• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Radzenie sobie z AZS w ciąży i po porodzie

Wiele osób z historią AZS (atopowego zapalenia skóry) zauważa, że schorzenie nasila się w ciąży, prawdopodobnie z powodu zmieniających się hormonów i innych przemian w organizmie rosnącego dziecka. Jeśli miałaś AZS w przeszłości, ciąża może być momentem jego nawrotu.

Inne kobiety doświadczają AZS po raz pierwszy w ciąży. Świąd, zapalone, wysuszone łaty skórne mogą utrzymać się (lub pojawić się po raz pierwszy) też po porodzie.

Dlaczego AZS często pojawia się w ciąży i po porodzie, i jak kontrolować objawy? Oto poradnik do zarządzania AZS po porodzie i dalej, w tym które leczenia i leki są bezpieczne w trakcie karmienia piersią.

Co to jest AZS?

AZS (atopowe zapalenie skóry), zwane też dermatitą atopową, to powszechne, niezakazne schorzenie skóry charakteryzujące się chropowatą, świądącą, zapaloną, nadmiernie suchej skórą, dotykającym miliony ludzi rocznie. Choć nieuleczalne, może ustępować na pewne okresy lub całkowicie. Najczęściej dotyczy dzieci, większość z nich wyrasta z niego do 10 r.ż. Wedle Amerykańskiej Akademii Dermatologii, AZS dotyka ok. 25% dzieci, 60% z nich rozwija je w pierwszym roku życia.

Dokładne przyczyny są nieznane, ale uważa się, że schorzenie wiąże się z nadaktywną odpowiedzią immunologiczną i częściej występuje u osób z innymi problemami immunologicznymi, astmą, podwyższonym stresem, suchą skórą i/lub czynnikami środowiskowymi.

Niektóre osoby mają objawy AZS przez całe życie, inne doświadczają go sporadycznie lub tylko w jednym etapie życia, np. w ciąży, z różnym nasileniem.

Dla niektórych to drobne nieogar, dla innych – ostry dyskomfort, zwłaszcza intensywny świąd. Objawy mogą prowadzić do innych: nadmierne drapanie powoduje drobne rany, co naraża miejsca na infekcje. Świąd może też pogrubiać i barwić skórę (przyciemnianie lub rozjaśnianie), co jest kolejnym powodem, by kontrolować objawy.

Gdy objawy AZS wywołuje kontakt z alergenem (np. lateks, makijaż, biżuteria metalowa), nazywa się to dermatytą kontaktową. Ten typ AZS można rozwiązać, eliminując alergen.

AZS w ciąży

Istnieje cały wachlarz schorzeń skóry, które mogą nasilić się lub pojawić się po raz pierwszy w ciąży: trądzik, plamy pigmentacyjne, rozerwy, zmiany barwnienia. Wypisy są też powszechne, w tym świący wycieł pęcherzykowato-plamisty ciąży (PUPPS), występujący tylko u kobiet w ciąży, najczęściej w pierwszej. Ale ze wszystkich schorzeń skóry w ciąży, AZS jest najczęstsze.

AZS odpowiada za od jednej trzeciej do połowy wszystkich przypadków schorzeń skóry w ciąży. Jednym z najbardziej zaskakujących faktów jest to, że większość tych przypadków to nowe przypadki. 60–80% kobiet z AZS w ciąży nigdy wcześniej nie miało tego schorzenia.

Ogromne zmiany w organizmie kobiety w ciąży oraz fizyczny i emocjonalny koszt noszenia dziecka (stres, maksymalne wykorzystanie zasobów organizmu) uważa się za czynniki przyczyniające się do wywołania AZS w ciąży i po porodzie.

Uważa się, że AZS nasila się w ciąży ze względu na komórki immunologiczne. W ciąży układ odpornościowy przesuwa się na korzyść konkretnych typów komórek immunologicznych, co może uruchomić warunki do rozwoju AZS. Lekarze teoretyzują też, że w ciąży może dochodzić do zmiany bariery skórnej lub przesunięcia w procesie białek skórnych, co otwiera drogę do AZS.

Istnieje też znaczna liczba badań (i dowodów anekdotycznych) sugerujących, że stres może grać rolę w rozwoju AZS, a ciąża i okres poporodowy mogą być wyjątkowo męczące (jak i radosne). Wiele normalnych stresorów towarzyszy ciąży i nowemu rodzicielstwu: brak snu, ciężka praca opieki nad niemowlęciem.

Charakterystyka

Bez wątpienia AZS to nieprzyjemne schorzenie, zwłaszcza w ciąży i po porodzie. Jeśli nigdy nie miałaś AZS, nagły świący wyprysk może być mylący i alarmujący.

Kiedy występuje

Najczęstszy moment pojawienia się AZS w ciąży to pierwsze dwa trymestry. Ponieważ AZS wywoływane jest przez czynniki środowiskowe i wewnętrzne, trudno go przewidzieć – może pokazać się w dowolnym momencie ciąży lub zaraz po porodzie. Czas trwania również się różni.

Większość kobiet z AZS w ciąży nigdy go nie miała i otrzymuje go przed trzecim trymestrem. Rzadko AZS pojawia się po raz pierwszy w okresie poporodowym – dzieje się to tylko w ok. 10% przypadków.

Gdzie występuje

AZS może pokazać się w dowolnym miejscu ciała, ale najczęściej nasila się na kończynach (szczególnie rękach i przedramionach), szyi i twarzy. Choć jest to bardzo rzadkie (dotyczy <2% karmień piersią), AZS może rozwijać się na wargach sutkowych lub sutkach.

Może to być albo typowy przypadek AZS (pojawiający się znikąd, ale wynikający z sił wewnętrznych i zewnętrznych) albo wywołany wrażliwością na coś, co zjadło niemowlę karmione piersią, co kontaktuje z sutkiem i wargą matki podczas karmienia.

W przypadkach AZS na sutkach lub wargach zazwyczaj zaleca się nanoszenie emolientu i sterydu topicalnego na zmiany w przerwach między karmieniami. Lek i emolient muszą zostać dokładnie umyte przed ponownym karmieniem lub odciąganiem mleka, by nie zanieczyścić mleka piersiowego. W tym momencie eksperci zalecają karmieniom piersią unikanie cyklofosporyny i metotreksatu do leczenia AZS w okresie poporodowym.

Inna terapia ogólnie niezalecana dla karmień piersią to inhibitory kalcineuryny topicalne, choć niejasne jest, ile leku przechodzi do mleka karmiacej. Potrzebne więcej badań, by stwierdzić, czy jest niebezpieczne, czy bezpieczne w karmieniu.

Ryzyko AZS u dziecka

Wiele kobiet, które rozwijają AZS w ciąży, martwi się, czy to oznacza, że ich dziecko częściej je rozwinie. Odpowiedź: może być bardziej prawdopodobne, ale nie gwarantowane, że dziecko będzie miało AZS w życiu.

W wielu przypadkach AZS jest schorzeniem dziedzicznym, zwłaszcza jeśli towarzyszy innym schorzeniom immunologicznym: alergiom, astmie, chorobom autoimmunologicznym. Jeśli Ty i inni członkowie rodziny macie AZS, Twoje dziecko może mieć większą predyspozycję. Często dzieci wyrastają z AZS w dorosłości.

Redukcja czynników wywołujących

Choć część podejrzanych przyczyn AZS nie zależy od nas (np. zaburzenia odpowiedzi immunologicznej), wiele czynników środowiskowych również gra rolę. Należą do nich typowe alergizyny: alergie pokarmowe, sierść, chemikalia w kosmetykach czy proszkach, pióra w pościeli i odzieży – w skrócie wszystko, co może sprawić, by skóra stała się reaktywna lub nadmiernie sucha.

Stres (fizyczny i emocjonalny), brak snu i suche powietrze mogą też przyczyniać się do częstoty, nasilenia i długości nawrotów AZS. Zrób co możesz, by ograniczyć ekspozycję na czynniki, które u Ciebie są wyzwalaczami.

Obserwuj, co może wyzwalać Twoje AZS. Pamiętaj, że może to być coś w Twoim otoczeniu, co nie przeszkadzało Ci wcześniej: stres, brak snu, sierść zwierząt, wełna, kołdry pióriste, wrażliwości pokarmowe, kosmetyki, suche powietrze, proszek do prania.

Leczenie

AZS w ciąży leczy się kilkoma strategiami. Oczywistym celem jest upewnienie się, że żadne leczenie nie zagraża płodowi ani matce w trakcie ciąży. Leczenie ma na celu bycie na tyle silnym, by kontrolować schorzenie, a na tyle bezpiecznym, by chronić płód.

Następujące leczenia są ogólnie uważane za bezpieczne w ciąży:

• Emolienty (nawilżające)
• Sterydy topicalne (na skórę)
• Promieniowanie UVB (choć kobiety w ciąży powinny zachować szczególną ostrożność na słońcu ze względu na wrażliwość skóry)

Inne terapie stosuje się indywidualnie, w zależności od nasilenia AZS, oceny lekarza i Twojego poziomu komfortu. Mogą one obejmować sterydy doustne lub silniejsze kremy sterydowe, a także antybiotyki, które w niektórych przypadkach pomagają wyczyścić AZS. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać metotreksatu i terapii PUVA, bo one niosą potencjalne zagrożenie dla płodu.

Na szczęście AZS w ciąży nie jest niebezpieczne. Nie stwarza ryzyka dla matki ani dziecka, choć może być bardzo świądące, nieprzyjemne i nieestetyczne. Dostępnych jest jednak wiele bezpiecznych terapii łagodzących objawy.

Radzenie sobie

Choć objawy AZS najczęściej pojawiają się we wczesnej lub średniej ciąży, schorzenie często utrzymuje się w okresie poporodowym. Stałe leczenie może wpływać na to, jak szybko ustępuje. U niektórych okazjonalne nawroty AZS stają się nową normą. Opcje leczenia w okresie poporodowym są podobne do tych zalecanych w ciąży, zwłaszcza dla karmień piersią.

Niektóre terapie są przeciwwskazane dla karmień piersią ze względu na potencjalne zanieczyszczenie mleka.

Zazwyczaj osoby z łagodnymi lub umiarkowanymi przypadkami AZS w okresie poporodowym mogą stosować te same leczenia co we wczesnej ciąży. Np. kąpiele letnie (nie za gorące, nie za zimne) po których emolienty i sterydy topicalne są często zalecane. Wiele osób odczuwa, że nadzwyczaj pilne, konsekwentne, obfite stosowanie emolientów pomaga nadążyć objawy, zmniejszając nasilenie.

Promieniowanie UVB jest też bezpieczne w karmieniu piersią, ale rzadko jest linią pierwszą leczenia AZS. Może też pomóc ograniczenie kąpieli (proces wysusza skórę – zawsze nakładaj emolienty po kąpieli) i unikanie agresywnych mydeł czy produktów chemicznych.

Słowo od Verywell

Ciąża skłania do nawrotów AZS u osób, które miały je w przeszłości, i powoduje wiele nowych przypadków. U niektórych AZS ustępuje samo po ciąży, u innych utrzymuje się po porodzie.

Nie martw się, jeśli Twoje AZS utrzymuje się po porodzie; jest wiele skutecznych sposobów na leczenie i poprawę komfortu. Choć AZS nie da się koniecznie „wyleczyć”, jego nasilenie można kontrolować i zazwyczaj złagodzić. Stałe leczenie (szczególnie kluczowe, gdy objawy ustępują) problematycznych obszarów to najlepszy sposób na walkę z objawami AZS – i dla większości ludzi daje znaczącą ulgę.