternatywy dla tablic zachowań

Co rodzice powinni robić, jeśli nie możemy polegać na tablicach zachowań?

No motywować dzieci w właściwy sposób, jak niektórzy mówią – trudną drogą.

Dlaczego trudną?

Bo wymaga czasu, wysiłku i cierpliwości.

Nie jest natychmiastowa – brak natychmiastowej gratyfikacji dla rodziców.

A nie cierpliwość i wytrwałość to dwie wartości, które chcemy, by nasi dzieci nauczyły się?

Co lepszego sposobu na ich nauczanie niż modelowanie naszą cierpliwą i wytrwałą nauką?

Dla niektórych rodziców to trudne, bo wydaje się, że niektóre dzieci są po prostu zbyt uparte lub silnej woli i odmawiają nauki zachowania.

Ale weźmy matematykę na przykład.

Trzecioklasisty umieją dodawać, odejmować, mnożyć, dzielić – ale czy oczekujesz, że zrozumieją rachunek różniczkowy?

Nie, prawda?!

Potrzeba czasu, praktyki i ciągłej nauki, by opanować głębsze umiejętności matematyczne.

Fakt, że znają podstawowe działania, nie oznacza, że opanują rachunek różniczkowy od razu.

To samo z zachowaniem dziecka.

Fakt, że dzieci rozumieją większość naszych słów i potrafią posłuchać niektórym prośbom – nie znaczy, że potrafią opanować całą kontrolę impulsów i zrozumieć sens wszystkich oczekiwań zachowawczych.

Faktycznie, część mózgu odpowiedzialna za decydowanie nie dokończa rozwoju do połowy dwudziestolatka!

Więc dość nierozsądne jest oczekiwanie, że zachowają się idealnie w wieku 10 lat!

Oto kilka sprawdzonych strategii nauczania dzieci zachowania bez wad podkupowania i karania.

1. Wyjaśnij

Wyjaśnij dwie ważne zasady, dlaczego powinniśmy się zachowywać dobrze i robić prace domowe.

Zachowanie – Nie czyn innym tego, czego nie chciałbyś, by zrobili tobie.

To dość łatwe do wyjaśnienia.

Np. Nie kopiemy, bo nikt nie lubi być kopnięty.

Prace domowe – Jesteśmy rodziną. W rodzinie wszyscy dbamy o siebie i pomagamy sobie nawzajem.

Wszyscy robimy rzeczy dla innych: rodzice gotują dla wszystkich, prowadzą dzieci do szkoły, wożą na zabawy itp.

Wyobraź, gdybyśmy tylko dbani o siebie i nie pomagali – co by było z rodziną?

Albo gdyby Mama i Tata robiły wszystko w domu – czy miałyby siłę, by bawić się z dziećmi?

A jeśli nie nauczysz się teraz tych rzeczy – czy będziesz potrafił/a dbać o siebie, gdy wyrosniesz i będziesz żyć sam/a?

2. Pozytywna dyscyplina

Pozytywna dyscyplina opiera się na wzajemnym szacunku i instrukcjach pozytywnych. Skupiając się na pozytywnym, prowadzimy dzieci do zastępowania niepożądanych zachowań właściwymi.

3. Dyscyplina to nauczanie

Dyscyplina znaczy uczyć, nie karać. Gdy cierpliwie uczymy dzieci właściwego zachowania, wpijamy w nich wartości zachowania, a nie wartości podkupowania.

4. Modeluj szacunek

Dzieci nie słuchają, gdy szkarłacamy czy wykładamy. Nie reagują dobrze na kary. Ale widzą, co robimy. Szanując wszystkich, w tym dzieci – modelujemy, jak zachowywać się z godnością.

Potrzebujesz pomocy w motywowaniu dzieci?

Jeśli szukasz dodatkowych wskazówek i konkretnego planu krok po kroku, kurs online „Jak motywować dzieci” to doskonałe miejsce na start.

Otrzymasz kroki do zidentyfikowania problemów z motywacją u dziecka i strategię, by pomóc mu zbudować samomotywację i pasję do nauki.

Gdy poznasz tę strategię opartą na nauce, motywowanie dziecka stanie się łatwe i bezstresowe.

Podsumowanie: ostateczne myśli o tablicy zachowań

Rodzicielstwo jest trudne. Tablica zachowań i obowiązków wydaje się konieczną pomocą w naszej długiej liście obowiązków rodzicielskich. Ale skróty tylko okradają nasze dzieci. Nauka właściwych wartości jest bezcenne.