Co zrobić, gdy Twoje dziecko jest perfekcjonistą

Może słyszałeś rodzica dumnego mówiącego: "Mój syn siedział całą noc nad projektem na targach naukowych, by był idealny. To trochę perfekcjonista!" Ale każdy rodzic, kto uważa perfekcjonizm za znak statusu, prawdopodobnie nie rozumie, że perfekcjonizm to poważny problem.

Jeśli wychowujesz perfekcjonistę, prawdopodobnie widziałeś na własnej skórze, jak trudne to może być. Porwane kartki, późne nocne sesje i ataki płaczu to tylko kilka zachowań, jakie możesz zaobserwować u młodego perfekcjonisty.

Niezależnie od tego, czy dziecko rozpada się przy każdym błędzie na boisku, czy spędza godziny dziennie, by zrobić idealnego selfie, perfekcjonizm obciąża życie dzieci. A gdy nie jest kontrolowany, może mieć długofalowe konsekwencje.

Czym jest perfekcjonizm?

To dobre, by dzieci stawiały sobie wysokie wymagania. Ale jeśli oczekują, że wszystko będzie idealne, nigdy nie będą zadowoleni ze swojej wydajności.

Perfekcjonisci stawiają sobie nerealistyczne cele. Następnie kładą na sobie ogromne presję, by je osiągnąć. Myślą w kategoriach "wszystko albo nic". Niezależnie od tego, czy dostaną 99 zamiast 100 z testu z matematyki, czy nie trafią jeden z 10 rzutów karnych, perfekcjonisci ogłaszają swoją wydajność klęską, gdy nie đạtują celu.

Kiedy odnieśli sukces, zmagają się z cieszeniem się nim. Często przypisują swoje osiągnięcia szczęściu i obawiają się, że nie będą w stanie powtórzyć wyniku ani utrzymać poziomu sukcesu.

Rodzaje perfekcjonizmu

Niektórzy badacze uważają, że możliwy jest adaptacyjny perfekcjonizm, oznaczający, że nerealistycznie wysokie oczekiwania dziecka mogłyby im posłużyć w życiu. Inni twierdzą, że prawdziwy perfekcjonizm jest zawsze szkodliwy.

Badacze zidentyfikowali też trzy odrębne typy perfekcjonizmu:

  • Perfekcjonizm skierowany na innych: stawianie nerealistycznych standardów innym ludziom
  • Perfekcjonizm skierowany na siebie: stawianie nerealistycznych oczekiwań sobie samym
  • Perfekcjonizm narzucony społecznie: wiara, że inni ludzie, tacy jak rodzice lub trenerzy, mają nerealistyczne oczekiwania wobec nich

Wszystkie trzy typy perfekcjonizmu mogą być szkodliwe dla dobrostanu dziecka.

Objawy

Ostrzegawcze znaki perfekcjonizmu zależą od wieku dziecka i rodzaju perfekcjonizmu, jakim doświadcza. Ogólnie jednak objawy mogą obejmować:

  • Trudności z kończeniem zadań, bo praca nigdy nie jest "wystarczająco dobra"
  • Wysoki lęk przed porażką
  • Wysoka wrażliwość na krytykę
  • Niska tolerancja na frustrację przy popełnieniu błędu
  • Odkładanie na później, by uniknąć trudnych zadań
  • Samokrytyka, niepewność, łatwość do zawstydzenia
  • Trudności z podejmowaniem decyzji lub ustalaniem priorytetów
  • Bardzo krytyczne stosowanie się do innych ludzi

Czynniki ryzyka

Naukowcy uważają, że kilka czynników może przyczyniać się do perfekcjonizmu u dzieci.

  • Presja szkolna: Dzieci mogą bać się, że niższa średnia ocen lub gorsze wyniki testów zniszczą ich szanse na dobry studia. Inni dążą do idealności, by dostać stypendium. Ta presja sprawia, że czują konieczność bycia idealnymi, by cokolwiek osiągnąć w życiu.
  • Czynniki biologiczne: Badania pokazują, że perfekcjonizm jest blisko związany z pewnymi chorobami psychicznymi, jak zaburzenia obsesyjno-kompulsywne i zaburzenia odżywiania. To sugeruje, że może istnieć biologiczny podłoże perfekcjonizmu.
  • Pragnienie podobać się: Niektóre dzieci chcą zyskać podziw i afekt, pokazując, że potrafią być idealne we wszystkim. To może wynikać z pragnienia zmniejszenia stresu rodzica lub być jedynym sposobem, jaki młoda osoba zna na przyciągnięcie uwagi.
  • Niskie poczucie własnej wartości: Dzieci, które czują się źle ze siebie, mogą myśleć, że są warte tyle, co ich osiągnięcia. Perfekcjonisci skupiają się na błędach i minimalizują sukcesy, co uniemożliwia im czenie się dobrze.
  • Wpływ rodziców: Chwalenie dziecka za bycie najbardziej inteligentnym w całej szkole lub za idealne lądowania w gimnastyce może sprawić, że pomyślą, że błędy są złe. Mogą pomyśleć, że muszą odnieść sukces za wszelką cenę.
  • Rodzice-perfekcjoniści: Rodzice-perfekcjoniści częściej wychowują dzieci-perfekcjonistów. To może wynikać z nauczonego zachowania, jeśli dziecko obserwuje dążenie rodzica do doskonałości, lub odzwierciedlać genetyczne predyspozycje.
  • Sensacionalizacja sukcesu i porażki: Od elitowych sportowców po najnowsze gwiazdy popu, media często przedstawiają ludzi jako idealnych. Jednocześnie inne historie medialne sensacjonalnie pokazują, jak jeden błąd sprowadził kogoś na dno. Te historie mogą przekonać młodych ludzi, że muszą być idealni we wszystkim, co robią.
  • Trauma: Doświadczenia traumatyczne mogą sprawić, że dzieci poczują się nielubiane lub że nie zostaną zaakceptowane, chyba że będą idealne.

Potencjalne niebezpieczeństwa perfekcjonizmu

Bycie perfekcjonistą nie sprawi, że Twoje dziecko wysunie się na szczyt. Wręcz przeciwnie, perfekcjonizm może działać odwrotnie.

  • Lęk przed popełnieniem błędu uniemożliwia niektórym perfekcjonistom sukces. Ich strach przed porażką powstrzymuje ich przed próbą nowych rzeczy.
  • Dzieci-perfekcjoniści często maskują swój ból i zamęt. Czują się zmuszone do poznawania idealnych na zewnątrz, dlatego wielu z nich cierpi w ciszy, gdy pojawiają się problemy.
  • Perfekcjoniści mają wyższego poziomu stresu. Ponieważ czują się zmuszeni do unikania błędów, są pod ciągłym wysokim stresem. A zbyt duży stres może szkodzić zdrowiu fizycznemu i emocjonalnemu.
  • Perfekcjonizm może prowadzić do problemów zdrowia psychicznego. Perfekcjoniści mogą być bardziej narażeni na depresję, lęk i inne problemy zdrowia psychicznego.

Jak przeciwdziałać perfekcjonizmowi

Jeśli zauważysz ostrzegawcze znaki, że Twoje dziecko staje się perfekcjonistą, jest kilka rzeczy, które możesz zrobić, by pomóc.

  • Pomóż dziecku rozwinąć zdrową samoocenę. Zachęcaj dziecko do angażowania się w czynności, które pomagają im czuć się dobrze z kim są, a nie tylko co osiągają. Wolontariat, uczenie się nowych rzeczy i angażowanie w przedsięwzięcia artystyczne to tylko kilka sposobów na pomoc dziecku w rozwoju zdrowszej samooceny.
  • Pomóż dziecku zidentyfikować, na czym ma wpływ, a na czym nie. Niezależnie od tego, czy dziecko chce być najlepszym koszykarzem w szkole, czy zdać wszystkie egzaminy z biologii, jasno komunikuj, że nie mogą kontrolować wielu okoliczności wpływających na sukces, np. jak trudne testy zrobi nauczyciel lub jak dobrze radzą sobie rówieśnicy. Ale mogą kontrolować własny wysiłek.
  • Bądź modelem zdrowego dialogu wewnętrznego. Ucz dziecko współczucia wobec siebie zamiast samokrytyki. Prowadź rozmowy z samym sobą na głos, by pokazać dziecku, że traktujesz się z życzliwością, nawet gdy popełniasz błąd. Mów takie rzeczy jak: "Zapomniałem dzisiaj zajść do banku przed zamknięciem. Spróbuję jutro lepiej", albo "Nie zwracałem uwagi na piec i przyparzyłem obiad. Znajdę co innego na jadło i będę uważać przy gotowaniu".
  • Monitoruj swoje oczekiwania. Upewnij się, że nie kładziesz presji na dziecko, by było idealne. Stawiaj wysokie, ale realistyczne oczekiwania. I monitoruj je w czasie, by nie oczekiwać za dużo. Jeśli dziecko nie spełnia Twoich celów lub chce rzucić dążenie do nich, możesz oczekiwać za dużo.
  • Chwal wysiłek dziecka, a nie wynik. Unikaj chwalenia za 100 z testu z ortografii. Zamiast tego chwal za ciężką naukę. Chwal też za traktowanie innych z życzliwością lub bycie dobrym przyjacielem. Uczyń jasne, że osiągnięcia nie są jedyną ważną rzeczą w życiu.
  • Ustalaj realistyczne cele z dzieckiem. Porozmawiaj z dzieckiem o celach, które chce osiągnąć. Jeśli wymagają one perfekcji, porozmawiaj o niebezpieczeństwie nerealistycznie wysokich celów i pomóż im ustalić bardziej realistyczne.
  • Opowiadaj o własnych porażkach. Uświadom dziecku, że nie jesteś idealny. Opowiedz o czasie, gdy nie dostałeś pracy albo zaliczyłeś egzamin. Wyjaśnij, jak sobie z tym poradziłeś.
  • Ucz zdrowych umiejętności radzenia sobie. Choć porażka jest nieprzyjemna, nie jest nietolerowalna. Ucz dziecko, jak radzić sobie z rozczarowaniem, odrzuceniem i błędami w zdrowy sposób. Rozmowa z przyjacielem, pisanie dziennika, rysowanie – to tylko kilka umiejętności, które mogą pomóc im poradzić z uczuciami.

Kiedy szukać profesjonalnej pomocy

Bądź czujny na znaki, że perfekcjonizm dziecka powoduje problemy społeczne. Np. jeśli dziecko odmawia kontaktu społecznego, bo dąży do idealnej oceny, lub płacze, gdy nie dostaje piątki, jego życie społeczne prawdopodobnie ucierpi i może potrzebować pomocy profesjonalnej.

Trudności edukacyjne to inny sygnał ostrzegawczy, że dziecko może skorzystać z rozmowy ze specjalistą ds. zdrowia psychicznego. Np. jeśli dziecko nie może dokończyć projektów, bo uważa, że praca nie jest dość dobra, lub robi w kłosy kartki przy każdym błędzie, pomoc profesjonalna może być konieczna.

Jeśli martwisz się, że Twoje dziecko jest perfekcjonistą, porozmawiaj z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej dziecka. Omów obserwowane objawy i opowiedz, jak wpływają na życie dziecka.

Lekarz może skierować dziecko do specjalisty ds. zdrowia psychicznego na ocenę. Jeśli leczenie jest wskazane, dziecko może skorzystać z terapii zmniejszającej perfekcjonizm i lęk.

Previous:

Next: