• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Spory rodzeństwa – jak radzić sobie z rywalizacją między dziećmi

Rywalizacja rodzeństwa sprawia, że dzieci mówią sobie okrutne rzeczy, często nie zdając sobie sprawy, jak boli ich słowa. W latach szkoły średniej nasza najstarsza córka, Mikayla, po kłótni z siostrą lub bratem zazwyczaj mówiła: „Chciałabym nie mieć rodzeństwa. Wtedy byłaby tylko ja, mama i tata”.

Surowe słowa, a nie dość mądry sposób na pogodzenie się z rodzeństwem. Najmłodszy syn, Micah, był szczególnie zdenerwowany jakąkolwiek sugestią, że życie byłoby lepsze bez niego. Takie przeczki zazwyczaj jeszcze bardziej nasilały się – więcej okrutnych słów, łez i gwałtownego zamykania drzwi do sypialni.

Dlaczego nie mogą po prostu się dogadać? To wiekowe pytanie rodziców na całym świecie. Podoba mi się, jak dr Todd Cartmell, autor książki Keep the Siblings, Lose the Rivalry, opisuje główne przyczyny rywalizacji rodzeństwa:

• Rodzice mają więcej niż jedno dziecko.
• Te dzieci żyją w tym samym domu.

Wygląda na to, że to wszystko wyjaśnia. Konflikt rodzeństwa jest nieunikniony. To po prostu część życia z młodymi ludźmi, których „umiejętności życiowe wciąż się rozwijają”, jak wyjaśnia Cartmell.

Ale ten konflikt może przynieść korzyści. Lata przeżywania wspólnie gór i dołków życia rodzinnego to sposób, w jaki bracia i siostry rozwijają te umiejętności. Wspólne radzenie sobie z konfliktami buduje więzi na całe życie. Pomaga dzieciom rozwijać empatię i autentyczność – cechy charakteru, które wykraczają poza dzieciństwo i wypowiadają ich do lepszej komunikacji i rozwiązywania konfliktów w przyszłości.

Jak więc rodzice mogą prowadzić dzieci do traktowania się nawzajem z dojrzałością i kulturą? Rozpoznawanie dynamiki rodzinnej, która zapala rywalizację rodzeństwa, może pomóc w prowadzeniu dzieci do lepszych decyzji w ich relacjach nawzajem. Oto najważniejsze czynniki przyczyniające się do konfliktów rodzeństwa oraz sposoby na nie reagowania:

Przekraczanie granic

O, jak potrafią się kłócić dzieci! Kłócą się o zabawki, przestrzeń, irytujące dźwięki. Sprzeczają się o sprawiedliwość i o to, kto posmarował dżem w nowej książce. Wiele z tych konfliktów wywołuje rzeczywiste lub pozorne naruszenie granicy. Dzieci, zwłaszcza młodsi, często nie rozumieją, jak ich działania i słowa wpływają na innych.

„Czasami będziesz potrzebować mądrości Salomona, by rozsądzić sprawę wobec sprzecznych zeznań lub dowodów niepewnych”, mówi dr Paul Reisser, autor Complete Guide to Baby and Child Care Focus on the Family. Zresztą, gdy dochodzi do konfliktu rodzeństwa, trudno dotrzeć do sedna kłótni „on zaczął” i „to nie jest sprawiedliwe”.

Zamiast frustrować się, zapytaj siebie:

Jaka jest tutaj prawdziwa granica? Niektóre granice to uzasadnione standardy zdrowego rozsądku, których dzieci muszą się nauczyć zaakceptować. Inne, pozorne granice mogą wynikać po prostu z temperatu jednego dziecka lub jego nastroju. Dzieci nie rozwinięły jeszcze dojrzałości i codziennego zdrowego rozsądku. Tak więc, tak, to dobre, gdy dzieci nie są zafiksowane na kontrolowaniu swojej przestrzeni, posiadania i okoliczności. Ale jest też dobrze, by szanować rozsądne granice, uznając zajęcia i zainteresowania innych.

Rodzice muszą więc dążyć do wychowywania w sercach dzieci postawy miłości ofiarnej i bezinteresowności. Konflikty rodzeństwa często są prostym wynikiem egoistyczności, dlatego kultywowanie postawy miłującej, bezinteresownej może pomóc zapobiec kłótniom.

Czy moje dzieci mogą to rozwiązać sami? Może, więc nie wtrącaj się od razu, chyba że grozi uraz. Jeśli interweniujesz zbyt szybko, nie dajesz dzieciom szansy na rozwinięcie umiejętności rozwiązywania konfliktów. Nawet gdy interweniujesz, rób to z ciekawością i delikatnym pchaniem dzieci do samodzielnego rozwiązania problemu. Zapytaj: „Jakie dobre rozwiązanie tego problemu wydaje się sprawiedliwe dla wszystkich?”

Dr Reisser sugeruje, by rodzice pilnowali nierównowagi siły i konfliktów, które nie wydają się mieć sprawiedliwego rozwiązania. Unikaj nastawienia „niech się pokłócą” przy każdym konflikcie, bo niektóre dzieci mogą czuć się prześladowane lub rozwijać przekonanie, że nie mają sojuszników w rodzinie.

Czy robię założenia co do sytuacji? Łatwo zauważyć wzorce, np. że jedno dziecko częściej inicjuje konflikty. Ale nie faworyzuj, radzi dr Reisser. „Fakt, że jedno dziecko jest normalnie bardziej posłuszne niż inne, nie oznacza, że nie jest w stanie zainicjować zła”.

Rywalizacja rodzeństwa i porównywanie

Każdy rodzic więcej niż jednego dziecka zauważa, że dzieci mają wyostrzony poczucie sprawiedliwości. Ciągle porównują się do innych, analizując, który rodzeństwo dostał większy przysmak, dłuższy czas na konsoli, nieco większą nagrodę za wykonane zadanie.

Wychowuj równowagę. Dzieci lubią sprawiedliwość, a choć duża część życia to uznanie trudnej prawdy, że życie nie zawsze jest sprawiedliwe, niesprawiedliwość w domu nie powinna być trwałym źródłem cierpienia.

Gdy dzieci dorastają, porównania stają się większym problemem. Niektóre mogą być drobnymi różnicami nie wpadającymi na dobrą relację, ale mogą też stać się źródłem trwającego konfliktu. Przypominaj dzieciom, że każdy jest stworzony inaczej, a resztę życia spędzimy z różnymi typami ludzi. Traktuj życie rodzinne jako poligon do nauki życia w społeczeństwie i w Ciele Chrystusa.

Pomóż dzieciom zrozumieć, że są unikalne i wyjątkowe. Różnice nie sprawiają, że jedno jest gorsze lub lepsze od rodzeństwa. „Rodzice więcej niż jednego dziecka będą regularnie musieli sprawować delikatną odpowiedzialność: rozpoznawanie i chwalenie unikalnych umiejętności, mocnych stron i osiągnięć każdego dziecka, nie sugerując, że jedno rodzeństwo jest jakoś lepsze od drugiego”, wyjaśnia dr Reisser.

Zawsze będą porównania, ale rodzeństwo powinno ogólnie traktować się jako w tej samej drużynie. „Zbuduj kulturę miłości i szacunku w swoim domu”, mówi dr Cartmell. Bawcie się razem. Bądź to rodzinny wieczór filmowy czy wędrówka z piknikiem – wychowujecie pokój i pracę zespołową, dając dzieciom bezpieczną przestrzeń do nawiązywania więzi.

Rywalizacja o uwagę

Często myślę o tym, gdy nasza najstarsza, Mikayla, dostała pierwsze rodzeństwo. Staraliśmy się ją przygotować na przyjście siostry, na ile to możliwe – miło poinformować maluchę, że nie będzie już centrum wszechświata. Choć w większości poradziła sobie z tą zmianą, pierwsze dni przyniosły płacz i zamieszanie, gdy widziała mamę trzymającą Isabelle. To był mały zwiastun kolejnych lat – nauki dzielenia się rodzicami.

Jako rodzice mamy granice naszych możliwości. Ale musimy upewnić się, że mamy czas i energię dla każdego dziecka w rodzinie. Idźcie na spacery, po jednym z każdym dzieckiem. Tata, zabierz zachwianą córkę do sklepu budowlanego i na drodze powróć na lody. Mama, naucz syna pieczenia ciasteczek. Słuchaj, gdy dzieci się otwierają! Zainteresuj się tym, co je interesuje.

Dzieci i tak będą się kłócić, ale będą rosły przez konflikt, jeśli będą pewne, że są kochane i opiekowane jako równi członkowie rodziny.

Rywalizacja rodzeństwa: w upalnym boju

Nie pozwól, by cię wciągnęli w każdy konflikt. Czasami dzieci robią hałas w błędnej próbie zdobycia uwagi dorosłych. Ignorowanie ich starań zmniejsza szansę na powtórkę. Nawet jeśli to nie ich motywacja, w niektórych sytuacjach rozsądne jest, by dać dzieciom szansę na samodzielne rozwiązanie konfliktu.

Ale nie pozwól, by konflikty wyszły z kontroli. Jeśli dzieci nie docierają do odpowiedniego rozwiązania, jeśli ktoś jest prześladowany, lub lecą obrazy (lub pięści) – ogłaszaj przerwę na ostygnięcie temperaments.

Powtarzalnie ucz zasadę wzajemnego szacunku i jej implikacji. Konflikty i niezgody między dziećmi (i rodzicami) muszą być rozstrzygane w ramach wzajemnego szacunku. To podstawa hamowania obraż i niepozwalania na eskalację argumentów do walki fizycznej.

Stosuj dyscyplinę prywatnie. Upokorzenie z bycia dyscyplinowanym przy innych – zwłaszcza innych dzieci, które mogłyby cicho cieszyć się karą – jest i bolesne, i kontraproduktywne, a częściej prowadzi do zazdrości niż do poprawy zachowania.

Zniechęcaj do donosicielstwa. Jeśli jedno dziecko opowiada Ci o wykroczeniach drugiego, drugie dziecko musi zostać za to odzwierciedlone, zakładając, że historia jest prawdziwa. Ale jeśli pierwsze dziecko wydaje się zadowolone lub radosne donosząc, co zrobiło rodzeństwo, lub jeśli cieszy się kątem innego dziecka – też musi zostać wypowiedziane. Problem nie polega na zgłaszaniu zła; czasami takie informacje mogą zapobiec wypadkowi lub urazowi. Ale zniechęcaj postawę donosicielstwa, która czerpie satysfakcję lub przyjemność z „zbrodni i kary” innego.

Pamiętaj, że „to na pewno minie”. Czy dzieci, które tak intensywnie kłóciły się przez lata, faktycznie będą miały cywilizowane relacje później w życiu? Tak, to prawda: w zdecydowanej większości przypadków przejście dziecka w adolescencję i dorosłość kończy wojnę rodzeńską i zastępuje ją przyjemnym towarzyszeniem, pogłębiającą przyjaźnią i (najbardziej zaskakująco) gorącą lojalnością.

Opracowano na podstawie Complete Guide to Baby and Child Care Focus on the Family. Prawa autorskie © 1997, 2007 Focus on the Family. Powielone z pozwoleniem Tyndale House Publishers.

Posłuchaj naszej audycji, w której ekspertka od edukacji Cynthia Tobias dzieli się praktycznymi sposobami radzenia sobie z konfliktem rodzeństwa.

© 2020 Paul Reisser. Artykuł ukazał się po raz pierwszy w numerze czerwiec/lipiec 2020 magazynu Focus on the Family. Wszelkie prawa zastrzeżone. Użyto z pozwoleniem.