• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

4 przyczyny strachu u dzieci i 11 sposobów na radzenie sobie z nim

Strach u dzieci to reakcja na nieprzyjemne uczucie postrzegane jako zagrożenie. Rodzice często uczą dzieci bać się konkretnych niebezpieczeństw, np. głębokiej wody czy ognia – wtedy strach pełni funkcję ochronną.

Staje się problemem, gdy dziecko boi się wszystkiego lub konkretnej osoby/rzeczy/zdarzenia tak intensywnie, że wpływa na jego zdrowie. Zrozumienie przyczyn pomaga ocenić, czy dziecko potrzebuje pomocy profesjonalnej.

Przeczytaj, aby dowiedzieć się o przyczynach strachu u dzieci i sposobach wspierania dziecka w pokonywaniu lęku.

Czy strach u dzieci jest normalny?

Strach jest zarówno wrodzonym, jak i nabywanym zachowaniem – normalnym elementem dorastania. Badania opublikowane w Journal of Clinical Child Psychology wykazały, że 75,8% dzieci w wieku 4–12 lat zgłasza strachy. Najczęstszy: strach przed ciemnością lub zostaniem samemu w ciemnym pokoju. Dzieci mogą bać się wysokości, ognia, ciemności, głośnych hałasów (burze), zwierząt, obcych.

Strahy zmieniają się z wiekiem: małe dzieci boją się potworów, starszych – przemocy, wojen jądrowych, kradzieży. Strachy najczęstsze u 4–6-latków, nasilają się u 7–9-latków, potem maleją u 10–12-latków.

Większość dzieci wyrasta ze strachów. Nie martw się, chyba że są bardzo intensywne. Czasem strach zamienia się w fobię – irracjonalną, silną, zakłócającą codzienność. Strach staje się niepokojący, gdy:

• Dziecko boi się nawet w braku bodźca lub nieustannie gadzi o strasznych rzeczach.
• Intensywność strachu zakłóca codzienne czynności (np. nie wychodzi do podwórka z obawy o urazy, nie idzie do łazienki z powodu pajęczaków).
• Dziecko zamyka się w sobie (unika kontaktów społecznych), doświadcza ataków paniki itp.

Przyczyny strachu u dzieci

Niektóre dzieci są bardziej płochliwe. Mogą mieć nadmierne lub irracjonalne strachy, wpływające na ich życie i życie rodziny, a także objawy zaburzeń lękowych. Potencjalne przyczyny:

1. Predyspozycja genetyczna: Genetyczna wrażliwość może wpływać na temperament – niektóre dzieci są bardziej wrażliwe i emocjonalne.
2. Lękowiejący rodzic: Strach jest też zachowaniem nauczonym. Dzieci lustrzanie odbijają zachowania rodziców – lęk i strach nie są wyjątkiem.
3. Stresujące wydarzenia: Uraz, poważna wypadek, śmierć w rodzinie, rozstanie rodziców – wpływają na dzieci.
4. Nadopiekuńcze rodzice: Zbyt troskliwe rodzicstwo może wywołać u dziecka uzależnienie. Takie dzieci czują się bezradne i mogą rozwijać uogólnione zaburzenie lękowe (GAD).

Jak radzić sobie ze strachem u dzieci?

Nierozwiązany strach może zamienić się w lęk lub fobię. Oto praktyczne sposoby pomocy dziecku w pokonywaniu strachów:

1. Traktuj strach poważnie

Nie bagatelizuj bodźca. Nawet jeśli wydaje Ci się trywialny, strach powoduje dyskomfort i lęk u dziecka. Zacznij od rozmowy. Zapytaj, czego się boi i co go przeraża. Nadrzucanie lub zmuszanie do konfrontacji pogarsza sprawę.

2. Rozpoznawaj obawy

Zamiast każe dziecku „przezwyciężyć strach”, pokaż, że rozumiesz jego niepokój i jesteś gotowy porozmawiać. Chodzi o potwierdzenie: „Rozumiem, że się boisz, choć ja nie mam tego strachu”.

3. Bądź blisko

Uspokaj i zapytaj: „Jak mogę pomóc?”, „Co sprawi, że poczujesz się lepiej?”, „Czy czujesz się teraz lepiej?”. Przytul lub objęj, by dać poczucie bezpieczeństwa.

4. Pomóż zrelaksować się

Relaksacja to dobra pomoc tymczasowa. Rozłóż sytuację – daj wodę, rozluźnij ubranie, włącz światło, otwórz okno – by dziecko poczuło się swobodniej.

5. Działaj krok po kroku

Nie zmuszaj do braku strachu. Stosuj systematyczną desensytyzację: stopniowo eksponuj dziecko na źródło lęku, krok po kroku, pomagając eliminować strach. Chwal, gdy radzi sobie dobrze.

6. Nie angażuj się zbyt bardzo

Jeśli dziecko boi się potworów pod łóżkiem/w szafie, nie potwierdzaj strachu, sprawdzając pod łóżkiem ani otwierając szafy. To mogłoby sugerować, że Ty też wierzysz w potwory.

7. Przejdź dalej

Po uspokojeniu czas iść do przodu. Nie zastanawiaj się nad upokarzaniem. Rozmawiaj o tym, jak dziecko może samodzielnie radzić sobie ze strachem.

8. Porozmawiaj o rozwiązaniach

Zapytaj dziecko o pomysły, co pomogłoby mu poczuć się lepiej/bezpieczniej. Często zabawka lub pociecha do łóżka pomaga. Możesz też zaproponować własne rozwiązania.

9. Pozwalaj na wyrażanie emocji

Dzieci mogą mieć ubogie słownictwo i trudności z nazwaniem emocji. Mimo to zachęcaj do mówienia o uczuciach i zwracania się do Ciebie.

10. Bądź cierpliwy

Zmiana potrzebuje czasu. Bądź cierpliwy i konsekwentny. Chwal: „Jesteś odważny!”, „Dasz radę!”. Daj dziecku znać, że potrafi sam radzić ze strachem. Młodszym dzieciom potrzeba więcej powtórzeń. Cierpliwość i wytrwałość.

11. Szukaj pomocy profesjonalnej

Gdy strach jest skrajny i zakłóca codzienność, rodzice powinni szukać porady specjalisty. Dzieci mogą nauczyć się radzić ze strachem, a rodzice – wspierać je, ucząc się strategii pomocowych.

Dzieci są wrażliwe i często boją się sytuacji lub przedmiotów, które Tobie nie straszne. Strach jest zazwyczaj normalny. Jednak nadmierny strach, wpływający na życie dziecka, wymaga oceny – może wskazywać na problem bazowy. Jeśli dziecko ma silny strach, proste metody: pomoc w relaksacji, rozmowa, mogą go uspokoić. Pamiętaj: nierozwiązany strach może prowadzić do problemów psychicznych – lęku i fobii. Szybko szukaj pomocy profesjonalnej przy nadmiernym strachu.

Kluczowe wnioski

• Niektóre strachy są wrodzone, inne nabierane w trakcie dorastania.
• Strach przed ciemnością, zostaniem samemu, zwierzętami – najczęstsze u dzieci.
• Predyspozycja genetyczna lub stresujące wydarzenia mogą prowadzić do fobii.
• Rozpoznawaj obawy, pomagaj relaksować, rozmawiaj, szukaj pomocy profesjonalnej w razie potrzeby.