• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

6 stylów wychowawczych z innych krajów, od których możemy się uczyć

Wychowywanie to trudna praca. Nawet w najlepsze dni, gdy dzieci są radosne, syte, w nieskalanym ubraniu i wyzwanie wyjścia z domu na czas udaje się w sposób cudowny — to nadal jeden z najtrudniejszych zawodów na świecie. Większość z nas codziennie zmaga się z nowymi wyzwaniami. Na szczęście nie brakuje porad w książkach, na stronach i od znajomych.

Nie ma sztywnych zasad wychowawczych, a większość tego, co wiemy, zależy od otoczenia i kultury. Ale spojrzenie poza własny krążek daje ciekawe pomysły, o których nie pomyślelibyśmy.

Oto sześć sposobów, w jakie wychowywanie wygląda inaczej w innych kulturach — i co z nich możemy wynieść.

1. Uczenie do nocnika zaczyna się w niemowlęctwie i jest prowadzone przez dziecko (Wietnam, Chiny)

Kiedy my siedzimy na podłodze w łazience, desperacko namawiając dwulatki do nocnika, maluchy w innych krajach chodzą już w pełni wytrenowane. W Wietnamie rodzice rzadko używają pieluch, jeśli w ogóle. W badaniu opublikowanym w „Journal of Pediatric Urology” (2012) 47 matek w Wietnamie opisało swoje metody. Od pierwszego dnia życia obserwowały sygnały: mimikę, płacz, ruchy ciała. Podczas moczenia wydawały niski gwizd — stawały się przypomnieniem, a potem sygnałem: „idź na nocnik”. Ostatecznie przypomnienia były zbędne, a większość wietnamskich niemowląt samodzielnie korzystała z nocnika w 9. miesiącu życia.

W Chinach metoda Eliminacyjnej Komunikacji to dawna tradycja bez pieluch z zaletami ekologicznymi. Dzieci noszą „spodnie z rozcięciem” i są zachęcane do przysiadu. Dzięki temu trening zaczyna się znacznie wcześniej, a większość dzieci samodzielnie korzysta z nocnika do 2. roku życia. Podobnie jak w Wietnamie: wymaga to obserwacji sygnałów 24/7 i ciągłej obecności opiekuna.

Sandia, mama z Nowego Jorku wychowana przez chińskich rodziców, mówi, że praktyka w ostatnich dekadach w Chinach upada, bo rodziny przemieszczają się z wsi do miast.

„To już typowo wiejska chińska sprawa” — mówi Sandia.

Mimo to wielu trzyma się metody ekologicznej, a w ostatnich latach zyskała popularność wśród zachodnich rodziców.

Co z tego wynieść:

Choć dla amerykańskich (i polskich) rodziców pracujących poza domem to rzadko wykonalne, można wziąć elementy: obie metody są child-led — prowadzone przez dziecko. Jeśli trening frustruje, spróbuj puścić luzy i pozwolić dziecku poprowadzić. Obserwuj powtarzalne sygnały gotowości i działaj na ich bazie. Jeśli chcesz spróbować metody bez pieluch — pogłębian wiedzę i znajdź wspierające społeczności.

2. Wspólne spanie jest powszechne i sprzyja dobrze ukształtowanym dzieciom (Serbia, Japonia)

Wspólne spanie to filar attachment parentingu w USA, ale latami budzi kontrowersje. W wielu krajach to jedyna naturalna opcja. Mirjana z Serbii, spająca z dzieckiem, mówi, że w jej kulturze niemowlę w osobnym pokoju to rzadkość.

„Wychowywanie w USA wydaje się pełne sprzeczności” — mówi. „Skóra do skóry to podstawa, a potem odkłada się dziecko w innym pokoju już w 4. miesiącu.”

W Japonii dzieci często śpią z rodzicami od urodzenia do gotowości do szkoły. Japończycy uważają, że sen w otoczeniu rodziców (i czasem dziadków) buduje lepsze samopoczucie. Mimo zmian kulturowych, praktyka pozostaje niezmienna.

Co z tego wynieść:

Wiele badań naukowych wskazuje na korzyści współspania, ale to osobista decyzja, a niektórzy eksperci kwestią bezpieczeństwo współdzielenia łóżka z małymi dziećmi. Nie musisz iść na całość, by wpleść ideę do swojego wychowania. Jeśli nie czujesz się pewnie ze współspaniem, trzymaj niemowlęta i młodsze dzieci w swoim pokoju, we własnym łóżeczku, aż staną się bardziej niezależni. AAP zaleca współdzielenie pokoju, a nie łóżka. Jeśli decydujesz się na współspanie — dbaj o maksymalne bezpieczeństwo.

3. Dopuszczanie głodu jest OK, a jedzenie to ważne wydarzenie wspólnotowe (Korea Południowa, Francja)

Podnieś rękę, jeśli masz w torebce chrupiące grzanki! Amerykanie używają przekąsek, by odsuwać gryzienie głodem, ale w Korei Południowej uważa się, że głód między posiłkami to dobra rzecz. Jedzenie to doświadczenie społeczne, nie ma powodu, by dzieci jadły przed innymi. Koreskie dzieci uczą się cierpliwości i czekania na wspólny posiłek.

Podobnie we Francji: dzieci rzadko przekąskują (zazwyczaj jedna mała zdrowa przekąska po szkole) i siedzą z rodziną, ciesząc się posiłkiem. Jedzą to samo co dorośli — bez „opcji dziecięcej”. Dzięki temu koreańskie i francuskie dzieci to dobrzy jadłodajcy.

„Jedzenie jest nam bardzo ważne” — mówi Pauline, francuska mama w Bostonie. „Nie rozumiemy amerykańskiego pojęcia przekąsek cały dzień — wtedy nie są głodni na kolację. Chcemy, by dzieci naprawdę siedziały i cieszyły się jedzeniem, byśmy też mogli!”

Dzieci we Francji mają dłuższą przerwę na lunch w szkole i dłuższe kolacje rodzinne.

„Uczymy dzieci, że jedzenie ma być smakowane, a nie pochłonione na szybko, by przejść do innych spraw” — dodaje Pauline.

Co z tego wynieść:

Gdy otyłość w USA rośnie, Korea Południowa notuje jedne z najniższych wskaźników w krajach rozwiniętych. Możesz spróbować odzwyczaić dzieci od przekąsek, ale trudno, gdy mama na placu zabaw wyciąga awaryjny worek. Jeśli bezprzekąskowe życie przytłacza — spróbuj metody francuskiej: wielkie znaczenie prawdziwych posiłków, zachęcanie do powolnego jedzenia i cieszenia się nim. Pakuj zdrowe przekąski, gdy trzeba, ale akcentuj społeczny wymiar wspólnego posiłku.

4. „Cała wioska wychowuje dziecko” to nie tylko przysłowie (Kongo, Kolumbia, Chiny)

W wielu krajach pomoc innych to nie luksus, a norma. Opiekunowie to nie tylko dziadkowie, ale też starsze rodzeństwo i znajomi rodziny. W Kongu wszystkie kobiety w wiosce to „Mamy” i pilnują cudzych dzieci jak swoich. Nikt nie zastanawia się nad karmieniem piersią cudzego niemowlęcia — jeśli dziecko jest głodne i mleko dostępne, dlaczego nie?

W Kolumbii starsze dzieci zostają w domu dłużej i pomagają z młodszymi.

„Nie rozumiem pomysłu, że dzieci wychodzą z domu z 18 lat w Ameryce” — mówi Juliana, mama z Kolumbii.

W Chinach dziadkowie często mieszkają z wnukami i opiekują się nimi codziennie. Imani Bashir, mama „world-schooling”, podróżująca z rodziną, potwierdza: w kulturach nieamerykańskich kilka pokoleń pod jednym dachem to norma.

„Choć cenią niezależność, wciąż stawiają wartość wielopokoleniową strukturę rodzinną ponad osobiste pragnienia” — mówi Bashir.

Co z tego wynieść:

Społeczności w USA działają inaczej, rodzice cenią niezależność. Zaakceptuj, że czasem potrzebujesz pomocy. Jedna z największych zmian: oferuj pomoc innym rodzicom, zanim poproszą. Stając się kimś, na kogo można liczyć, zyskać wzajemność. Zachęcaj dzieci do spędzania czasu ze starszymi rodzeństwem i dziadkami — poza pomocą, te więzi budują poczucie silnej społeczności u dziecka.

5. Pozwalanie dzieciom na frustrację i błędy uczy niezależności (Japonia, Irlandia)

W świecie helicopter i lawnmower parents czujemy presję nadzorowania każdego ruchu, by dziecko nie upadło ani nie zasmutkowało. W innych kulturach dzieci są zachęcane do własnych błędów. W Japonii 5-latki samodzielnie jeżdżą komunikacją miejską lub idą do szkoły. Od 2–3 lat biorą udział w pracach domowych i uczą się, że nie mogą oczekiwać, że rodzice zrobią to za nie.

Geraldine z Irlandii mówi, że wolność do błędów wczesnym wiekiem to ważny przełom dla irlandzkich dzieci.

„Może wydawać się, że irlandzki rodzic jest bardziej dopuszczający, ale nasza linia to miłość i wskazówki” — mówi.

Oprócz zgody na błędy, ci rodzice uważają, że przeżywanie prawdziwej frustracji uczy cierpliwości w dążeniu do celu.

Co z tego wynieść:

Samodzielne korzystanie z komunikacji w USA bywa niepraktyczne lub niebezpieczne. Zacznij od prostego: pozwól dziecku popełniać błędy i doświadczać frustracji bez interwencji. Trudno patrzeć na zmagania, ale badania pokazują: dzieci uczące się samo-kontroli mają większy sukces w dorosłości. Może to być proste: pozwól dziecku wspiąć się na drzewo, nawet gdy jesteś nerwową kulą. Pozwalanie na testowanie granic i samodzielne rozwiązywanie problemów zmniejsza ryzyko większych błędów w przyszłości.

6. Szczęśliwe dzieci spędzają mniej czasu w szkole i i tak osiągają sukcesy naukowe (Finlandia)

Dzieci w Finlandii zaczynają formalną naukę w 7 lat. W szkole mają kilka długich przerw na zabawę na świeżym powietrzu. Gdy w USA sztuka to pierwsza dziedzina cięć budżetowych, model fiński kładzie nacisk na sztukę, muzykę i umiejętności życiowe.

Anu, fińska mama w Bostonie, najbardziej zaskakuje amerykański system i ilość prac domowych.

„To, ile czasu po szkole poświęca się projektom szkolnym w domu, to szaleństwo” — mówi Anu.

Finskie dzieci mają znacznie mniej prac domowych niż w USA i UK, nie zdażają testów standaryzowanych. Dlatego Finlandia to najszczęśliwszy kraj świata. Mniej czasu w szkole może brzmieć kontraintuicyjnie, ale fińscy uczniowie często zajmują czołówki światowych rankingów edukacyjnych.

Co z tego wynieść:

Gdy fińscy uczniowie kwitną, amerykańscy zmagają się. Nie zmienisz systemu sam, ale zacznij od zrozumienia doświadczenia dziecka w szkole. Współpracuj z nauczycielem: zrozum codzienny rytm, cele, omów regulacje. Wielu rodziców walczy z ilością prac domowych — bywa prosto: znaleźć złoty środek z nauczycielem. Chcesz więcej? Angażuj się w samorządzie, głosuj na budżety oświaty.

Dobra wiadomość: w latach 70. Finlandia była jedną z najgorszych systemów, a lat reformy wyniosła na szczyt.