Badania lekarskie przed sezonem sportowym – co warto wiedzieć?

Wiesz już, że uprawianie sportu pomaga utrzymać formę fizyczną. Wiedzisz też, że sport to świetny sposób na nawiązywanie znajomości i spędzanie czasu z ludźmi. Ale czy wiesz, dlaczego tak ważne jest wykonanie badania lekarskiego przed rozpoczęciem sezonu sportowego?

Czym jest badanie kwalifikacyjne do sportu?

W medycynie sportowej badanie to nazywa się badaniem wstępnym do udziału w zawodach (PPE – Preparticipation Physical Examination). Jego celem jest ustalenie, czy bezpieczne jest dla Ciebie uprawianie danej dyscypliny. Większość stanów USA wymaga, aby dzieci i młodzież przeszły to badanie przed startem w nowym sporcie lub nowym sezonie zawodowym. Nawet jeśli nie jest ono obligatoryjne, lekarze gorąco je zalecają.

Badanie składa się z dwóch głównych części: wywiadu medycznego i badania fizykalnego.

Wywiad medyczny

Ta część obejmuje pytania o:

  • poważne choroby w rodzinie
  • choroby, na które zachorowałeś w dzieciństwie lub masz teraz (np. astma, cukrzyca, padaczka)
  • poprzednie hospitalizacje lub operacje
  • alergie (np. na użądżenia owadów)
  • poprzednie urazy (wstrząśnienia mózgu, zwichnięcia, złamania kości)
  • czy zdarzało Ci się omdlewać, czuć zawroty głowy, ból w klatce piersiowej lub duszności podczas wysiłku
  • przyjmowane leki (również te bez recepty, suplementy ziołowe i na receptę)

Formularz z pytaniami zazwyczaj otrzymujesz do domu – poproś rodziców o pomoc w wypełnieniu. Jeśli to możliwe, zapytaj obojga rodziców o historię chorób w rodzinie.

Odpowiadaj rzetelnie. Nie zgaduj ani nie podawaj odpowiedzi, które myślisz, że lekarz chce usłyszeć. Analiza wzorców chorób w rodzinie pomaga przewidzieć potencjalne zagrożenia. Większość lekarzy medycyny sportowej uważa wywiad za najważniejszą część badania – poświęć mu czas. Mało prawdopodobne, by Twoje odpowiedzi uniemożliwiły uprawianie sportu.

Badanie fizykalne

Podczas badania lekarz zazwyczaj:

  • zmierzy wzrost i wagę
  • zmierzy ciśnienie krwi i tętno (rytmię serca)
  • zbadzie wzrok
  • przeprowadzi auskultację serca, płuc, brzucha, uszu, nosa i gardła
  • oceni postawę, stawy, siłę i zwinność

Choć przebieg badania jest podobny u chłopców i dziewcząt, u osób w wieku pubertetu lekarz może zadawać inne pytania. Np. u dziewczyny intensywnie trenującej pyta się o cykl miesięczny i dietę, by wykluczyć triadę kobiety uprawiającej sport (zła odżywianie, nieregularne miesiączki, słabe kości).

Lekarz pyta też o używanie narkotyków, alkoholu, suplementów diety, sterydów czy środków na odchudzanie – mogą one wpływać na zdrowie.

Po badaniu lekarz wypełnia i podpisuje formularz, jeśli wszystko w porządku, lub zaleca kontrole, dodatkowe badania lub leczenie.

Dlaczego badanie jest ważne?

Pomaga wykryć problemy zdrowotne, które mogłyby utrudniać uprawianie sportu. Np. przy częstych astmach u napastnika w piłce nożnej lekarz może zmienić inhalator lub dawkowanie, ułatwiając oddychanie podczas biegania.

Lekarz może dać cenne wskazówki treningowe i pomóc uniknąć kontuzji – np. zalecić konkretne ćwiczenia rozciągające i wzmocniające. Identyfikuje czynniki ryzyka specyficzne dla danej dyscypliny. Takie porady czynia Cię lepszym, silniejszym sportowcem.

Kiedy i gdzie wykonać badanie?

Niektorzy idą do lekarza rodzinnego, inni badają się w szkole. W szkole badanie odbywa się na „stacjach” w gimnazjum, z których każda prowadzi inny specjalista.

Jeśli szkoła oferuje badanie – wygodnie. Ale warto też odwiedzić swojego lekarza, który zna Twoją historię chorób lepiej niż ktoś spotykany chwilowo w gimnazjum.

Jeśli stan wymaga badań, zazwyczaj zaczynają się w 7. klasie. Nawet jeśli nie są wymagane, warto je robić przy uprawianiu sportu szkolnego. Jeśli regularnie startujesz w zawodach przed 9. klasą – zacznij wcześniej.

Badanie raz w roku zazwyczaj wystarczy. Po poważnej kontuzji (np. złamanym nadgarstku) konieczna jest kontrola po wyleczeniu, zanim wrócisz do treningów.

Zrób badanie ok. 6 tygodni przed sezonem – by było czas na ewentualne dobadania. ani Ty, ani lekarz nie będziecie zadowoleni, jeśli badanie wypada dzień przed treningami, a okazuje się coś do wyjaśnienia.

Co jeśli lekarz znajdzie problem?

Jeśli lekarz nie daje zgody i kieruje do specjalisty – czy to koniec z sportem? Nie martw się. Często to tylko ponowne sprawdzenie ciśnienia po tygodniu czy dwójce.

Konsultacja ze specjalistą może poprawić wyniki. Np. przy bólu kolana podczas biegania ortopeda lub lekarz medycyny sportowej zdiagnozuje przyczynę: przeciążenie, złą technikę, dawne urazy czy złe buty. Lekarz pomoże biec bez ryzyka ponownej kontuzji.

Bardzo mało prawdopodobne, byś został dyskwalifikowany. Celem badania jest bezpieczeństwo, a nie wykluczenie ze sportu. Większość specjalistów nie znajduje przeszkod do uprawiania dyscypliny.

Czy nadal muszę robić ogólne badanie?

Tak. Badanie sportowe różni się od standardowego. Skupia się na zdrowiu w kontekście sportu – jest bardziej szczegółowe w kwestiach sportowych, ale węższe ogólnie. Podczas badania ogólnego lekarz ocenia ogólne samopoczucie, w tym aspekty niezwiązane ze sportem. Możesz poprosić o oba badania w jednej wizucie – zajmie to więcej czasu.

Nawet jeśli badanie sportowe nie wykaże problemów, obserwuj siebie podczas treningów. Jeśli zauważysz zmiany – nawet drobne, jak ból mięśni czy duszność – powiedz rodzicowi lub trenerowi. Informuj nauczyciela WF lub trenera o każdej zmianie zdrowia lub nowym leku.

Tak jak profesjonalni sportowcy potrzebują opieki medycznej, by grać na najwyższym poziomie, tak młodzi sportowcy. Zadbaj o swoje badanie i zyskaj tę samą przewagę co profesi.

Previous:

Next: