• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Stres u zdolnych i utalentowanych dzieci: Objawy i radzenie sobie

Stres u zdolnych i utalentowanych dzieci: Objawy i radzenie sobie

Objawy przytłaczającego stresu
Oprócz zwyczajnych stresorów dzieciństwa i dorastania, zdolne dzieci mają unikalne dylematy, które nasilają stres. Mogą mieć problem z akceptacją swoich darów i talentów wraz z ograniczeniami. Mogą stać się świadome bycia „innymi” w momencie, gdy silnie chcą należeć do rówieśników. Mogą mieć trudności z wyznaczeniem cienkiej granicy między doskonaleniem a perfekcjonizmem. Wszystkie dzieci inaczej reagują na stres. Oto typowe znaki:

• Tracą perspektywę i sens humoru – nie cieszą się szkołą, zajęciami, sukcesami, przyjaciółmi. Mogą niechętnie reagować na rodziców, nauczycieli, nowe zadania.
• Są znudzone, zmęczone, apatyczne.
• Cierpią na bezsenność lub trudności z wstawaniem.
• Nadreagują na codzienne wydarzenia; czują się „uwięzione” lub bez kontroli.
• Rozwijają nawyki nerwowe: jakanie, mruganie, trząsanie głową.
• Skarżą się na dolegliwości, bóle głowy, brzucha, często chorują.
• Potrzebują ciągłego wsparcia i pewności.
• Zachowują się agresywnie, szukają uwagi.
• Są po prostu wyczerpane – fizycznie, emocjonalnie, mentalnie.

Niezdrowe radzenie sobie
Jeśli dziecko wykazuje znaki stresu, może to oznaczać, że nieudolnie radzi sobie z lękami. Może:

• Nie próbować, bo porażka jest zbyt ryzykowna. Wiele zdolnych dzieci wiąże własą wartość z wynikami. Dla perfekcjonistów każda porażka to uderzenie w samoocenę.
• Nie próbować, bo „przejechanie” jest łatwiejsze. Dzieci celujące w minimum mogą się nudzić w szkole lub wierzyć, że ukrywanie zdolności przyniesie akceptację społeczną. Ale niedosiąganie rodzi później poczucie winy i porażki.
• Zbyt mocno się starać. Zbyt wiele zajęć, dążenie do perfekcji w każdej szczegółowości – przeładowanie presją zewnętrzną i wewnętrzną prowadzi do wypalenia.
• Fałszywa – i niebezpieczna – ucieczka. Narkotyki, alkohol, najadanie, niedojadanie, zbyt wiele lub mało snu – prowadzą do wycofywaniu, unikania i poważniejszych problemów.

Zdrowe radzenie sobie
Dawka perspektywy, wsparcia, humoru i motywacji robi wielką różnicę. Zachęcaj dziecko do:

• Przerwy. Zaplanuj czas na rozrywkę, odłóż książki, idź na spacer/bieg, posłuchaj muzyki, rzuć koszykówkę. Nic nie rób – choćby na chwilę.
• Pracować dla satysfakcji własnej. Naucz dziecko pracować, by zadowolić siebie i cieszyć się momentami osobistej satysfakcji. Bądź wspierający. Skup się na postępie i wysiłku, a nie porównywaniu z innymi. Dopóki pracuje celowo, myślnie i dokładnie, nie musi wygrywać wszędzie. Każdy musi być ceniony i kochać siebie, nawet jeśli nie „wygrywa”. Pomóż mu wyznaczyć granicę między doskonałością a perfekcjonizmem.
• Spędzać czas z przyjaciółmi i rodziną. Pomóż rozwinąć umiejętności społeczne, zachęcając do bycia z ludźmi, przy których może być sobą. By się wygadać. Znaleźć „ucho” i przetestować rozwiązania. Jeśli widzi innych śmiejących się z własnych błędów, może nauczyć się tego sama.
• Konfrontować źródło stresu. Poproś nauczyciela o termin. Naucz dziecko mówić „nie” z klasą. Zaproponuj umiejętności ułatwiające zadania. Elastyczność jest kluczem. Zachęcaj do kreatywnych rozwiązań zasad, których nie lubi lub nie może przetrzymać. Nikt nie lubi „mądrego faceta” – niech wypracuje akceptowalne sposoby zmiany zasad i ich przestrzeganie. Jeśli poziom zdolności nie pasuje do programu – mów o tym. Ale pamiętaj: zdolność nie usprawiedliwia niegrzeczności. Współpracuj z programem, by dziecko nauczyło empatii, pracy zespołowej i tolerancji.
• Ruch i dobre jedzenie. Aktywność fizyczna spaluje napięcie mięśniowe od zagrywanego stresu. Dobre posiłki z przyjaciółmi i rodziną powinny być codzienną przyjemnością.

Na koniec: bądź dostępny na porady i wsparcie. Wiele zdolnych dzieci wygląda na dojrzałe i dobrze się wyraża, ale to wciąż dzieci – potrzebują granic, wartości, wytycznych. Większość nie żyła dosyć długo, by nabrać mądrości w decyzjach – od wyboru zajęć, przez przyjaciół i presję rówieśników, po studia. Nie bój się wyrażać swoich uczuć. Uczniowie zdolni, choć bystry, nie czytają w myślach. Mają fakty, ale potrzebują zgromadzonej mądrości i miłej troski rodziców. Twoja pomoc idzie daleko w redukcji ich stresu.

Źródło: Adapted from "Helping Gifted Students with Stress Management" by Leslie S. Kaplan, ERIC EC Digest #E488, The ERIC Clearinghouse on Disabilities and Gifted Education.