• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Preeklampsja: objawy, czynniki ryzyka i leczenie

Gdy lekarz sprawdza ciśnienie i prosi o mocz na każdej wizycie przedporodowej, częściowo szuka znaków preeklampsji. Choć ciążowe nadciśnienie nie jest częste, nieleczone grozi powikłaniami dla matki i dziecka.

Na szczęście stan ten niemal zawsze wykrywa się wcześnie i skutecznie leczy, pod warunkiem regularnej opieki medycznej. Przy odpowiednim i szybkim leczeniu kobiety z preeklampsją pod koniec ciąży mają praktycznie taką samą szansę na zdrową ciążę i dziecko jak kobiety z normotensją.

Czym jest preeklampsja?

Preeklampsja to zaburzenie rozwijające się zazwyczaj po 20. tygodniu ciąży, charakteryzujące się nagłym wzrostem ciśnienia krwi. Mogą (ale nie muszą) towarzyszyć inne objawy: bialko w moczu, silne obrzęki rąk i twarzy.

Gdy diagnoza pada przed 32. tygodniem – mówi o wczesnej preeklampsji.

Nieleczona preeklampsja może utrudnić płodowi dostęp do krwi i tlenu oraz uszkodzić wątrobe i nerki matki.

Rzadko nieleczona preeklampsja przechodzi w eklampsję – stan z napadowami padaczkowymi – lub zespół HELLP, inny poważny zespół uszkadzający wątrobę.

Jak często występuje preeklampsja?

W USA diagnozuje się ją u szacunkowo 5–8% ciążonych. Częstsza u czarnołód i hiszpańskich kobiet niż białych.

Kto jest narażony na preeklampsję?

Częstsza w I ciąży, które po diagnozie traktuje się jako wysokiego ryzyka.

Jeśli miałaś preeklampsję w poprzedniej ciąży – ryzyko ponowienia to ok. 1/3. Ryzyko rośnie przy wcześniejszej diagnozie lub preeklampsji w I ciąży.

Inne czynniki związane z preeklampsją:

• Osobista lub rodzinna historia preeklampsji lub nadciśnienia przewlekłego
• Cukrzyca typu 1 lub 2 przed ciążą
• Nadciśnienie ciążowe
• Historia migren
• Choroby nerek
• Skłonność do zakrzepów
• Otyłość/nadwaga
• Ciąża wielopłodowa
• Ciąża z in vitro
• Bardzo młody wiek (≤20) lub>35 lat
• Odstęp między dziećmi <2 lat lub>10 lat
• Choroby autoimmunologiczne (łuszczyca)
• Zespół policystycznych jajników (PCOS)
• Stwardnienie rozsiane
• Choroby dziąseł
• Cukrzyca ciążowa
• Choroba sierpowa

Objawy preeklampsji

Na każdej wizycie lekarz powinien sprawdzać:

• Wzrost ciśnienia (do 140/90 lub wyżej) jeśli nigdy nie miałaś nadciśnienia
• Białko w moczu
• Silne obrzęki rąk i twarzy
• Silne obrzęki kostek (obrzęk limfatyczny), które nie ustępują
• Silny ból głowy, nie reagujący na paracetamol
• Zaburzenia widzenia (rozmycie, podwójne widzenie)
• Nagły przyrost wagi niezależny od jedzenia
• Ból brzucha, zwłaszcza górnej części
• Przyspieszone tętno
• Mało lub ciemny mocz
• Nadwrażliwe odruchy
• Nieprawidłowa funkcja nerek
• Obniżone płytki krwi (trombocytoza)
• Podwyższone enzymy wątrobowe
• Woda w płucach (obrzęk płucny)
• Nowe bóle głowy lub zaburzenia widzenia
• Nietypowe nudności/wymioty
• Duszności przez wodę w płucach

Wiele objawów (przyrost wagi, obrzęki) może być normalnych w zdrowej ciąży. Dlatego regularne wizyty i monitorowanie przez lekarza są kluczowe.

Pamiętaj: samo nadciśnienie (przedciążowe lub ciążowe) NIE jest preeklampsją.

Przyczyny preeklampsji

Nie zna się pewnej przyczyny, choć eksperci uważają, że zaczyna się w przysadce, gdy organizm zwiększa produkcję krwi dla rosnącego dziecka. Zmniejszony dopływ krwi do przysadki u niektórych kobiet może prowadzić do preeklampsji.

Teorie:

• Związek genetyczny. Genotyp płodu może predysponować do preeklampsji. Jeśli Twoja mama lub teść miała preeklampsję, Ty możesz mieć większą skłonność. Historia rodzinna też podnosi ryzyko – Twoje gene mogą grać rolę.
• Wada naczyń krwionośnych. W ciąży organizm tworzy dodatkowe naczynia dla dziecka i przysadki. U niektórych kobiet te komórki nie rozwijają się/działają prawidłowo. Ponieważ preeklampsja podnosi ryzyko chorób sercowo-naczyniowych później, uszkodzone naczynia mogą wskazywać na predyspozycję do nadciśnienia.
• Choroby dziąseł. Ciężkie choroby dziąseł podwajają ryzyko preeklampsji. Nie wiadomo, czy same ją powodują, czy stany są powiązane. Może infekcja z dziąseł wędruje do przysadki lub produkuje substancje wywołujące preeklampsję.
• Reakcja immunologiczna. Dziecko i przysadka to "obce ciała" pobierające składniki. Możliwe, że u kobiet z preeklampsją organizm staje się uczulony na te "inwazje" i reaguje uszkadzając naczynia. Partner z bardziej podobnymi markerami genetycznymi zwiększa to ryzyko.

Jak diagnozuje się preeklampsję?

Regularna opieka przedporodowa to najlepszy sposób na wczesne wykrycie. Bądź czujna na objawy i zgłaszaj je lekarzowi, zwłaszcza jeśli miałaś nadciśnienie przed ciążą.

Lekarz nie szuka jednego objawu, ale wzorca. Białko w moczu to objaw, ale nie koniecznie preeklampsja.

Przy podejrzeniu: badania krwi i moczu, krzepnięcie, USG i monitoring płodu.

Do diagnozy szuka się:

• Nadciśnienie (>140/90 mmHg)
• Białkomocz
• Inne znaki problemów z nerami
• Płytki <100 000/µl
• Podwyższone enzymy wątrobowe
• Wodę w płucach
• Nowe bóle głowy/zaburzenia widzenia

Powikłania nieleczonej preeklampsji

Jeśli nieleczona, preeklampsja może:

• Przejść w eklampsję (napady, groźne skutki)
• Wywołać zespół HELLP (uszkodzenie wątroby, problemy z krzepnięciem)
• Spowodować poród przedwczesny
• Spowodować ograniczenie wzrostu płodu (IUGR)
• Spowodować odklejenie przysadki
• Uszkodzić wątrobę i nerki

Preeklampsja podnosi ryzyko chorób nerek i serca później w życiu (zawał, udar, nadciśnienie) oraz ryzyko preeklampsji w kolejnych ciążach.

Pamiętaj: regularne wizyty = wczesna diagnoza i leczenie = te same szanse na zdrową ciążę i poród co przy normotensji.

Czy można zapobiec preeklampsji?

Jak przy większości powikłań – regularne wizyty przedporodowe, gdzie możesz zgłosić dolegliwości, a lekarz dokładnie Cię zbada. Inne sposoby na obniżenie ryzyka:

• Zdrowa dieta. Kontrola kaloryczności (w II trimeestrze +300–500 kcal/dobę, u bliźniaków +600), dużo owoców, warzyw, pełnoziarnistych produktów, chudego białka i nabiału. Magnez może obniżać ryzyko (kawałek czekolady gorzkiej to dobry źródło). Unikaj przetworzonego jedzenia i cukru.
• Ruch. Skonsultuj z lekarzem; często 30 min umiarkowanej aktywności dziennie (spacer po posiłkach).
• Kontrola wagi. Prawidłowy przyrost wagi ma korzyści, w tym obniżenie ryzyka preeklampsji. Schudnięcie przed ciążą przy nadwadze/otylosci pomaga, ale w ciąży NIGDY nie schudaj. Badanie u kobiet z historią preeklampsji wykazało, że schudnięcie między ciążami obniża ryzyko u kobiet o wadze prawidłowej, nadwadze i otyłości.
• Kontrola chorób przewlekłych. Nadciśnienie i cukrzyca to czynniki ryzyka – pilnuj ich z lekarzem.
• Porozmawiaj z lekarzem o aspirynie. Dla kobiet wysokiego ryzyka (preeklampsja w przeszłości, ciąża wielopłodowa, choroba autoimmunologiczna, nadciśnienie/cukrzyca na początku ciąży) mała dawka aspiryny (81 mg) dziennie od 12. tygodnia może obniżyć ryzyko. ZAWSZE skonsultuj leki w ciąży z lekarzem.
• Dbaj o zęby. Badania wskazują, że historia chorób dziąseł podnosi ryzyko preeklampsji. Higiena jamy ustnej przed i w ciąży: nitkowanie codziennie, wizyty u dentysty co 6 mies.
• Przyjmuj witaminy prenatane. Zawierają wit. D – niedobór może podnosić ryzyko preeklampsji (choć nie wszystkie badania to potwierdzają). Zapytaj lekarza o suplementację wit. D. Niedobór wapnia też wiąże się z wyższym ryzykiem – witaminy prenatane dają wapń. Jeśli diety/witaminy nie wystarczą – zapytaj o suplement wapnia.

Leczenie preeklampsji

Szybkie leczenie jest kluczowe, by zapobiec przejściu w eklampsję lub zespół HELLP.

W ciąży można kontrolować preeklampsję, ale "wyleczeniem" jest poród dziecka i przysadki. Przedtem leczenie zależy od ciężkości.

Przy łagodnych przypadkach

75% przypadków to łagodna preeklampsja, choć może szybko przejść w ciężką bez leczenia.

Lekarz zazwyczaj zaleca:

• Regularne badania krwi i moczu (płytki, enzymy wątrobowe, nerki, białko w moczu)
• Codzienne liczenie ruchów płodu w III trimeestrze
• Monitorowanie ciśnienia
• Zmianę diety: więcej białka, warzyw, owoców, chudego nabiału, mniej soli, min. 8 szklanek wody dziennie
• Ewentualnie leki obniżające ciśnienie (antyhipertensywne)
• Ewentualną pułową (cel: przedłużyć ciążę do bezpiecznego porodu)
• Ewentualną hospitalizację na start (monitorowanie, kortykosteroidy na dojrzewanie płodu)
• Wczesny poród (indukcja lub cięcie cesarskie) jak najbliżej 37. tygodnia

Przy cięższych przypadkach

Ciśnienie znacznie wyżej normy, regularnie. Leczenie ma chronić narządy.

Zazwyczaj hospitalizacja, gdzie lekarz może zastosować:

• Dokładny monitoring płodu: NST, USG, tętno, wzrost, płodowoda
• Leki obniżające ciśnienie
• Magnez siarczany (antykonwulsant, elektrolit) – profilaktyka eklampsji
• Wczesny poród, często po osiągnięciu 34. tygodnia i stabilizacji; kortykosteroidy na dojrzewanie płuc, by urodzić dziecko natychmiast, niezależnie od wieku ciążowego

Preeklampsja po porodzie

Większość przypadków ustępuje przy porodzie. Rzadko objawy pojawiają się w ciągu 48h po porodzie, choć poporodowa preeklampsja może wystąpić do 6 tygodni. Częstsza u kobiet, które miały preeklampsję w ciąży – ok. 4–6% z nich.

Objawy podobne do ciążowych (nadciśnienie, zaburzenia widzenia). Konieczne natychmiastowe powiadomienie lekarza.

Nieleczona poporodowa preeklampsja grozi tymi samymi powikłaniami (eklampsja, HELLP). Lekarze leczą lekami na ciśnienie i magnezem siarczanem przeciw napadowi.