• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Najczęstsze problemy ze snem u nastolatków

Wielu nastolatków nie śpi wystarczająco długo, zazwyczaj dlatego, że są zajęci i oszczędzają na snie. Jednak problemy ze snem mogą utrzymać niektórych nastolatków w nocy w połyku, nawet gdy chcą spać.

Z biegiem czasu te niespane noce (niezależnie od tego, czy są spowodowane zaburzeniami snu, czy po prostu brakiem planowania wystarczającego czasu na regenerację) przekładają się na deficyt snu. Osoby z deficytem snu nie potrafią skupić się, uczyć się i efektywnie pracować. Mogą również pojawiać się problemy emocjonalne, takie jak depresja.

Co dzieje się podczas snu?

Nie zdajemy sobie z tego sprawy, ale podczas gdy śpimy, nasz mózg wciąż jest aktywny. W trakcie snu mózg przechodzi przez pięć faz snu. Razem fazy 1, 2, 3, 4 oraz REM (ruchy gwałtowne oczu) tworzą cykl snu. Jeden pełny cykl trwa około 90–100 minut. W trakcie przeciętnej nocy człowiek przeżywa około czterech lub pięciu cykli snu.

Fazy 1 i 2 to okresy płytkiego snu, z których łatwo się obudzić. W tych fazach ruchy oczu zwalniają i ostatecznie ustają, tętno i oddech spowalniają, a temperatura ciała spada. Fazy 3 i 4 to głębokie fazy snu. Trudniej obudzić kogoś w tych fazach, a po obudzeniu osoba często przez kilka minut czuje się zagroggy i zdezorientowana. Fazy 3 i 4 są najbardziej odświeżające – to ten rodzaj snu, o który tęsknimy, gdy jesteśmy bardzo zmęczeni.

Ostatnia faza cyklu snu to snu REM, nazywana tak ze względu na gwałtowne ruchy oczu występujące w tym okresie. W fazie REM oddech staje się gwałtowny, serce bije szybciej, a mięśnie kończyn są sparaliżowane. To w tej fazie ludzie doświadczają najbardziej realistycznych snów.

Dlaczego nastolatkowie mają problemy ze snem?

Badania pokazują, że nastolatkowie potrzebują co najmniej 8,5 godziny snu na noc. Nie trzeba być geniuszem matematyki, by policzyć, że jeśli wstajesz do szkoły o 6:00, musisz pójść spać o 21:00, by wyspać się na 9 godzin. Studia wykazały jednak, że wielu nastolatków trudno o zasnięcie tak wcześnie. Nie dlatego, że nie chcą spać, lecz dlatego, że ich mózgi naturalnie pracują na późniejszym harmonogramie i nie są gotowe do snu.

W okresie dojrzewania rytm dobowy organizmu (wewnętrzny zegar biologiczny) jest resetowany, mówiąc nastolatkowi, by zasnął później w nocy i wstał później rano. Ta zmiana wydaje się wynikać z tego, że mózg nastolatka produkuje hormon melatoninę później w nocy niż mózgi dzieci i dorosłych. (Melatonina i inny hormon, serotonina, pomagają regulować cykle snu i czuwania).

Dlatego nastolatkowie trudniej zasypiają. Czasami to opóźnienie cyklu snu-czuwania jest tak silne, że wpływa na codzienne funkcjonowanie. W takich przypadkach mówi się o zespółie opóźnionej fazy snu lub potocznie "syndromie sowy".

To nie jedyna przyczyna braku snu u nastolatków. Wiele osób cierpi na bezsenność – trudności z zasypianiem lub przespawaniem. Najczęstsza przyczyna to stres. Ale bezsenność może wywoływać wiele czynników: dyskomfort fizyczny (zapchany nos, ból głowy), problemy emocjonalne (kłótnie w rodzinie, trudności w relacjach), a nawet niewłaściwe środowisko do snu (zbyt ciepło, zimno, jasno lub głośno). Ekspozycja na intensywne światło w nocy – np. z ekranów telefonów – również utrudnia zasypianie.

Przypadkowa bezsenność zdarza się każdemu. Jeśli jednak trwa miesiąc lub dłużej bez poprawy, lekarze mówią o bezsenności przewlekłej. Może ona wynikać z chorób somatycznych, problemów psychicznych, skutków ubocznych leków lub nadużywania substancji. Osoby z bezsennością przewlekłą zazwyczaj mogą uzyskać pomoc u lekarza, terapeuty lub poradnika.

Martwienie się bezsennością może pogorszyć sprawę. Krótki okres bezsenności może zamienić się w długotrwały, gdy osoba zaczyna lękać się brakiem snu lub zmęczeniem następnego dnia. Lekarze nazywają to bezsennością psychofizjologiczną.

Najczęstsze zaburzenia snu

Zespół okresowych ruchów kończyn (PLMD) i Zespół niespokojnych nóg (RLS)

Osoby z PLMD lub RLS mają zaburzony sen przez niekontrolowane ruchy nóg (rzadziej rąk), co sprawia, że są zmęczone i drażliwe z powodu niedosypu.

W PLMD ruchy to nieskontrolowane drgania lub skurcze – osoba ich nie kontroluje i często nie jest ich świadoma.

Osoby z RLS odczuwają fizyczne uczucia w kończynach: drętwienie, świąd, skurcze lub pieczenie. Jedynym sposobem ulgą jest ruch nogami lub rękami.

Lekarze potrafią leczyć PLMD i RLS. U niektórych wystarczy uzupełnienie niedoboru żelaza, inni potrzebują leków.

Obstrukcja pnocna (OSA)

Osoba z OSA chwilowo przestaje oddychać w snu, bo drogi oddechowe zwężają się lub zablokowują. Częstą przyczyną są powiększone migdałki lub gryzioł. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko.

Objawy: chrapanie, trudności z oddychaniem, potnictwo nocne. Ze względu na przerwany sen, w ciągu dnia osoba może być wyjątkowo senna lub drażliwa. Osoby z podejrzeniem OSA (głośne chrapanie, nadmierna senność dzienna) powinny skonsultować się z lekarzem.

Refleks przełykowy (GERD)

W chorobie refluksowej żołądkowo-przełykowej (GERD) kwas żołądkowy wraca do przełyku, wywołując pieczenie. Objawy nasilają się w pozycji leżącej. Nawet jeśli osoba nie odczuwa pieczenia w nocy, dyskomfort może zakłócać cykl snu.

Koszmary

Większość nastolatków ma koszmary sporadycznie. Częste koszmary jednak przerywają sen, budząc w nocy. Najczęstsze przyczyny to stres i lęk. Inne czynniki: pewne leki, alkohol, narkotyki oraz niedosyp.

Jeśli koszmary psują sen, warto porozmawiać z rodzicem, lekarzem lub psychologiem.

Narkolepsja

Osoby z narkolepsją są bardzo senne w dzień i mają "ataki snu" – gwałtowne zasypianie, utratę kontroli nad mięśniami lub żywe obrazy przy zasypianiu/budzeniu. Nocny sen może być urywany częstymi obudzeniami.

Narkolepsja jest niebezpieczna (np. przy prowadzeniu auta) i utrudnia naukę, pracę, życie społeczne. Rzadko diagnozuje się ją u nastolatków, choć objawy pojawiają się często w wieku 10–25 lat, a diagnoza może przyjść po 10–15 latach. Leczenie: leki i zmiana stylu życia.

Sonambulizm (lunatyzm)

U nastolatków sonambulizm jest rzadszy niż u dzieci. Często ma podstawy genetyczne, nasila się przy chorobie, gorączce, niedosypie lub stresie.

Większość lunatyków nie chodzi po nocy często – to zazwyczaj niepoważny problem. Sami wracają do łóżka i nie pamiętają o zdarzeniu. (Chodzenie we śnie dzieje się zazwyczaj w głębokich fazach 3 i 4).

Czasami lunatyk potrzebuje pomocy w omijaniu przeszkód i powrocie do łóżka. Obudzanie go może go przestraszyć (choć nie szkodzi), więc należy go delikatnie przeprowadzić z powrotem.

Co powinienem zrobić?

Jeśli uważasz, że śpisz wystarczająco, a w dzień nadal jesteś zmęczony – udaj się do lekarza. Nadmierne zmęczenie może mieć wiele przyczyn, nie tylko problemy ze snem.

Jeśli podejrzewa się problem ze snem, lekarz oceni ogólny stan zdrowia i nawyki snu. Poza badaniem fizykalnym, zebra wywiad: dolegliwości, historia chorób, choroby w rodzinie, przyjmowane leki, alergie itp.

Lekarz może też zalecić badania (np. polysomnografię), by wykluczyć OSA lub inne zaburzenia.

Leczenie zależy od problemu. Niektóre choroby leczy się lekami, inne – fototerapią (lampa świetlna) lub technikami resetującymi zegar biologiczny.

Lekarze zachęcają nastolatków do zmian stylu życia sprzyjających dobremu snowi. Większość wie, że kofeina budzi, ale młodzi ludzie często nie zdają sobie sprawy, że pisanie SMS-ów, granie w gry, oglądanie TV przed snem też utrudnia zasypianie.