Przelew krwi – co warto wiedzieć

Przelewy krwi ratują życie codziennie. Szpitale stosują je u osób poszkodowanych, operowanych, leczonych chemioterapią lub chorujących na choroby krwi, jak anemia falcista. W USA rocznie ok. 5 mln osób otrzymuje przelewy krwi.

Trochę o krwi

Krążąc ciałem, krew dostarcza tlen i składniki odżywcze tam, gdzie są potrzebne. Zbiera też produkty przemiany, np. dwutlenek węgla, i transportuje je do organów usuwających odchody.

Krew to mieszanka komórek i cieczy. Każdy element ma swoją rolę:

  • Erytrocyty (czerwone krwinki) przenoszą tlen do tkanek i usuwają CO2. Stanowią 40–45% objętości krwi i żyją 120 dni.
  • Leukocyty (białe krwinki) są częścią układu odpornościowego, główna obrona przed infekcjami. Stanowią <1% krwi.
  • Płytki krwi to fragmenty komórek pomagające krwi się zgniecieć, zapobiegając i kontrolując krwawienia. Na 1 płytkę przypada ok. 20 erytrocytów.
  • Osocze to bledżółta ciecz: woda, białka, elektrolity, węglowodany, cholesteryn, hormony, witaminy. Ok. 55% krwi to osocze.

Komórki krwi powstają w szpiku kostnym (gąbkastej substancji w wielu kościach). Dorosły człowiek ma ok. 4,7 litra krwi (ok. 10 pintów).

Czym jest przelew krwi?

Przelew to prosta procedura medyczna, którą lekarze stosują, by nadrobić utratę krwi – lub którejś z jej składowych, np. erytrocytów lub płytek.

Zazwyczaj przelew podaje się przez linię dożylną, cienką rurkę wkładaną do żyły igłą. Cały proces trwa 1–4 godziny, zależnie od ilości potrzebnej krwi.

Krew dawcy musi pasować do grupy krwi odbiorcy. Istnieje 8 głównych grup krwi:

  1. 0 Rh+
  2. 0 Rh–
  3. A Rh+
  4. A Rh–
  5. B Rh+
  6. B Rh–
  7. AB Rh+
  8. AB Rh–

W nagłych wypadkach są wyjątki od zasady idealnego dopasowania. Krew 0 Rh– to jedyny typ, jaki mogą otrzymać osoby wszystkich innych grup. Zastosowuje się ją, gdy pacjent potrzebuje przelewu, a jego grupa krwi nieznana. Dlatego dawcy 0 Rh– nazywani są „dawcami uniwersalnymi”. Osoby z grupą AB to „odbiorcy uniwersalni” – mogą bezpiecznie otrzymać każdą grupę krwi.

Przelew zazwyczaj nie jest krwią pełną – może to być którykolwiek z komponentów. Np. chemioterapia wpływa na produkcję nowych komórek krwi w szpiku. Niektórzy chory na nowotwory potrzebują przelewu erytrocytów lub płytek.

Inni mogą potrzebować osocza lub jego konkretnych składników. Osoby z hemofilią (chorobą krzepnięcia) potrzebują osocza lub czynników krzepnięcia z osocza, by ich krew krzepła i zapobiegała krwawieniom wewnętrznym.

Skąd bierze się krew na przelewy?

W USA zapasy krwi na przelewy pochodzą od dobrowolnych dawców. Dawcy oddają krew w lokalnych bankach krwi, w centrach społecznych podczas akcji, lub przez Czerwony Krzyż.

Gdy ludzie wiedzą, że czeka ich operacja z możliwym przelewem, mogą wybrać jedną z kilku opcji źródła krwi. Większość pacjentów wybiera krew z zapasów dawców, ale niektórzy decydują się na własną krew. Oddanie własnej krwi przed operacją to autotransfuzja (autologous donation).

Inna opcja to dawstwo skierowane (directed donation) – gdy członek rodziny lub przyjaciel oddaje krew konkretnie dla danego pacjenta. Dawca musi mieć zgodną grupę krwi i spełniać wszystkie wymogi dawcy dobrowolnego. Nie ma dowodów medycznych ani naukowych, by krew dawców skierowanych była bezpieczniejsza lub lepsza od krwi dawców dobrowolnych.

Jak bezpieczna jest krew dawców?

Niektórzy boją się chorób z zainfekowanej krwi, ale USA mają jeden z najbezpieczniejszych zasobów krwi na świecie. Wiele organizacji, w tym banki krwi i rząd federalny, dba o bezpieczeństwo zapasów.

Wszyscy dawcy muszą podać szczegółowy wywiad, w tym niedawne podróże, infekcje, leki, problemy zdrowotne. Ponadto Czerwony Krzyż i inne grupy testują krew na wirusy: HIV (AIDS), WZW B, WZW C, rzeżączkę, wirus Nil Zachodni. Ponieważ krew może być zainfekowana bakteriami lub pasożytami, niektóre komponenty testuje się też na nie. Jeśli coś wykryje się – krew jest niszczona.

Amerykański FDA nadzoruje banki krwi. Wszystkie centra muszą przechodzić regularne inspekcje, by kontynuować działalność.

Czy ludzie chorują po przelewach?

Większość osób dobrze znosi przelewy. Ale jak przy każdej procedurze, istnieją ryzyka:

  • Gorączka. Może wystąpić z przelewem, czasem z drężeniami, bólem głowy, nudnościami. Przyczyną może być reakcja układu odpornościowego pacjenta z komórkami odpornościowymi w krwi dawcy. Lekarze przerywają przelew i dają leki na gorączkę. Gdy temperatura wróci do normy, przelew zazwyczaj kontynuuje się.
  • Reakcja alergiczna. (Pokrzywka, świąd) z powodu reakcji układu odpornościowego z białkami w krwi dawcy. W rzadkich przypadkach reakcja jest ciężka (szok anafilaktyczny). Przerywa się przelew i daje leki przeciwalergiczne (antyhistaminowe, sterydy). Przy łagodnej reakcji przelew może kontynuować. Przy ciężkiej – lekarze muszą podjąć inne środki przed kolejnym przelewem.
  • Reakcja hemolityczna. Może zagrażać życiu. Występuje, gdy krew pacjenta i dawcy nie pasują. Układ odpornościowy pacjenta atakuje i niszczy erytrocyty dawcy. (Hemoliza to niszczenie erytrocytów.)

    Przy reakcji hemolitycznej lekarze przerywają przelew i leczą objawy. Reakcja ta jest jednak bardzo rzadka, bo personel medyczny podjmuje wiele środków ostrożności, by potwierdzić zgodność grup krwi przed przelewem.

W niemal każdej sytuacji korzyści z przelewu krwi wielokrotnie przewyższają ryzyko.

Czerwony Krzyż szacuje, że 15% dawców krwi w USA to uczniowie szkół średnich i studenci. Jeśli spełniasz wymogi i chcesz oddać krew, skontaktuj się z lokalnym bankiem krwi lub Czerwonym Krzyżem po szczegóły. Możesz uratować czyjeś życie.

Previous:

Next: