5 przyczyn skoliozy u dzieci, objawy i leczenie

Skolioza u dzieci powoduje zakrzywienie kręgosłupa pod kątem ≥10°. Normalnie kręgosłup jest prosty, a u dzieci ze skoliozą może mieć kształt litery C lub S, co sprawia wrażenie, że dziecko chyli się na bok. Wedlug Szpitala Dziecięcego w Filadelfii, w USA rocznie diagnozuje się>100 000 dzieci ze skoliozą. Może wystąpić w każdym wieku.

Zakrzywienie zazwyczaj zaczyna się ok. 5. roku życia (szybki wzrost) i może progresować do dojrzewania. Po osiągnięciu dojrzałości szkieletowej zakrzywienie może się zatrzymać. Niektórzy mają skoliozę całe życie. Wczesna diagnoza i interwencje zapobiegają powikłaniom.

Przeczytaj o przyczynach, typach i metodach leczenia skoliozy u dzieci.

Przyczyny i typy skoliozy

Wiele klasyfikacji skoliozy. Niektóre oparte na wieku dziecka przy wystąpieniu, inne na przyczynie. Zrozumienie typów kluczowe do wczesnego wykrycia. Diagnoza przy urodzeniu lub we wczesnym dzieciństwie rzadka – większość dzieci diagnozowana w wieku 10–15 lat.

Według przyczyny – 4 kategorie:

  1. Skolioza wrodzona: wady wrodzone kręgów, predyspozycja genetyczna, czynniki matczyny, czynniki środowiskowe (np. zanieczyszczenie). Może być częścią zespołu wad wrodzonych – wymaga eksperckiej oceny. Stopień zakrzywienia zróżnicowany – trudna ocena. Objawy: plamy na skórze nad kręgosłupem, skrócone szyje/tułów. Dzieci mogą mieć wady nerek/pęcherza i wady serca.
  2. Skolioza neuromiśniowa: zakrzywienie od wad układu nerwowego lub mięśniowo-szkieletowego: porażenie dziecięce, zespół Marfana, neurofibromatoza. Zakrzywienie prawdopodobnie progresuje w dorosłości. Choć ból rzadki, dzieci mają: złą równowagę i koordynację tułowia/głowy/szyi, problemy z siedzeniem, wyzwania higieniczne.
  3. Skolioza torakogenna: zakrzywienie od uszkodzenia klatki piersiowej po operacji lub chorobie. Dzieci po operacjach kardiotorakalnych – wyższe ryzyko. Zakrzywienie może pojawić się wkrótce po operacji lub lata później, w skoku wzrostowym nastolatkowym.
  4. Skolioza idiopatyczna: przyczyna nieznana, prawdopodobnie kombinacja genetyki, hormonów, środowiska.

Skolioza idiopatyczna podzielona na:

  • Niemowlęcą (0–3 lata)
  • Dziecięcą (3–8 lat)
  • Nastolatką (10–15 lat, skok wzrostowy)

Wrodzona, niemowlęca i dziecięca = skolioza wczesnego początku (early-onset). Cechy: uchylone barki, nierówny pas, wygląd chylenia się na bok.

Infekcje i guzy kości/kręgosłupa też mogą powodować skoliozę.

Objawy skoliozy u dzieci

Niektóre objawy specyficzne dla typu. Typowe:

  • Nierówne barki (jedna łopatka wystaje, chyli się)
  • Żebra wyraźnie wystające z jednej strony
  • Nierówny pas
  • Biodra na różnych wysokościach
  • Wygląd chylenia się na bok
  • Ból pleców i krzyżówka
  • Słabość i zmęczenie po długim siedzeniu/staniu
  • Zakrzywiony kręgosłup
  • Problemy z oddychaniem (przy ciężkiej skoliozie)

Czynniki ryzyka skoliozy u dzieci

Skolioza może wynikać z porażenia dziecięcego, dystrofii mięśni. Często przyczyna nieznana.

Powikłania skoliozy u dzieci

Skolioza może utrudniać funkcjonowanie. Powikłania zależą od stopnia zakrzywienia. Małe/umiarkowane: lekki ból pleców, nóg. Ciężkie: problemy oddechowe.

Ogólne powikłania:

  • Trudności w codziennych czynnościach.
  • Wpływ na samoocenę i pewność siebie dziecka.

Ważna wczesna diagnoza i leczenie. Dalej: diagnostyka.

Diagnoza skoliozy

Pierwszy test: badanie fizykalne. Lekarz ocenia kręgosłup, plecy – szuka zakrzywień. Ocena postawy i zakrzywienia. Wywiad medyczny.

Test przechylenia do przodu (forward-bending test) pomocny:

  1. Dziecko stoi, stopy razem, równolegle.
  2. Dłonie złączone, ramiona proste.
  3. Przechylenie do przodu, palce wskazujące między palce u stóp.
  4. Lekarz ocenia kształt kręgosłupa skoliometrem.

Jeśli jedna strona pleców jest o 1 cm wyżej – może to być skolioza.

Lekarz może zamówić RTG, MRI lub TK kręgosłupa, by wykluczyć stan podstawowy.

Leczenie skoliozy

U niektórych dzieci ze skoliozą wczesnego początku nie potrzeba leczenia – stan nie pogarsza się, może ustąpić sam. Ale częste wizyty kontrolne by monitorować zakrzywienie.

Leczenie potrzebne przy progresującej skoliozie. Zależy od typu i stopnia zakrzywienia.

Opcje leczenia (każda ma zalety/wady – konsultacja z lekarzem konieczna):

Leczenie niechirurgiczne: przy łagodnej skoliozie.

  • Obserwacja: zakrzywienie łagodne (<25° u rosnących dzieci, <50° u dorosłych kostnie). Regularne kontrole, RTG by sprawdzać postęp. Częstość zależy od wieku, etapu wzrostu, dynamiki zakrzywienia. W tym czasie fizjoterapia może łagodzić ból i poprawiać funkcję.
  • Korset (bracing): zakrzywienie 25°–40°. Nie dla dzieci po fazie wzrostu, dziewcząt>rok po menarchium, niemowląt. Cel: hamowanie postępu zakrzywienia. Korset plecowy noszony codziennie. Na początku dyskomfort – wsparcie psychiczne rodziców, wyjaśnienie sensu noszenia. Korset nie daje trwałej korekty, tylko hamuje postęp. Dziecko w korsecie może potrzebować operacji do dodatkowej korekty.
  • Gipsowanie (casting): dla młodszych dzieci z znaczącym zakrzywieniem. Gipsowanie kręgosłupu pod znieczuleniem ogólnym, wymiana co 3–4 miesiące. Może dać większą poprawę u dzieci <5 lat. Ryzyko powikłań: rozdarcie naskórka, zaparcia, choroby oddechowe – ostrożność.

Leczenie chirurgiczne: gdy metody zachowawcze nie hamują zakrzywienia lub przy problemach oddechowych od ciężkiej skoliozy.

  • Zrost kręgosłupa tylnego (PSF – Posterior Spinal Fusion): dla dzieci ≥10 lat, zakrzywienie ≥50°. Dwu pręty korektują i stabilizują. U dzieci <10 lat – pręty rozrostowe (growing rods). Po operacji: 5–7 dni szpitala, rekonwalescencja do 6 miesięcy. Fizjoterapia w rekonwalescencji – nauka chodzenia, codziennych czynności.
  • Pionowy Rozszerzalny Proteza Tyitanowej Żebra (VEPTR): zaawansowana metoda dla dzieci, których skolioza przeszła w Zespół Niedowydolności Klatki Piersiowej. Ciężkie odkształcenia klatki, kręgosłupa, żebr – utrudnianie oddychania.

Inne nowoczesne techniki: skompanowanie (stapling), tethering ciał kręgowych – stadium eksperymentalne.

Opieka domowa przy skoliozie

Jeśli dziecko ma zdiagnozowaną skoliozę, możesz wspomagać leczenie metodami domowymi (brak dowodów naukowych – konsultuj z lekarzem).

Ćwiczenia – najlepsza opieka domowa. Nie korygują zakrzywienia, ale poprawiają ruchomość i stabilność kręgosłupa.

  • Pochylanie miednicy (pelvic tilts): leżenie na plecach, kolana ugięte, stopy na podłodze. Spłaszczenie pleców napięciem mięśni brzucha i pośladków. Trzymaj 5 s. Powtórz 10x.
  • Kot-kamiel (cat-camel): na czworakach, napięcie mięśni brzucha, głowa prosto. Wdech – uniesienie dolnej części klatki piersiowej. Wydech – opuszczenie klatki, lekko w górę patrzenie, powrót do startu.
  • Równowaga na jednej nodze: stojąc na jednej nodze, druga ugięta. Ręce rozłożone na bok dla równowagi. 5 powtórzeń.

Inne: masaże, rozciąganie, dieta odżywcza. Można rozważyć materac z pianki pamięciowej (po konsultacji). Przy silnym bólu – leki OTC na receptę lekarza.

Skolioza u dzieci – częsta choroba kręgosłupu, może wystąpić w każdym wieku. Choć uważa się, że przyczyna to wady kręgów, dokładna przyczyna nieznana. Obecnie brak wyleczenia ani profilaktyki. Wczesna diagnoza i szybkie leczenie pomagają zarządzać stanem i poprawiać jakość życia. Ćwiczenia – najlepsza opieka domowa. Zachęcaj dziecko do regularnych ćwiczeń, fizjoterapii, zdrowego odżywiania – by żyć zdrowo i produktywnie z pozytywnym wizerunkiem ciała.

Previous:

Next: