• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Padaczka u nastolatków: przyczyny, objawy, typy i leczenie

Świadomość rodziców na temat epilepsii i padaczek u nastolatków odgrywa kluczową rolę w obsłudze sytuacji nagłych i trzymaniu się długoterminowych planów leczenia. Nieregularna aktywność elektryczna mózgu może wywoływać padaczki. Zmiany fizyczne i behawioralne wahają się od mrugania oczami po gwałtowne skurcze mięśni i utratę przytomności. Objawy padaczki i ich nasilenie zależą od obszaru mózgu, który został dotknięty.

Epilepsia to zaburzenie neurologiczne zdefiniowane jako wystąpienie dwóch lub więcej nieprowokowanych epizodów padaczkowych. Pojedynczy epizod padaczki lub gorączkowy nie zalicza się do chorób epileptycznych. Mogą wystąpić w każdym wieku u chłopców i dziewcząt.

Przeczytaj o przyczynach, objawach towarzyszących, znakach, kryteriach i testach diagnostycznych, leczeniu oraz prognozie padaczek i epilepsii u nastolatków.

Przyczyny padaczek u nastolatków

Nastolatkowie mogą mieć padaczki z następujących przyczyn:

1. Czynniki genetyczne mogą powodować padaczki u niektórych nastolatków. Łącze genetyczne wyjaśnia się zaangażowaniem podobnych obszarów mózgu, powodujących ten sam typ padaczki u członków rodziny.
2. Uraz głowy lub kontuzja
3. Guza mózgu
4. Udar
5. Choroby zakaźne układu nerwowego centralnego, takie jak zapalenie opon mózgowych, wirusowe zapalenie mózgu, AIDS.
6. Autyzm nie powoduje padaczek, ale osoby z autyzmem mogą je mieć
7. Neurofibromatozę
8. Porażenie dziecięce i inne zaburzenia neurologiczne

Padaczka a epilepsia

Choć objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie epilepsii i padaczki są podobne, to nie są to pojęcia zamienne.

Padaczki są głównym objawem epilepsji, ale nie każda padaczka to epilepsia. Padaczka to krótkotrwała zmiana aktywności elektrycznej mózgu, towarzysząca konkretnym zmianom behawioralnym lub fizycznym. Ataki padaczkowe mogą być wywołane stanami takimi jak wysoka gorączka i hipoglikemia (niski poziom glukozy we krwi). W takich przypadkach padaczka ustępuje, gdy ustępuje przyczyna.

Epilepsia (choroba padaczkowa) jest wywoływana stanami uszkadzającymi mózg. Zazwyczaj diagnozę stawia się, jeśli nastolatek miał dwa lub więcej nieprowokowanych padaczek bez czynników tymczasowych, takich jak gorączka czy niski cukier.

Objawy padaczek u nastolatków

Objawy zależą od dotkniętego obszaru mózgu, typu i ciężkości padaczki. Najczęstsze objawy to:

1. Niekontrlowalne ruchy oczami
2. Powtarzalne ruchy, np. smakowanie, żucie, połykanie
3. Zamarzenie wzroku
4. Utrata kontroli nad wylewaniem moczu lub stolcową
5. Gwałtowne ruchy ciała lub skurcze
6. Sztywność części ciała
7. Dźwięki chrząkania lub chrapotanie
8. Ściskanie zębów
9. Salwotok lub pena z ust
10. Utrata przytomności

Typy padaczek

Padaczki klasyfikuje się według obszaru mózgu, a poddzieli na podtypy wg objawów podczas ataku.

1. Padaczki uogólnione

Wywołane nieregularną aktywnością elektryczną w obu półkulach mózgu. Obejmują:

• Padaczki absansowe (małe padaczki) – typu uogólnionego, powodujące szybkie mruganie lub zamarzenie wzroku na kilka sekund.

• Padaczki tonikowo-kloniczne (wielkie padaczki) – objawy: upadek, krzyk, skurcze mięśni, drgania, utrata przytomności. Po ataku nastolatek może czuć słabość i zmęczenie.

2. Padaczki ogniskowe

Znane też jako padaczki częściowe. Wywołane nieregularną aktywnością w jednej części mózgu. Obejmują:

• Proste padaczki ogniskowe – dotykają małego obszaru mózgu, powodując skurcze lub nietypowe wrażenia (dziwny zapach lub smak)

• Złożone padaczki ogniskowe – powodują utratę świadomości, losowe ruchy ciała lub nieodpowiadanie na bodźce przez kilka sekund

• Padaczki wtórnie uogólnione – zaczynają się od nieregularnych impulsów w małym obszarze mózgu i rozprzestrzeniają się na obie półkule, dając obraz padaczki uogólnionej

Objawy padaczki trwają od kilku sekund do minut, zależnie od przyczyny i ciężkości. Po epizodzie nastolatek może być zdezorientowany i nie pamiętać ataku. Należy udać się do lekarza w celu dokładnej diagnozy i leczenia.

Co zrobić, gdy nastolatek ma padaczkę?

Podczas ataku padaczkowego należy wykonać następujące czynności, by zminimalizować ryzyko urazów:

Połóż nastolatka na podłodze, by zapobiec upadkowi.

• Jeśli to możliwe, połóż go na boku.
• Pod głowę położć coś miękkiego.
• Usuń z pobliża przedmioty niebezpieczne, jeśli nastolatek się porusza.
• Rozluźnij ubrania w okolicach szyi.
• Nie ruszaj kończyn, jeśli się utykną.
• Nie hamuj skurczów.
• Nie próbuj włożyć niczego między zęby ani do ust.

Zachowaj spokój i zostaw przy nastolatku. Zanotuj objawy i czas trwania ataku, by przekazać informacje medykom. Może to uspokoić nastolatka, jeśli cicho zapewnisz go, że jesteś z nim.

Niektórzy nastolatkowie mają padaczki od gorączki (skurcze gorączkowe); konieczna jest konsultacja lekarska, bo paracetamol czy chłodzenie nie zapobiegają ryzyku powtórzenia. Należy też udać się do lekarza, jeśli nastolatek ma ataki mimo przyjmowania leków przeciwpadaczkowych.

Kiedy udać się do lekarza

Konsultacja lekarska niezbędna zaraz po epizodzie padaczkowym. Wezwij pogotowie, jeśli:

• Padaczka trwa dłużej niż 5 minut
• Występuje wiele padaczek w krótkim czasie
• Nastolatek ma problemy z oddychaniem podczas lub po padaczce
• Nastolatek został urazony podczas ataku
• Nastolatek zachowuje się nietypowo lub nie reaguje nawet 30 minut po padaczce

Wezwij pogotowie też, jeśli to pierwsza padaczka w życiu nastolatka lub jeśli atak wydaje się cięższy od poprzednich.

Diagnoza padaczki u nastolatków

Lekarz diagnozuje padaczkę na podstawie wywiadu i objawów. Może wykonać szczegółowe badanie neurologiczne, oceniające umiejętności motoriczne, zachowanie, funkcje psychiczne i inne funkcje mózgu.

Zamawia się też testy oceniające stan strukturalny i funkcjonalny mózgu:

• Badania krwi – diagnostyka infekcji, wad genetycznych itp.

• Elektroencefalografia (EEG) – rejestruje aktywność elektryczną mózgu elektrodami na skroni. U osób z padaczkami na EEG widoczne są nietypowe wzory fal podczas czuwania i snu.

• EEG gęste (High-density EEG) – więcej elektrod, by precyzyjnie zlokalizować obszar zmieniony.

• Tomografia komputerowa (TK) i Rezonans magnetyczny (MRI) – wizualizacja struktur mózgu, guzów, zmian.

• Rezonans funkcyjny (fMRI) – przepływ krwi do oceny funkcji obszarów mózgu.

• Tomografia emisji pozytonów (PET) – identyfikuje guzy i zmiany na podstawie substancji radioaktywnej podawanej podczas badania.

• SPECT – materiał radioaktywny do oceny przepływu krwi i tworzenia 3D obrazu mózgu.

Badania neuropsychologiczne (myślenie, pamięć, mowa) pomagają zlokalizować obszar dotknięty. Czasem stosuje się metody łączone:

• Mapowanie parametryczne statystyczne (SPM) – porównuje obszary z podwyższonym metabolizmem podczas padaczki z mózgiem zdrowym.

• Analiza Curry – dane EEG z obrazem MRI.

• Magnetoencefalografia (MEG) – pomiary pól magnetycznych podczas aktywności mózgu.

Po szczegółowej analizie można ocenić prognozę. Diagnoza typu i lokalizacji padaczek jest kluczowa dla wyboru skutecznego leczenia.

Leczenie padaczki u nastolatków

Leki przeciwpadaczkowe (przeciwepileptyczne) to terapia pierwszej linii. Jeśli padaczki epileptyczne nie są kontrolowane lekami, rozważa się inne procedury lub operację, w zależności od częstotliwości i ciężkości.

U niektórych nastolatków jedna dawka leku zatrzymuje padaczkę, inni potrzebują kombinacji leków. Leczenie zaczyna się od niskich dawek, ew. zwiększa się je.

Wielu nastolatków staje się bezpadaczkowych po leczeniu; warto skonsultować się z lekarzem na temat czasu trwania terapii. Jeśli padaczki nie są kontrolowane lekami, stosuje się inne metody.

W ciężkich przypadkach epilepsji rozważa się:

1. Operację epilepsji: Usunięcie fragmentu mózgu z nieregularną aktywnością. Skuteczne przy padaczkach ogniskowych niezaangażujących obszary kontrolujące funkcje życiowe.

2. Stymulację nerwu błędnego (VNS): Dostarczanie impulsów elektrycznych do mózgu przez urządzenie (stymulator nerwu błędnego) zaszyte pod skórę w klatce piersiowej.

3. Dietę ketogeniczną – może zmniejszać ryzyko padaczek u niektórych nastolatków.

4. Głęboką stymulację mózgu (DBS): Elektrody implantowane w mózgu do stymulacji elektrycznej.

Jak zapobiegać padaczkom u nastolatków?

Ok. 25% przypadków padaczek można zapobiec. Kroki prewencyjne:

• Epilepsję popoźnizową można zapobiec, ograniczając ryzyko urazów głowy: sprzęt ochronny do sportów, przestrzeganie przepisów ruchu drogowego.

• Przestrzeganie zasad higieny zmniejsza ryzyko infekcji UKN. Opieka prenatalna ogranicza uszkodzenia mózgu przy porodzie. Zdrowa dieta i ruch minimalizują ryzyko udaru.

• Redukcja ryzyka infekcji UKN

• Szybkie leczenie gorączki może zapobiec skurczom gorączkowym.

Zapobieganie padaczkom nie zawsze jest możliwe. Poniższe wskazówki pomagają lepiej kontrolować padaczki:

• Przyjmowanie leków zgodnie z przepisami.
• Dobry sen – niedosyp może prowokować padaczki.
• Regularne ćwiczenia wg zaleceń lekarza.
• Zdrowa dieta.
• Unikanie stresu.
• Unikanie pasywnego palenia.

Nieprzyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami i samowolne odstawianie to główne przyczyny powikłań padaczkowych. Konsultuj się z lekarzem przy wątpliwościach. Porozmawiaj z lekarzem nastolatka o czynnikach wywołujących padaczki.

Często zadawane pytania

1. Czy epilepsia jest chorobą zakaźną?

Epilepsia to przewlekła choroba niezakazna – nie przenosi się od osoby do osoby. To zaburzenie mózgu spowodowane nietypowym rozładowaniem impulsów nerwowych.

Istnieje stigma i dyskryminacja wobec osób z epilepsją w niektórych środowiskach. Może to wynikać z nieporozumienia, że to choroba zakaźna, lub z przekonań przebutnych. Epilepsia jest jednak zaburzeniem mózgu, które da się kontrolować lub wyleczyć właściwym leczeniem.

2. Czy nastolatkowie mogą wyrasti z epilepsji?

Dwie trzecie dzieci mogą wyrasti z epilepsji w okresie dojrzewania przy właściwym leczeniu i kontroli. Niektórzy potrzebują dłuższego leczenia, większość wyzdrowieje w wieku nastolatka.

Padaczki mogą ustąpić po długotrwałym leczeniu; należy postępować wg zaleceń lekarza, by stopniowo odstawiać leki i zapobiec nawrotom. Wizyty kontrolne oceniają skuteczność i skutki uboczne leków.

3. Czy marihuana medyczna pomaga przy epilepsji?

Leki z roślin konopi to marihuana medyczna. Kanabidiol (CBD) z konopi stosuje się do leczenia ciężkich form epilepsji związanych z kilkoma rzadkimi zespołami.

Lek przeciwpadaczkowy Epidiolex to pierwszy przez FDA zatwierdzony kanabidiol do leczenia padaczek przy zespołach Lennox-Gastauta i Draveta u pacjentów powyżej 2 lat.

Uwaga: Marihuana medyczna (kanabidiol) nie wywołuje euforii ani upojenia, jak marihuana (konopie). Leki z kanabidiolu tylko na receptę lekarza.

4. Czy dieta ketogeniczna pomaga nastolatkom z epilepsją?

Niektóre dzieci mają mniej padaczek na ścisłej diecie ketogenicznej. To dieta wysokotłuszczowa, niskowęglowodanowa, w której organizm rozkłada tłuszcze zamiast węglowodanów na energię. Dokładny mechanizm nie jest w pełni zrozumiały – może wynikać ze zmian metabolizmu i pobudliwości neuronów.

Dietę ketogeniczną należy prowadzić pod opieką eksperta, by zapobiec skutkom ubocznym:

• Odwodnienie
• Zaparcie
• Niedobory odżywcze / niedożywienie
• Kamienie nerkowe

Epilepsia i padaczki u nastolatków to zaburzenia mózgu, które można leczyć przy odpowiedniej opiece. Wsparcie rodziców jest kluczowe, by zapobiec stigmatyzacji. Daje to pewność siebie i zachęca do trwania leczenia długoterminowego. Warto szukać pomocy w grupach wsparcia dla osób z epilepsją. Edukacja znajomych i rodziny o padaczkach i epilepsji pomaga uniknąć negatywnych reakcji z niewiedzy.