• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Składniki dobrej komunikacji

Oto elementy dobrej komunikacji, o których warto pamiętać, nawiązując relację z dzieckiem w średnim wieku.

Umiejętności słuchania

Istotną częścią wymiany komunikacyjnej z dzieckiem jest odbieranie komunikatów od niego. Mogą to być komunikaty werbalne (pytania, prośby) lub niowerbalne (czynności lub ich brak). Słuchanie to umiejętność nauczalna, i z wysiłkiem możesz w niej stać się lepszy/a. W tym procesie dasz dobry przykład dzieciom, a one też staną się lepszymi słuchaczami.

Aktywne słuchanie to centralny element komunikacji. Kiedy stajesz się aktywnym słuchaczem, mówisz dziecku, że kanały komunikacji są otwarte. Rozpoznajesz, że dziecko ma potrzebę i/lub chęć podzielenia się uczuciami i myślami, i że jesteś receptywny/a.

Istnieje kilka umiejętności i technik zaangażowanych w aktywne słuchanie, które zmniejszają prawdopodobieństwo, że będziesz oceniany/a lub krytyczny/a, lub będziesz wykładać lub poniżać. Te umiejętności pozwalają Ci pomóc dziecku w kontakcie z tym, co naprawdę czuje i myśli, przeanalizować to i postawić w perspektywie, by problemy nie wydawały się większe, niż są naprawdę. Zbuduje to też wiązkę między Tobą a dzieckiem, i sprawi, że będzie bardziej otwarta na to, co masz na myśli.

Aby stać się aktywnym słuchaczem:

• Wyznacz czas na słuchanie. Wyeliminuj rozpraszacze maksymalnie. Aby usłyszeć i zrozumieć, co dziecko ma do powiedzenia, musisz chcieć to zrobić i chcieć pomóc dziecku z jakimikolwiek problemami, które ma w danej chwili. Niektórzy rodzice i dzieci okazują, że najlepiej komunikują się tuż przed pójściem spać lub gdy dzielą wieczorną przekąskę.
• Odłóż swoje myśli i punkt widzenia, i ustaw się w ramach myślowych, by odebrać informacje od dziecka. Daj mu swoją w pełni uwagę, i spróbuj wcisnąć się w jego miejsce, by lepiej zrozumieć, co przeżywa. Spraw, by czuło, że cenisz jego myśli i uważasz je za ważne, i że jesteś wrażliwy/a na jego punkt widzenia.
• Słuchaj, podsumowuj i powtarzaj z powrotem dziecku słyszaną wiadomość. To nazywa się słuchaniem reflektywnym. Gdy to odpowiednie, delikatnie powiedz, co myślisz, że może chcieć powiedzieć. Nie tylko papla to, co słyszysz, ale idź pod powierzchnię do tego, o czym może myśleć i czuć. Pamiętaj, wypowiedziane słowa mogą nie być prawdziwą lub kompletną wiadomością. Przesłania podstawowe mogą obejmować uczucia, strachy i troski dziecka. Nadaj tym uczuciom nazwę lub etykietę („Brzmi to tak, jakbyś był/a przerażony/a... smutny/a... zły/a... szczęśliwy/a”).
• Utrzymuj kontakt wzrokowy, gdy dziecko mówi. Okazuj zainteresowanie kiwaniem głową i okazjonalnym wtrącaniem „otwieraczy drzwi” lub odpowiedzi niezobowiązujących, jak „Tak... widzę... O... Jak to ciekawe”. Zachęcaj do dalszej mowy. Choć te mogą wydawać się biernymi odpowiedziami, są ważną częścią komunikacji.
• Akceptuj i okazuj szacunek dla tego, co dziecko wyraża, nawet jeśli nie zgadza się z Twoimi własnymi pomysłami i oczekiwaniami. Możesz to zrobić, zwracając uwagę na to, co dziecko komunikuje, nie krytykując, nie oceniając, nie przerywając.
• Twórz okazje, by dziecko rozwiązywało problemy, z jakimi może się mierzyć. Zachęcaj i prowadź. Poproś, by rzucało pomysłami, co ewentualnie zasugeruje rozwiązania problemów.

  Kiedy rodzice są aktywnymi słuchaczami, inni mogą ich opisywać jako posiadających dobrą intuicję i bycie „nastawionymi” na swoje dzieci. Proces aktywnego słuchania pomoże dziecku zrozumieć swoje uczucia i mniej bać się tych negatywnych. Zbuduje mosty i stworzy ciepło między Tobą a dzieckiem. pomoże też dziecku rozwiązać własne problemy i zyskać większą kontrolę nad zachowaniem i emocjami. A jeśli dziecko widzi Cię jako aktywnego słuchacza, to sprawi, że będzie bardziej chętne do słuchania Ciebie i innych.

  Możesz monitorować, jak aktywnie słuchasz, obserwując sygnały, że nie słuchasz dobrze. Jeśli odnajdujesz u siebie nudę z rozmową, rozproszenie, rozglądanie się lub odchodzenie wzrokiem, poczucie pośpiechu, albo że marnujesz czas, nie słuchasz aktywnie.

  Nawet gdy myślisz, że Ty i dziecko dobrze radzicie sobie ze słuchaniem i komunikacją, dobrym pomysłem jest testowanie tego wrażenia czasem. Możesz poprosić dziecko, by powtórzyło tak dobrze, jak potrafi, co starałeś/aś się powiedzieć – albo słowa, albo uczucia. Podobnie, Ty powinieneś/aś spróbować podsumować i powtórzyć to, co usłyszałeś/aś od dziecka.

  Techniki mówienia

  Gdy mówisz do dziecka, powinieneś/aś starać się, by to był pozytywny dialog, a nie narzucanie oceny czy wina. Zazwyczaj oznacza to wybieranie komunikatów „Ja” zamiast „Ty”, zwłaszcza gdy chcesz zmienić lub zachęcić do pewnych zachowań.

  Komunikaty „Ja” to stwierdzenia jak: „Mam kłpot ze znalezieniem rzeczy na biurku, gdy nie zostało uporządkowane przez ostatnią osobę, która z niego korzystała”. „Potrzebuję więcej ciszy, gdy próbuję czytać”. „Skoro jestem tak zmęczony/a, chętnie przyjmę pomoc w posprzątaniu naczyń po obiedzie”.

  Te stwierdzenia „Ja” komunikują skutek zachowania lub działań dziecka na rodzica. Ale są mniej groźne dla dziecka niż komunikaty „Ty”, nawet jeśli wciąż przekazują uczciwe uczucie lub wiadomość. Komunikują też, jak zachowanie dziecka wpływa na rodziców i zachęcają je do przejmowania odpowiedzialności za uporządkowanie biurka taty lub pomoc w posprzątaniu kuchni. Komunikują zaufanie – pokazując chęć rodziców do wyrażania własnych uczuć i wiarę w to, że dziecko odpowiesz w pozytywny, odpowiedzialny sposób.

  Z drugiej strony, komunikaty „Ty” to stwierdzenia jak: „Nigdy nie powinieneś tego robić”. „Sprawiasz, że jestem tak zły/a”. „Dlaczego nie zwracasz uwagi?”. Te komunikaty są bardziej skupione na dziecku i bardziej skłonne do stworzenia walki między Tobą a dzieckiem, postawienia dziecka w obronie, zachęcania do osobistych kontrargumentów i zniechęcania do skutecznej komunikacji.

  Nawet gorsze są komunikaty „zdegradujące”, które oceniają lub krytykują młodego człowieka. Mogą obejmować nazywanie, drwienie, czy zawstydzanie dziecka. Te komunikaty mogą mieć poważny negatywny wpływ na dziecko i jego samoocenę. Jeśli komunikujesz wiadomość, że dziecko jest złe, głupie, bezmyślne, rozczarowaniem lub porażką, tak jest prawdopodobne, że tak się będzie ono postrzegać, nie tylko w dzieciństwie, ale przez wiele lat później.

  Z komunikatem „Ja”, dzieci jednak dostają wiadomość w bardziej pozytywnym świetle. Często mówią: „Nie zdawałem/am sprawy, że hałas, który robiłem/am, Cię drażni”. Albo „Cieszę się, że powiedziałeś/aś, że jesteś tak zmęczony/a. Pomogę Ci z dodatkowym obowiązkiem lub dwoma”. Dzieci często chętnie przejmują bardziej odpowiedzialne role, jeśli są świadome sytuacji i uczuć oraz potrzeb innych, i nie są „zdegradowane” w procesie.

  Oczywiście, nawet z komunikatem „Ja” nie masz gwarancji sukcesu. Dzieci mogą zignorować wiadomość, zwłaszcza na początku stosowania komunikatów „Ja”. Jeśli to się zdarzy, powtórz swój komunikat „Ja”, może mówiąc to inaczej i z większą intensywnością. Bądź gotowy/a powiedzieć coś w stylu: „Tak się czuję, i nie cieszę się, gdy moje uczucia są ignorowane”.

  Jeśli konsekwentnie okazujesz się receptywny/a i szanujący/a uczucia i myśli dziecka, prawdopodobnie będzie bardziej responsywne na Twoje komunikaty „Ja”. Daj temu czas. Dzieci w średnim wieku zazwyczaj szybko to łapią.

  Również, komunikując się z dzieckim, bądź wrażliwy/a na ton głosu. Powinien być spójny z Twoją wiadomością. Nie pozwól emocjom zamazać wiadomości, którą próbujesz przekazać.

  Bądź tak konsekwentny/a, jak to możliwe, ze wszystkimi dziećmi. Powinieneś/aś mieć to samo podejście i styl komunikacji z każdym dzieckiem, choć unikalne aspekty każdej relacji i temperament każdego dziecka mogą wymagać pewnych modyfikacji. Nie wydawaj się faworyzować ani być bardziej akceptujący/a jednego młodzieńca niż innego.