• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Zrozumienie psychozy poporodowej

Zdrowie psychiczne to integralna część codziennego życia. Są momenty, gdy jesteśmy bardziej narażeni na wyzwania psychiczne. Okres po porodzie to jeden z takich momentów.

„Baby blues” i depresja poporodowa (DPP) to dwa z najbardziej znanych problemów zdrowia psychicznego, ale mogą pojawić się inne schorzenia. Jednym z niebezpiecznych jest psychoza poporodowa. Oto co musisz wiedzieć o objawach, przyczynach i leczeniu tego rzadkiego zaburzenia nastroju po porodzie.

Zaburzenia nastroju po porodzie

Bardzo powszechne jest wystąpienie zmian nastroju lub emocji po porodzie. Wręcz uprawnienie do wahania nastroju i nawet kilku łez jest normalne. Ale pewne zmiany nastroju mogą być niebezpieczne. Zaburzenia nastroju po porodzie dzielą się na trzy podstawowe kategorie.

• Baby blues (poporodowe smutki): W dniach i tygodniach po porodzie do 60–80% matek przeżywa baby blues. Objawy są łagodne i trwają od kilku dni do dwóch tygodni. Jeśli masz baby blues, wciąż możesz bezpiecznie opiekować się sobą i dzieckiem. To nie stan zagrażający i nie wymaga interwencji medycznej.
• Depresja poporodowa: Dotyczy ok. 10–15% nowych matek. Objawy są cięższe i trwają dłużej niż baby blues. Stan ten jest poważniejszy, bo utrudnia opiekę nad sobą i dzieckiem. Wymaga leczenia.
• Psychoza poporodowa: Znana też jako psychoza puerperalna lub postnatalna. To najrzadsza, ale najcięższa i najniebezpieczniejsza z zaburzeń nastroju po porodzie. Występuje u 1–2 na 1000 porodów (0,089%–0,26%). To bardzo ciężki stan wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.

Objawy

Psychoza poporodowa może objawiać się w ciągu dnia lub dwóch po porodzie, a także po tygodniach, a w rzadkich przypadkach miesiącach. Ważne jest też, by wiedzieć, że jeden z najczęstszych początkowych objawów to bezsenność i odcięcie od rzeczywistości.

Dlatego warto, by Ty i Twój partner wiedzieli, na co uważać, gdy jesteście w domu z noworodkiem. Objawy obejmują:

• Zwizy
• Zmyślone lub zdezorganizowane myślenie
• Halucynacje

Oprócz powyższych mogą występować:

• Zamknięcie i cofanie się
• Agresywność
• Pobudzenie psychoruchowe
• Lęk
• Zdezorientowanie
• Depresja lub skrajna smutek
• Strach
• Hiperaktywność
• Nielogiczne myśli
• Bezsenność
• Dziwne lub nietypowe zachowanie
• Paranoja
• Słaba ocena sytuacji
• Niepokój
• Gwałtowne wahania nastroju
• Myśli samobójcze
• Przemoc

Trudno rozpoznać objawy psychozy u siebie. Jeśli je zauważysz – natychmiad poszukaj pomocy. Ale częściej to partner, rodzina albo przyjaciele zauważą, że zachowujesz się nietypowo. W takim przypadku muszą natychmiad zadzwonić po pomoc, byś otrzymała potrzebną opiekę.

Przynczyny

Eksperci nie są pewni, dlaczego niektóre kobiety doświadczają tego rzadkiego schorzenia. Ponieważ może pojawić się z nikąd u kobiet bez historii chorób psychicznych, dokładna przyczyna nie jest znana. Ryzyko jest jednak większe, jeśli:

• Masz w historii chorobę afektywną dwubiegunową lub schizofrenię
• Bliski członek rodziny (matka, siostra) miał psychozę poporodową lub inne choroby psychiczne
• Przestałaś brać stabilizatory nastroju i/lub leki przeciwpsychotyczne
• Miałaś psychozę poporodową po wcześniejszej ciąży

Inne czynniki ryzyka:

• Bardzo młoda matka (nastolatka)
• Pierwsze dziecko
• Komplikacje w trakcie porodu
• Dziecko z problemami zdrowotnymi

Ekstremalny stres może zwiększać ryzyko depresji poporodowej, ale niekoniecznie psychozy poporodowej.

Leczenie

Psychoza poporodowa to nagły wypadek medyczny. Musi zostać podjęta interwencja, bo może się gwałtownie pogorszyć i stać się niebezpieczna. Dobra wiadomość: jest curwalna. Leczenie może obejmować:

• Hospitalizację
• Ocenę i leczenie psychiatryczne
• Leki
• Terapię indywidualną, rodzinną i grupową
• Wsparcie dla partnera i członków rodziny
• Elektrokonwulsyjną terapię (EKT)

Wyzdrowienie

Wczesne wykrycie i leczenie przyspieszają wyzdrowienie. Najcięższe objawy trwają około 2–12 tygodni, ale pełne wyzdrowienie może zająć 6 miesięcy do roku. Większość kobiet w pełni wyzdrowieje, choć proces jest długi i trudny. Obok ustąpienia objawów mogą pojawić się:

• Złość
• Strach przed kolejnymi dziećmi
• Strach przed oceną bycia złą matką
• Strach przed stigma choroby psychicznej
• Wina za utracony czas i wiązanie z dzieckiem
• Smutek
• Wstyd
• Napięcie w relacjach rodzinnych
• Lęk przed nawrotem

Wyzdrowienie może być procesem ciągłym; wymaga czasu i wsparcia, by przećwiczyć doświadczenie i przećwiczyć swoje uczucia.

Po wyzdrowieniu z psychozy poporodowej możesz zastanawiać się, czy wróci; może. Istnieje szansa na nawrot poza ciążą, a przy przyszłej ciąży ryzyko nawrotu wynosi ok. 25–40%. Ale to nie znaczy, że nie możesz mieć więcej dzieci.

Gdy już przejdziesz przez to, będziesz znacznie lepiej przygotowana, gdyby się powtórzy. Możesz pracować z lekarzami i systemem wsparcia, by mieć wszystko gotowe, gdybyś tego potrzebowała.

Powikłania

Psychoza poporodowa to poważne schorzenie. Bez leczenia może zagrażać życiu matek i dzieci i negatywnie wpłynąć na całą rodzinę. Stan ten niesie 4% ryzyka infanticydii i 5% ryzyka samobójstwa. Ogólnie samobójstwo to najczęstsza przyczyna śmierci matek w pierwszym roku po porodzie.

Badania pokazują, że bliscy matek z psychozą poporodową częściej podejmują próby samobójcze, a same matki mają wyższy wskaźnik samobójstw w dalszym życiu.

Jeśli masz myśli samobójcze, zadzwoń na Telefon Zaufania dla Osób w Kryzysie Psychicznym 116 123 (Polska) lub 988 (USA) po wsparcie i pomoc od przeszkolonego konsultanta. Jeśli Ty lub bliska osoba jesteście w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń 112 (Polska) lub 911 (USA).

Warto jednak pamiętać, że choć w trakcie epizodu psychozy poporodowej istnieje niebezpieczeństwo agresji, nie wszystkie zwizy są gwałowne. Większość nowych matek z psychozą poporodową nie wyrządza krzywdy sobie ani innym.

Karmienie piersią

Karmienie piersią może być trudniejsze dla kobiet z depresją lub objawami zaburzeń zdrowia psychicznego. Może nawet być źródłem cierpienia. Trudności z karmieniem i niezadowolenie mogą prowadzić do wczesnego odstawienia. A gwałtowne odstawienie może pogorszyć objawy.

Bezpieczeństwo karmienia piersią podczas leczenia psychozy poporodowej zależy od:

• Przepisanych leków
• Czy dziecko może zostać z mamą w szpitalu
• Pragnienia matki karmienia piersią
• Korzyści dla dziecka
• Ryzyka dla dziecka z powodu leczenia
• Ryzyka dla matki, jeśli nie przyjmie leków lub za małych dawek

Prewencja psychozy poporodowej

Są rzeczy, na które nie masz wpływu – historia rodzinna, genetyka. Ale są czynniki ryzyka, które możesz kontrolować, więc możesz spróbować zapobiec psychozie poporodowej – lub chociaż się na nią przygotować.

• Porozmawiaj z lekarzem o swojej historii zdrowia psychicznego i rodzinnej.
• Trzymaj wszystkie wizyty u innych dostawców opieki zdrowotnej lub skierowanych przez lekarza.
• Omów swoje ryzyko z zespołem opieki zdrowotnej.
• Dowiedz się o chorobie.
• Miej realistyczne oczekiwania wobec porodu i macierzyństwa.
• Porozmawiaj z kimś o negatywnych uczuciach.
• Staraj się wystarczająco spać.
• Staraj się zredukować stres.
• Naucz, ćwicz i stosuj zdrowe mechanizmy radzenia sobie.
• Włącz partnera w wizyty przedporodowe i opiekę.
• Przygotuj swoje otoczenie, mówiąc zaufanym bliskim, by mogli wspierać i motywować.
• Znaj znaki psychozy i upewnij się, że Twój system wsparcia też je zna.
• Rozważ poradnictwo indywidualne i grupowe.
• Powiedz komuś natychmiast, jeśli masz jakiekolwiek objawy.
• Zapewnij sobie pomoc w domu i częste wizyty kontrolne u lekarza w dniach i tygodniach po porodzie.

Słowo od Verywell

Przywiązanie dziecka ze szpitala to ekscytujący czas. Ale dla niektórych nowych mam okres poporodowy jest wyjątkowo trudny. Zmieniające się hormony, brak snu i stres adaptacji do życia z noworodkiem mogą być wymagające fizycznie i emocjonalnie. Możesz nie czuć się jak Ty sama, albo mieć większe problemy z radzeniem sobie niż zwykle.

Radzenie sobie z jakąkolwiek chorobą zaraz po porodzie jest trudne. Może być szokujące przejść przez coś tak poważnego jak psychoza poporodowa. Nie tylko może to być straszne i traumatyczne – czuć paranoję, przeżywać halucynacje i zwizy – ale bez leczenia może być niebezpieczne i dotknąć całą rodzinę.

Dlatego, choć jest rzadka, wciąż ważne jest zrozumienie tego poważnego schorzenia psychicznego. Poznanie czynników ryzyka i objawów pomoże Tobie i Twojej rodzinie rozpoznać znaki i szukać pomocy jak najwcześniej. Pamiętaj: to curwalne schorzenie i jest tymczasowe. Z czasem i odpowiednią opieką większość matek w pełni wyzdrowieje.