• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

6 najczęstszych przyczyn otyłości u nastolatków, objawy i leczenie

Otyłość u nastolatków to złożony problem zdrowotny metaboliczny, który może być spowodowany kombinacją czynników. Stan ten zazwyczaj nie zagraża życiu bezpośrednio, ale w dłuższej perspektywie może prowadzić do przewlekłych problemów zdrowotnych, takich jak nadciśnienie i cukrzyca typu 2. Z czasem te choroby przewlekłe mogą wpływać na wzrost, rozwój i ogólną jakość życia nastolatka.

Jako rodzic możesz się tym martwić. Na szczęście wczesna interwencja pomaga nastolatkom schudnąć nadwagę i poprawić ogólne zdrowie.

Ten artykuł opisuje możliwe przyczyny, diagnostykę i leczenie otyłości u nastolatków oraz skuteczne sposoby jej zapobiegania.

Kiedy nastolatek jest klasyfikowany jako otyły?

Wedgod Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), nastolatek z wskaźnikiem BMI na poziomie lub powyżej 95. centyla dla tego samego wieku i płci jest uważany za otyłego. BMI (wskaźnik masy ciała) to waga w kilogramach podzielona na wzrost w metrach do kwadratu (kg/m²).

Aby ustalić centyl nastolatka, oblicz jego BMI i zaznacz go na wykresie wzrostowym CDC. Poniżej interpretacja centylów BMI w kategoriach wagi:

Zakres centylowy dla BMI

Źródło: Centers for Disease Control and Prevention

Uwaga: BMI nie określa ilości tkanki tłuszczowej. Jeśli chcemy precyzyjnie poznać poziom tkanki tłuszczowej, BMI należy skorelować z bezpośrednimi metodami oceny tkanki tłuszczowej, np. pomiarem grubości fałdu skórnego, bioimpedancją (BIA) lub densytometrią podwójną energią rentgenowską (DXA).

Gdy kategoria wagi nastolatka jest znana, ustalenie możliwych przyczyn nadmiernego przytycia jest konieczne, by podjąć działania naprawcze.

Jakie są możliwe przyczyny otyłości u nastolatków?

Otyłość nastolatków ma złożoną etiologię i involucruje wiele czynników przyczynowych.

1. Genetyka: Badania pokazują, że 40–77% wariancji masy ciała wynika z dziedziczenia genetycznego. Geny nie tylko kierują składaniem ciała, ale modyfikują przyjmowanie pokarmu, wpływając na głód i sytość. Zazwyczaj otyłość wynika ze złożonej interakcji genów i czynników środowiskowych, takich jak dieta i aktywność fizyczna.
2. Niezdrowe nawyki żywieniowe: W USA 19% osób w wieku 2–19 lat jest otyłych. Główna przyczyna to wzrost spożycia produktów wysokokalorycznych bogatych w nasycone tłuszcze, sól i cukier. Ponadto większość nastolatków nie przestrzega dobrych praktyk dietetycznych. Np. mniej niż 1 na 10 nastolatków w USA je zalecane ilości owoców i warzyw. U większości dzieci niezdrowe jedzenie jest największym czynnikiem przyczyniającym się do otyłości.
3. Styl siedzący: Brak aktywności fizycznej może przyczyniać się do przytycia bardziej niż dieta wysokokaloryczna. Ważnym powodem siedzącego trybu życia jest wzrost czasu przed ekranami, co sprzyja spożyciu napojów cukrowych i zmniejsza aktywność fizyczną.
4. Niewłaściwy sen: Badania pokazują, że niedosyp może powodować przyrost masy ciała. Nastolatkowie, którzy kładą się spać późno, spią krótko i mają gorszą jakość snu, spożywają nadmiar kalorii, co prowadzi do otyłości.
5. Stres: Przewlekły stres podnosi ryzyko nadwagi i otyłości u nastolatków. Wielu nastolatków poluje na stres, zjadając produkty wysokokaloryczne, np. czekoladę i lody. Stres może też zwiększać ryzyko niewłaściwego snu i nadużywania substancji, co z kolei przyczynia się do otyłości.
6. Choroby bazowe: Zespół Cushinga, ZPCOS (zespół policystycznych jajników) i niedoczynność tarczycy to choroby endokrynologiczne, które mogą powodować nadwagę lub otyłość niezależnie od innych czynników. Zaburzenia genetyczne, np. niedobór receptora leptyny, oraz niektóre leki na zaburzenia nastroju lub bezsenność też mogą powodować otyłość u nastolatków.

Oprócz tych, kwestie społeczno-ekonomiczne i wolny metabolizm też mogą prowadzić do otyłości u nastolatków.

Jakie są możliwe powikłania otyłości w okresie dojrzewania?

Otyłość zwiększa ryzyko szeregu powikłań medycznych, które mogą wpływać na długoterminowe zdrowie fizyczne i psychiczne nastolatka.

• Wysoki poziom cholesterolu prowadzący do wysokiego ciśnienia krwi, oba czynniki ryzyka chorób serca
• Wysoki poziom cukru z powodu oporności na insulinę, co z czasem rozwijająca się w cukrzycę typu 2. Jeśli niezarządzana poprawnie, cukrzyca może powodować inne problemy, np. choroby nerek.
• Problemy ze stawami, np. zwiędzenie stawów (osteoartroza), w którym stawy osłabają z powodu obciążenia nadwagą
• Beztlenowe senne (Sleep apnea) – nagłe przerywanie oddechu, zakłócające sen. Inne problemy oddechowe, np. astma, mogą też rozwinąć się z powodu otyłości.
• Depresja i lęk rozwijające się z czasem z powodu niskiego poczucia własnej wartości i braku pewności siebie. Negatywny wizerunek własny może sprawić, że nastolatek czuje się społecznie odizolowany, prowadząc do izolacji.
• Bóle głowy i migreny częstsze u osób otyłych
• Kontrola astmy jest trudniejsza u osób otyłych z częstszymi objawami.

Oprócz tych, otyłość zwiększa ryzyko wielu innych problemów zdrowotnych, np. nietłuszczowej stłuszczenia wątroby.

Jakie są objawy otyłości u nastolatków?

Głównym objawem otyłości jest nadmiar tkanki tłuszczowej. Inne typowe objawy, które mogą być zauważalne u nastolatka:

• Duszności przy wysiłku fizycznym
• Fałdy skórne wokół brzucha i na plecach barków
• Rozstępy na biodrach, udach i brzuchu
• Ciemne fałdy i zgięcia skóry wokół szyi, pachwiny i pach. Znane jako acanthosis nigricans.
• Ginekomastia – stan, w którym tkanka tłuszczowa gromadzi się wokół sutka i piersi u chłopców

Jak wygląda leczenie otyłości u nastolatków?

Plany leczenia zależą od objawów, wieku, ogólnego stanu zdrowia i stopnia otyłości. Kompleksowy plan leczenia zazwyczaj obejmuje:

1. Poradnictwo dietetyczne: Certyfikowany dietetyk planuje dietę uwzględniającą wiek, cel redukcji wagi i stan zdrowia. Plan zawiera propozycje posiłków z porcjami, konkretne składniki odżywcze i produkty do unikania. Regularne wizyty kontrolne pozwalają modyfikować dietę w razie potrzeby.
2. Planowanie ćwiczeń: Ekspert od aktywności fizycznej pomaga zaplanować trening lub rutynę ćwiczeń dostosowaną do wieku, wagi, zdrowia, dostępnego czasu i zainteresowań. Tak jak dieta, plan ćwiczeń ma cele redukcji wagi w czasie, przeglądane okresowo. Zmiany częstotliwości i typu aktywności następują w zależności od wzorca schudnięcia.
3. Terapia behawioralna: Indywidualna lub grupowa terapia behawioralna może pomóc nastolatkom porozmawiać o uczuciach dotyczących wagi i innych problemów rozwojowych z ekspertem zdrowia psychicznego. Wypływanie emocji pomaga nastolatkom czuć mniej stresu, budować pozytywne samoocenę i pracować pozytywnie nad zdrową redukcją wagi.

Nastolatcy z ciężką otyłością (otyłością skrajną) mogą zostać skierowani do innych metod, takich jak farmakoterapia i chirurgia bariatryczna (chirurgia redukcji wagi). Te metody mogą uzupełniać tradycyjne metody schudnięcia. Leki i chirurgia są bardzo rzadko potrzebne w populacji nastolatków. To stan w dużej mierze do zapobiegania, jeśli interwencja nastąpi wystarczająco wcześnie.

Jak zapobiegać otyłości u młodzieży?

Zapobieganie otyłości jest możliwe poprzez poprawę diety i stylu życia nastolatka. Poniżej wskazówki, by utrzymać wagę nastolatka w normie:

1. Nie skupiaj się tylko na nastolatku. Wprowadź zdrowe zmiany dietetyczne i w stylu życia dla całej rodziny. To utrzyma nastolatka stale zmotywowanego do zdrowej wagi i stylu życia. Otyłość dotyczy często więcej niż jednej osoby w gospodarstwie domowym. Nawet jeśli genetyka odgrywa rolę, największym czynnikiem przyczynowym są rutyny domowe w wyborach żywności i siedzącym stylu życia.
2. Bądź modelem dla nastolatka i prowadź zdrowy, aktywny styl życia. To pomoże nastolatkowi zrozumieć, że zdrowe jedzenie i aktywny styl życia to ideał.
3. Zachęcaj do aktywności fizycznej poprzez wspólne ćwiczenia lub zabawę ruchową z nastolatkiem. Dzieci i nastolatkowie w wieku 6–17 lat powinni otrzymywać 60 minut lub więcej umiarkowanie do intensywnie intensywnej aktywności fizycznej dziennie.
4. Spróbuj ograniczyć czas przed ekranami i zamiast tego skieruj nastolatka do zabawy ruchowej lub czynności konstruktywnej, by się ruszał zamiast siedzieć.
5. Ogranicz spożycie zboż rafinowanych. Zachęcaj do jedzenia ziół pełnoziarnistych i kasz, np. owsianki, quinoa, ryżu brunatnego.
6. Unikaj przetworzonych produktów bogatych w tłuszcz i cukier. Spożywaj dużo świeżych, sezonowych owoców i warzyw. Celuj w 5 lub więcej porcji świeżych owoców i warzyw dziennie.
7. Zastąp soki owocowe, napoje gazowane i słodkie mlekiem bez tłuszczowym lub niskotłuszczowym. Możesz też oferować świezą wodę kokosową, wodę cytrynową, domowy ginger ale.
8. Przechowuj zdrowe przekąski w lodówce lub na blacie kuchennym, by nastolatek miał do nich łatwy dostęp. Opcje: sałatka owocowo-warzywna, popcorn z patelni (bez tłuszczu), crackersy wieloziarniste lub batoniki granola.
9. Zachowaj zdrowy rytm snu i czuwania by ciało miało czas na regenerację. To utrzyma otyłość w ryzach i poprawi skupienie i koncentrację nastolatka.
10. Rozmawiaj z nastolatkiem i pomagaj im radzić sobie z problemami społeczno-emocjonalnymi powodującymi problemy behawioralne i zaburzenia jedzenia, np. atakowe zjedzanie.

Otyłość u nastolatków nie jest rzadka. Może być spowodowana dziedziczeniem genetycznym, niezdrowymi nawykami żywieniowymi, brakiem aktywności fizycznej, stresem lub lękiem, zaburzeniami snu lub chorobami bazowymi takimi jak ZPCOS lub niedoczynność tarczycy. Otyłość w okresie dojrzewania może czasem prowadzić do chorób przewlekłych jak cukrzyca czy nadciśnienie. Zwiększa też ryzyko powikłań: wysoki cholesterol, wysoki cukier, problemy ze stawami jak osteoartroza. Możesz zapobiec otyłości u nastolatka, zachęcając do aktywności fizycznej, unikania przetworzonego jedzenia i utrzymywania zdrowej diety oraz rytmu snu i czuwania.