Jaka jest różnica między wzmocnieniem a karą?

W idealnym świecie nie musiałbyś martwić się dyscypliną, ale wszyscy rodzice spotykają sytuacje wymagające interwencji. Celem dyscypliny jest zmniejszenie niepożądanych zachowań i zwiększenie pozytywnych wyborów dziecka. Zarówno wzmocnienie, jak i kara dążą do tego celu, ale metody mają subtelne różnice, które mogą sprawić, że jedna lepiej pasuje do Twojego dziecka.

Podstawy wzmocnienia

Wzmocnienie skupia się na zwiększaniu pożądanych zachowań. Twoja akcja wzmocniająca uczy dziecko, co chcesz, by robiło. Wzmocnienie jest dodatnie lub ujemne. W wzmocnieniu dodatnim dziecko otrzymuje coś pozytywnego za dobre zachowanie. Pochwalisz za pomoc siostrze w zapinaniu butów albo nagrodzisz wycieczką do lodziarni za dobry wynik testu. Wzmocnienie ujemne może brzmieć jak kara, ale jest inne. Tutaj dziecko unika czegoś negatywnego, robiąc pozytywny wybór. Np. unika utraty uprawnień do ekranów, robiąc lekcje.

Rozważania o wzmocnieniu

Działanie lub przedmiot motywujący powinien być tym, co dziecko lubi lub ceni, pisze Ira J. Chasnoff, M.D. (Psychology Today). Używanie zabawki, której nie obchodzi, jako wzmocnienia nie zadziała. Dostosuj się do zainteresowań i wartości dziecka, by znaleźć najlepsze motywatory. Obserwuj reakcje na pochwały, by ocenić skuteczność. Wzmocnienie musi nastąpić natychmiast po pożądanym zachowaniu, by zadziałało. Częste stosowanie wzmocnienia oznacza ignorowanie drobnych negatywnych zachowań na rzecz wywyższania pozytywnych. Gdy negatywne zachowania są groźne (zagrożenie kimś, grube naruszenie wartości rodziny) – może być konieczna kara, by wyeliminować zachowanie.

Podstawy kary

Kara polega na bodźcu negatywnym, by zmniejszyć niepożądane zachowania, wedle American Academy of Pediatrics. Choć kara ma negatywne skojarzenia, nie musi być szkodliwa, jeśli stosowana poprawnie. Dwa typy: wyrzuty werbalne i kara cielesna (ból fizyczny). Ekstynkcja to podobna metoda dyscypliny – odbiera coś, co dziecko lubi, lub unika dawania wzmocnienia dodatniego po niegrzeczności. „Czas wyciszenia” i zabieranie przedmiotów/uprawnień to dwa powszechne typy ekstynkcji. Inny przykład: ignorowanie dziecka po drobnej niegrzeczności (histeria), bo uwaga dorosłego – nawet negatywna – bywa wzmocnieniem.

Rozważania o karze

Kara ma uczyć akceptowalnych zachowań, a nie służyć zemsty ani hańbieniu. American Academy of Pediatrics ostrzega przed karą fizyczną zostawiającą trwałe ślady, wstrząsaniem/ciąganiem dziecka lub wykonywaną z gniewu. Odbieranie uprawnień lub „czas wyciszenia” często uważane za skuteczniejsze niż klapsy, zwłaszcza długoterminowo. Konsekwencja za niepożądane zachowanie musi mieć znaczenie dla dziecka. Jeśli używasz ekstynkcji, np. odbierasz prawo jazdy nastolatkowi albo anulujesz zabawę dla dziecka. Dla skuteczności kara powinna iść w parze z nagrodami za dobre zachowanie, wedle American Family Physician.

Previous:

Next: