• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Rachitis u dzieci: objawy, przyczyny, leczenie i profilaktyka

Rachitis u dzieci to schorzenie kostne, przy którym kości stają się miękkie i słabe. Przyczyna: długotrwały lub ciężki niedobór witaminy D, powodujący zaburzoną mineralizację kości. Niedobór wapnia i fosforu też może prowadzić do rachitisu – organizm potrzebuje tych składników do prawidłowej mineralizacji.

Suplementacja witaminy D i wapnia naprawia wady kostne w większości łagodnych przypadków. W ciężkich – konieczne ortopedyczne opaski i operacje, by przywrócić kościom normalny kształt.

Przeczytaj o objawach, czynnikach ryzyka, leczeniu i skutecznej profilaktyce rachitisu u dzieci.

Objawy rachitisu

Objawy rachitisu to:

• Ból nóg, miednicy, kręgosłupa
• Zahamowany wzrost
• Opóźnienie umiejętności motorycznych
• Słabe mięśnie
• Kolana w kształcie X
• Nogi łukowate
• Grube/szerokie kostki kostek i nadgarstków
• Wystająca piersiownica
• Craniotabes (miękkie, cienkie kości czaszki)
• Szczypiorowe wypukłości czaszki (szczególnie kości ciemieniowych)
• Zgięty/krzywy kręgosłup
• Częstsze złamania, np. zielonkawe – kość się gięcie i pęka, zamiast pęknąć całkowicie

Wady kostne w rachitisie wynikają z miękczenia tkanki wzrostowej (płytki wzrostowe) na końcach kości. Prowadzi to do bólu i słabości, trudności w chodzeniu, staniu, innych czynnościach. Dzieci z wadami kostnymi rachitisu często rozwijają nieprawidłowy chód i postawę.

U starszych dzieci płyty wzrostowe są zrostnięte (wzrost zakończony). Przy rachitisie u nich: zmiękczenie i wygięcie kości.

Konsultacja lekarska, jeśli dziecko ma powyższe wady lub inne objawy sugerujące rachitis. Objawy zazwyczaj 3 m-cy – 3 lata.

Przyczyny i czynniki ryzyka rachitisu

Główna przyczyna: niedobór wit. D, wapnia lub fosforu.

Wapń i fosfor niezbędne do wzrostu kości. Wit. D kluczowa do wchłaniania ich z pokarmu. Niedobór wit. D w diecie, brak nasłonecznienia lub problemy z jej przekształcaniem w organizmie -> rachitis.

Choroby: nietolerancja jelitowa (Leśniowski-Crohn), choroby nerek, mukowiscydoza, celiakia – utrudniają wchłanianie wit. D. Niedobór wapnia i wit. D łącznie też prowadzi do rachitisu.

Czynniki ryzyka:

1. Porażenie przedterminowe – ryzyko niedoboru wit. D (mało wit. D w życiu płodowym).

2. Wyłączne karmienie piersią – mleko matki ma mało wit. D. Niemowlęta karmione wyłącznie piersią potrzebują kapiwek wit. D.

3. Niedobór wit. D u matki w ciąży – dziecko rodzi się z rachitisem lub rozwija go we wczesnym niemowlęstwie.

4. Leki – antyretrowirusowe (HIV), przeciwpadaczkowe – zakłócają metabolizm wit. D.

5. Niedobory odżywcze (dietetyczne) wapnia, fosforu, wit. D.

6. Dojrzewający w skoku wzrostowym – ryzyko niedoborów witamin i minerałów.

7. Mieszkańcy północnych szerokości lub regionów z małym nasłonecznieniem – wyższe ryzyko.

8. Osoby z ciemną skórą – więcej melaniny, potrzeba więcej słońca do syntezy wit. D. Jeśli nie dostają wystarczająco słońca – ryzyko rośnie.

Powikłania rachitisu

Nieleczony rachitis u dzieci może dać:

• Zahamowanie wzrostu
• Wady kostne: nogi łukowate, krzywy kręgosłup
• Wady zębów
• Padaczki
• Złamania
• Skurcze mięśni
• Niepełnosprawność intelektualną

Hipokalcemię (niski wapń we krwi) od niedoboru wit. D -> padaczki hipokalcemiczne i niepełnosprawność intelektualna u dzieci z rachitisem.

Profilaktyka rachitisu

Profilaktyka niedoborów wit. D, wapnia, fosforu zapobiega rachitisowi. Środki:

1. Nasłonecznienie: Najlepsze źródło wit. D – 10-15 min słońca w południe/rano (zależnie od pory roku i regionu). Dzieci z wrażliwą skórą, chorobami skóry, ryzykiem raka skóry – unikaj słońca (może pogorszyć stan).

2. Dieta bogata w wit. D, fosfor, wapń: Ryby (łosoś, tuńczyk), jajka, brokuły, kalafior, oleje rybne, nabiał. Źródła fosforu: mięso, nabiał, nasiona, orzechy, strączki. Warto wybierać produkty wzmocnione: mleko (również roślinne), płatki, chleb.

3. Suplementy witamin i minerałów: Dzieci z niskim poziomem wit. D, fosforu, wapnia – suplementy po konsultacji. Mleczka modyfikowane mają wystarczająco wit. D. Niemowlęta piersiaste – kapiwki wit. D (zazwyczaj 400 jednostek Międzynarodowych/dobę – potwierdź u lekarza).

Niski poziom wit. D i wapnia może zakłócać rozwój poznawczy dziecka. Wczesna profilaktyka kluczowa przeciw rachitisowi i powikłaniom.

Diagnoza rachitisu

Lekarz bada kości pod kątem wad kostnych i znaków rachitisu. Zazwyczaj: opóźnione zamykanie fontaneli, nogi łukowate, wystająca piersiownica, zakrzywiony kręgosłup, grube kostki/nadgarstki – widoczne w badaniu fizykalnym.

Testy do diagnozy i oceny postępu:

• RTG – wady kostne.

• Badania krwi – poziom wapnia, fosforu, wit. D.

• Badanie moczu – niedobory minerałów i witamin.

• Densitometria (DEXA) – gęstość mineralną kości (BMD), utratę kości.

Testy powtarzane w wizytach kontrolnych. Lekarz może zamówić dodatkowe badania przy podejrzeniu innych chorób.

Leczenie rachitisu

Suplementacja wit. D i wapnia – większości dzieci z rachitisem. Przestrzegaj dawkowania, by uniknąć zatrucia. Suplementy fosforu i leki – jeśli rachitis od wrodzonych zaburzeń dających niski fosfor.

Specjalne opaski i operacje do korekty wad kostnych u niektórych dzieci. Ciężkie wady – operacja i rehabiltacja.

Operacje prowadzonego wzrostu (guided growth) – metoda zastępująca korekcyjne osteotomie (cięcie i kształtowanie kości). Minimalnie inwazyjnie na wadliwą kość nakłada się płytę napięciową (płytę prowadzonego wzrostu), by przeformować kość.

Ze względu na świadomość zrównoważonej diety, suplementacji i dostępności opieki, liczba rachitisu u dzieci spadła. Mimo to może wystąpić przy diecie ubogiej w składniki odżywcze. Wady kostne z rachitisu dają problemy dożywotnie. Jeśli podejrzewasz objawy – skontaktuj się z lekarzem jak najszybciej. Wystarczające nasłonecznienie, zrównoważona dieta, suplementacja – profilaktyka. Dzieci z rachitisem od innych chorób – wczesna diagnoza i suplementacja pomagają.