• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

7 najważniejszych umiejętności społecznych u dzieci

Dobre umiejętności społeczne pozwalają dzieciom cieszyć się lepszymi relacjami z rówieśnikami. Korzyści płynące z solidnych umiejętności społecznych reachają jednak daleko poza akceptację społeczną. Dzieci z lepszymi umiejętnościami społecznymi prawdopodobnie odniosą natychmiastowe korzyści. Na przykład jedno badanie wykazało, że dobre umiejętności społeczne mogą zmniejszać stres u dzieci w żłobach.

Umiejętności społeczne wymagają ciągłego doskonalenia w miarze jak dzieci rosną. To nie coś, co dziecko albo ma, albo nie ma. Te umiejętności można nauczyć i wzmocnić wysiłkiem i praktyką.

Niektóre umiejętności społeczne są dość skomplikowane – np. zrozumienie, że ważne jest bycie asertywnym, gdy przyjaciel jest prześladowany, albo milczenie, gdy nie zgadzasz się z decyzją sędziego. Szukaj momentów nauczania, by pomóc dzieciom robić to lepiej.

Korzyści

Umiejętności społeczne dają dzieciom szeroki wachlarz korzyści. Są one związane z większym sukcesem w szkole i lepszymi relacjami z rówieśnikami.

Lepsze wyniki

Badacze z Penn State i Duke University odkryli, że dzieci, które w wieku pięciu lat lepiej radziły sobie z dzieleniem się, słuchaniem, współpracą i przestrzeganiem zasad, częściej studiowały na uniwersytecie. Były też częściej zatrudnione na pełen etat do 25. roku życia.

Większy sukces

Dobre umiejętności społeczne mogą też pomóc dzieciom w jaśniejszej przyszłości. Według badania opublikowanego w American Journal of Public Health, umiejętności społeczne i emocjonalne dziecka w przedszkolu mogą być największym predyktorem sukcesu w dorosłości.

Dzieci, którym brakowało umiejętności społecznych i emocjonalnych, częściej stawały się uzależnionych od pomocy społecznej, miały kłopoty z prawem, problemy z nałogami i trudności w relacjach.

Silniejsze przyjaźnie

Dzieci, które mają silne umiejętności społeczne i dobrze dogadują się z rówieśnikami, łatwiej nawiązują przyjaźnie. Badania wskazują, że dziecińskie przyjaźnie są dobre dla zdrowia psychicznego dzieci. Przyjaźnie dają dzieciom też okazję do ćwiczenia bardziej zaawansowanych umiejętności społecznych, jak rozwiązywanie problemów i rozwiązywanie konfliktów.

Zmniejszony stres

Brak umiejętności społecznych do interakcji z innymi prawdopodobnie nasila ten stres. Na przykład, oddalenie od rodziny stresuje dzieci. Gdy nie potrafią skutecznie komunikować się z innymi, jest tylko gorzej.

Badacze znaleźli, że dzieci doświadczyły spadku kortyzolu, hormonu uwalnianego w sytuacjach stresowych, po nauczeniu się nowych umiejętności społecznych.

Dobrą wiadomością jest to, że umiejętności społeczne można uczyć. Nigdy nie jest za wcześnie, by zacząć pokazywać dzieciom, jak dogadywać się z innymi. I nigdy nie jest za późno, by je doskonalić. Zacznij od najbardziej podstawowych umiejętności społecznych i pracuj nad umiejętnościami dziecka w czasie.

Dzielenie się

Chęć podzielenia się przekąską lub zabawką może daleko posunąć dzieci w nawiązywaniu i utrzymywaniu przyjaźni. Według badania opublikowanego w Psychological Science, dzieci w wieku zaledwie 2 lat mogą okazować pragnienie dzielenia się z innymi – ale zazwyczaj tylko wtedy, gdy ich zasoby są obfite.

Jednak dzieci w wieku 3–6 lat często są egoistyczne, gdy chodzi o dzielenie się zasobami, które kosztują wysiłek. Dzieci mogą nie chcieć podzielić się połową ciastka z przyjacielem, bo oznacza to mniej dla siebie. Te same dzieci chętnie podzielą się zabawką, w którą już nie są zainteresowane.

W wieku 7–8 lat dzieci stają się bardziej zatroskane o sprawiedliwość i chętniej się dzielą. Dzieci, które czują się dobrze ze sobą, częściej się dzielą, a dzielenie pomaga im czuć się lepiej. Nauczanie dzieci dzielenia się może podnieść ich samoocenę.

Choć zazwyczaj nie jest dobrym pomysłem zmuszać dziecko do dzielenia się, możesz regularnie zwracać uwagę na dzielenie się, gdy je zobaczysz. Chwal dziecko za dzielenie się i zwracaj uwagę, jak sprawia to innym. Powiedz np.: „Podzieliłeś się przekąską z siostrą. Myślę, że jest z tego szczęśliwa. To miłe z Twojej strony.”

Współpraca

Współpraca to praca razem w celu osiągnięcia wspólnego celu. Dzieci, które współpracują, są szanujące, gdy inni proszą o coś. Również przyczyniają się, biorą udział i pomagają.

Dobre umiejętności współpracy są niezbędne do pomyślnego dogadania się w społeczności. Twoje dziecko będzie musiało współpracować z kolegami na placu zabaw i w klasie. Współpraca jest ważna też u dorosłych.

W wieku ok. 3,5 roku małe dzieci mogą zacząć pracować z rówieśnikami nad wspólnym celem. Dla dzieci współpraca może obejmować wszystko – od budowania wieży z klocków wspólnie po grę wymagającą udziału wszystkich. Częścią współpracy jest też nauka bycia dobrym graczem, gdy rzeczy nie idą po ich myśli. Dzieci uczą się, że świętowanie sukcesu innej osoby nie pomniejsza ich wartości.

W kwestii współpracy i kollaboracji, niektóre dzieci mogą objąć rolę lidera, inne poczują się wygodniej, wykonując instrukcje. Oba podejścia dają dzieciom szansę lepiej poznać się i swoją rolę w grupie.

Jak ćwiczyć

Porozmawiaj o znaczeniu pracy zespołowej i tym, jak praca idzie lepiej, gdy wszyscy wkładają się w nią. Stwórz okazje do wspólnej pracy całej rodziny, np. przygotowywanie posiłku lub robienie chór, i podkreślaj znaczenie współpracy.

Słuchanie

Słuchanie to nie tylko cisza – to prawdziwe wchłanianie tego, co ktoś mówi. Słuchanie jest też krytycznym elementem zdrowej komunikacji. Przecież większość nauki w szkole zależy od zdolności dziecka do słuchania nauczyciela.

Wchłanianie materiału, robienie notatek i myślenie o tym, co jest mówione, staje się jeszcze ważniejsze, gdy dziecko postępuje w nauce. Danie dziecku wielu okazji do ćwiczenia słuchania może wzmocnić tę umiejętność.

Słuchanie jest też ważną częścią rozwoju empatii. Dziecko nie może okazać współczucia ani zaoferować wsparcia innym bez wcześniejszego wysłuchania i zrozumienia, co mówi druga osoba.

Niezbędne jest, by dziecko dorosło wiedząc, jak słuchać szefa, partnera romantycznego i przyjaciół. Ta umiejętność może wymagać mistrza w epoce urządzeń cyfrowych. Podkreślaj dzieciom od wczesnych lat, że smartfony i inne urządzenia nie powinny być na stole, gdy prowadzą rozmowę.

Jak ćwiczyć

Czytąc książkę dzieciom, okresowo zatrzymuj się i proś ich, by opowiedzieli, o czym czytasz. Zatrzymaj się i powiedz: „Powiedz mi, co pamiętasz z historii do tej pory.”

Pomóż im uzupełnić brakujące fragmenty i zachęcaj do dalszego słuchania, gdy kontynuujesz. Nie pozwalaj im przerywać innym, gdy mówią.

Wykonywanie poleceń

Dzieci, które mają problem z wykonywaniem poleceń, prawdopodobnie doświadczą różnych konsekwencji. Od konieczności ponownego robienia zadań domowych po kłopoty za nieposłuszeństwo – niesłuchanie może być dużym problemem.

Niezależnie od tego, czy nakazujesz dzieciom posprzątać pokoje, czy mówisz im, jak poprawić umiejętności piłkarskie, ważne jest, by dzieci potrafiły przyjmować kierunek – i wykonywać instrukcje.

Zanim będziesz oczekiwać, że dziecko dobrze wykona polecenia, musisz sam stać się dobrym w ich dawanie. By dawać dobre polecenia i unikać typowych błędów, stosuj te strategie.

• Dawaj małemu dziecku jedno polecenie na raz. Zamiast mówić: „Podnieś buty, odłóż książki i umyj ręce”, poczekaj, aż buty zostaną podniesione, zanim dasz następne polecenie.
• Unikaj formułowania poleceń jako pytań. Pytanie: „Czy możesz teraz posprzątać zabawki?” sugeruje, że dzieci mają opcję odmowy. Po podaniu polecenia poproś dziecko o powtórzenie, co powiedziałeś. Zapytaj: „Co teraz masz zrobić?” i poczekaj, aż wyjaśnią, co usłyszały.
• Pamiętaj, że błędy są normalne. To normalne, by małe dzieci się rozpraszały, zachowywały impulsywnie lub zapominały, co mają robić. Traktuj każdy błąd jako okazję, by pomóc im doskonalić umiejętności.

Jak ćwiczyć

Chwal dziecko za wykonywanie poleceń, mówiąc np.: „Dziękuję, że wyłączyłaś telewizor za pierwszym razem, jak ci kazałem.”

Jeśli dzieci zmagają się z wykonywaniem poleceń, daj im okazję do ćwiczenia prostych komend. Powiedz np.: „Proszę, podaj mi tę książkę”, i natychmiast pochwal za wykonanie polecenia.

Szacowanie prywatnej strefy

Niektóre dzieci są „bliskimi rozmówcami”. Inne wlezają na kolana znajomych bez pojęcia, że to sprawia im dyskomfort. Ważne jest nauczanie dzieci szacowania prywatnej strefy innych.

Stwórz zasady domowe zachęcające do szacowania prywatnej strefy. „Stukaj do zamkniętych drzwi” i „Trzymaj ręce przy sobie” to tylko kilka przykładów.

Jeśli dziecko wyrywa rzeczy z rąk innych lub pcha, gdy niecierpliwe, ustal konsekwencje. Jeśli dziecko stoi zbyt blisko ludzi podczas rozmowy, wykorzystaj to jako moment nauczania.

Zabierz dziecko na bok i daj mu wskazówki dotyczące kwestii prywatnej strefy. Gdy dorosną, możesz porozmawiać z nimi o koncepcji granic – zarówno ustalania ich dla siebie, jak i szacowania granic innych.

Jak ćwiczyć

Naucz dzieci, by stały w odległości około długości ramienia od ludzi, z którymi rozmawiają. Gdy stoją w kolejce, porozmawiaj o tym, jak blisko mogą stać od osoby przed nimi i przypomnij, by trzymały ręce przy sobie. Możesz odgrywać różne scenariusze, by pomóc dzieciom ćwiczyć odpowiednią odległość.

Nawiązywanie kontaktu wzrokowego

Dobry kontakt wzrokowy to ważna część komunikacji. Niektóre dzieci mają problem ze spojrzeniem na osobę, do której mówią. Niezależnie od tego, czy dziecko jest nieśmiałe i woli patrzeć w podłogę, czy po prostu nie podnosi oczu, gdy jest pochłonięte inną czynnością, podkreślaj znaczenie dobrego kontaktu wzrokowego.

Jeśli dziecko ma problem z kontaktem wzrokowym, daj szybkie przypomnienia po fakcie. W łagodnym tonie zapytaj: „Gdzie powinny trafić Twoje oczy, gdy ktoś do ciebie mówi?” Nie chcesz sprawiać dodatkowego lęku dziecku nieśmiałemu. I chwal, gdy dziecko pamięta, by patrzeć na ludzi, gdy rozmawia.

Jak ćwiczyć

Rozważ pokazanie dziecku, jak to jest prowadzić rozmowę z kimś, kto nie nawiązuje kontaktu wzrokowego:

• Poproś je, by opowiedziały historię, podczas gdy ty patrzysz w podłogę, zamykasz oczy lub rozglądasz się wszędzie, tylko nie na nich.
• Zaproś do opowiedzenia innej historii i nawiąż odpowiedni kontakt wzrokowy, gdy mówią.
• Porozmawiajcie, jak czuło się w każdym scenariuszu.

Używanie dobrych manier

Mówienie „proszę” i „dziękuję” oraz stosowanie dobrych manier przy stole może daleko posunąć w pozyskiwaniu uwagi z odpowiednich przyczyn. Nauczyciele, inni rodzice i inne dzieci będą szanować dziecko dobrze wychowane.

Oczywiście nauczanie manier bywa walką pod górę. Od głośnego gryzenia przy stole po niedziękowe zachowanie – wszystkie dzieci czasem puścą do wiatru dobre maniery. Ważne jest jednak, by dzieci wiedziały, jak być uprzejmymi i szanującymi – zwłaszcza w domach innych ludzi lub w szkole.

Jak ćwiczyć

Bądź dobrym modelem z manierami. Oznacza to mówienie „Nie, dziękuję” i „Tak, proszę” do dziecka regularnie.

Pamiętaj, by używać dobrych manier w interakcjach z innymi ludźmi. Przypominaj, gdy dzieci zapomną manier, i chwal, gdy złapiesz je na byciu uprzejmymi.

Słowo od Verywell

Jeśli Twoje dziecko wydaje się mieć większe problemy z umiejętnościami społecznymi niż inne dzieci, skonsultuj się z lekarzem. Choć może to wymagać tylko dodatkowego wzmocnienia i dojrzałości, by dogonić, brak umiejętności społecznych może też sygnalizować inne problemy.

Dzieci z problemami zdrowia psychicznego, takimi jak nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi (ADHD) lub autyzm, mogą być w tyle społecznie. Lekarz może ocenić dziecko i ustalić, czy potrzebne jest leczenie w celu poprawy umiejętności społecznych.