• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Zespół stresu pourazowego (PTSD) – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest PTSD?

Zespół stresu pourazowego (PTSD) to stan zdrowia psychicznego wywołany traumatyzmem.

Osoba z PTSD przeżyła lub była świadkiem zdarzenia traumatycznego. Objawy utrzymują się długo po zakończeniu traumatyzmu. Mogą one obejmować:

• złe wspomnienia, zwane cofnięciami (flashbackami), które sprawiają wrażenie, że trauma wciąż trwa
• koszmary lub problemy ze snem
• unikanie rzeczy przypominających o Traumie
• zmiany nastroju: smutek, drażliwość, złość, odcięcie emocjonalne
• brak radości z rzeczy, które dawniej cieszyły
• łatwiejsze przerażanie się, lęk, nadpobudliwość, wrażliwość, skłonność do przerażania

Terapia pomaga wyzdrowieć z PTSD. Potrzebne są też zrozumienie, pociecha i wsparcie od bliskich.

Nie każdy, kto przeżył trauma, rozwinie PTSD. Większość nie. Większość ludzi znajduje sposoby radzenia sobie i wychodzi z traumy. Terapia i wsparcie wkrótce po traumie pomagają.

Czym jest trauma?

Trauma to stresujące wydarzenie, które sprawia, że osoba boi się o swoje lub czyjeś życie lub bezpieczeństwo.

Zdarzenia traumatyczne mogące prowadzić do PTSD:

• przemoc fizyczna lub seksualna, gwałt
• przemoc w szkole lub w sąsiedztwie
• katastrofy naturalne, pożary
• wypadki samochodowe
• walka wojskowa
• nagła lub gwałtowna utrata rodzica
• aresztowania, wydzielenia z domu
• bycie celem nienawiści lub groźb

Zdarzenie może być traumą nawet, jeśli nie przeżywa się go osobiście. Np. widzenie, jak inna osoba jest ranna lub ginie z powodu przemocy, to trauma.

Dowiedzenie się, że bliska osoba zmarła z powodu przemocy lub samobójstwa, też jest traumą. Żałoba jest wtedy intensywna. Nazywa się to żałobą traumatyczną.

Czy trauma zawsze powoduje PTSD?

Trawmy mogą prowadzić do PTSD, ale nie zawsze. Większość młodych ludzi przechodzących przez trauma nie rozwija PTSD.

Większość jednak odczuwa skutki traumy. To naturalne – reagowanie na głęboki stres. Większość ludzi czuje napięcie, ma myśli o traumie i inne znaki dyskomfortu. Można to nazwać objawami podobnymi do PTSD.

Większość ludzi znajduje sposoby radzenia sobie. Niektórzy wychodzą z traumy sami, szybko. Pomaga dodatkowe wsparcie i troska bliskich. Terapia też pomaga. W miarę radzenia sobie i adaptacji, objawy ustępują.

PTSD rozwija się, gdy trauma przytłacza zdolność do radzenia sobie. Głęboki stres traumy utrzymuje czujniki zagrożenia w mózgu w stanie nadaktywności. To utrudnia odczuwanie bezpieczeństwa. Osoby z PTSD potrzebują dodatkowej pomocy, by przejść proces radzenia sobie. Terapia to umożliwia.

Czy ktoś rozwinie PTSD, zależy m.in. od:

• ciężkości traumy i szkodliwości
• otrzymanego wsparcia i pomocy
• innego stresu w życiu
• przeszłych traum
• depresji lub lęku
• dziedziczonych czynników ryzyka (historia rodzina: depresja, lęk)

Po traumie mogą pojawić się objawy podobne do PTSD trwające krótko – dni lub tygodnie. To tzw. reakcja stresowa. Dopiero jeśli objawy trwają dłużej niż miesiąc, diagnozuje się PTSD.

Jak leczy się PTSD?

PTSD rzadko mija samo. Leczenie i wsparcie robią ogromną różnicę.

Specjaliści ds. zdrowia psychicznego (psycholodzy, psychiatrzy, poradnicy) mają doświadczenie w pracy z PTSD. Leczenie może obejmować terapię i/lub leki na lęk, problemy z nastrojem i sen.

Terapia PTSD to terapia poznawczo-behawioralna skupiona na traumie (TF-CBT). To rozmowa i ćwiczenia prowadzone przez terapeutę. Pomaga każdemu, kto przeżył trauma, nie tylko osobom z PTSD. Wczesna terapia po traumie ułatwia radzenie sobie.

Terapia PTSD często zawiera:

• terapię przetwarzania poznawczego (CPT): pracę z myślami i uczuciami o traumie
• ekspozycję przedłużoną (PE): pomoc w obniżeniu lęku i bezpiecznym stawianiu twarzy w twarz unikanym rzeczom
• terapię EMDR (desensytyzację i reprocessing ruchami oczu): łączy terapię poznawczą z kierowanymi ruchami oczu, by zmniejszyć siłę i ból traumy. Pomaga mózgowi przeprzetworzyć pamięć traumy. Istnieją terapeuci specjalizujący się w tej metodzie.

Terapeuci traumy wskazują rodzicom, jak słuchać i pokazywać zrozumienie. Wsparcie troskliwych dorosłych pomaga młodym ludziom otworzyć się, czuć bezpieczeństwo i dobrze radzić sobie.

Jak terapia pomaga?

Terapia traumy daje bezpieczną przestrzeń do dzielenia się uczuciami, opowiadania swojej historii i otrzymywania wsparcia. Uczy się umiejętności radzenia sobie i uspokajania, by łatwiej było porozmawiać o przeżyciach.

Na terapii dowiaduje się, jak trauma wpływa na myśli, uczucia i działania. Uczy się korygować trudne myśli o traumie. Uczy się puścić winę i wstyd.

Stopniowo uczy się stawiać twarzą w twarz temu, co unikało. Terapia buduje odwadzę i pewność siebie. Używa swoich silnych stron, by radzić sobie i iść do przodu.

Jak mogę pomóc sobie samemu?

Jeśli przeżyłeś/aś trauma lub podejrzewasz PTSD, oto co możesz zrobić:

• Poufaj dorosłemu, któremu ufasz. Zwróć się do kogoś, kto posłucha i zatroszczy się. OK, jeśli potrzebujesz więcej czasu i wsparcia. Odwdzięcz się dobrocią innym – pomaganie pomaga też tobie.
• Rozpocznij leczenie PTSD lub traumy. Pomaga radzić sobie z przeżyciami i odkrywać siły, których nie znałeś/aś. Rodzic, lekarz, pedagog szkolny pomogą znaleźć odpowiedniego terapeutę.
• Ćwicz relaksację. Codziennie poświęć chwilę na kilka wolnych oddechów. Wydech niech będzie nieco dłuższy od wdechu. Spróbuj: wdech licząc do 3, wydech do 5. 3–4 takie oddechy. Proste, ale potężne – resetuje czujnik zagrożenia w mózgu. Korzyść kumuluje się, ćwicz często.
• Rób rzeczy, które lubisz. Trauma utrudnia odczuwanie pozytywnych emocji, które naturalnie ładują baterie. Zabawa, śmiech, natura, muzyka, sztuka, gotowanie – redukują stres, budują odporność. Nawet pomagają w nauce.
• Wiedz, że dasz radę. Wierz w siebie. Każdy ma zdolność adaptacji i rozwoju, nawet przy trudnościach. Wymaga cierpliwości i wysiłku. I są ludzie, którzy pomogą.