Modele nabywania i rozwoju języka

Teoria behawioralna

Opracował psycholog B.F. Skinner (1904–1990), badający efekty kary i wzmocnienia na zachowaniu. Teoria prosta: niemowlęta agukają, bulgoczą, a gdy wydają dźwięki podobne do słów, dorośli dają pochwałę i uwagę – wzmocnienie zachęca do dalszych dźwięków słowotwórczych. Model ten nie wyjaśnia, dlaczego starsze dzieci tak szybko nabywają bogate słownictwo i złożoną gramatykę. Choć czysty behawioralizm upadł, jego zasady wciąż badane są i wpływają na współczesne teorie behawioralne.

Teoria nativistyczna (wrodzonej)

Opracował Noam Chomsky (ur. 1928) – filozof, lingwista, aktywista. Mówi, że zdolność do nabywania języka jest wrodzona. Realizowana przez urządzenie nabywania języka (LAD – Language Acquisition Device), choć jego natura nieznana. Dowody: cechy uniwersalne w każdym języku (rzeczowniki, czasowniki). Szybkie nabywanie języka – większość dzieci kompetentne w złożonych zdaniach do 5-6 r. – silny argument. Ale inne czynniki też wpływają: feedback, środowisko.

Teoria poznawcza

Opracował Jean Piaget (1896–1980). Łączy aspekty behawioralizmu i nativizmu. Twierdzi: dziecko musi doświadczyć pojęcia, by móc połączyć z nim słowo. Np. musi zobaczyć i obserwować kota, by skojarzyć "kot" z kotem. To wyjaśnia, dlaczego kamienie milowe (pierwsze słowa, pierwsze kroki) często współzaistnieją – dziecko musi się poruszać i doświadczać, by móc o tym mówić. Teoria ceniona, ale ma wady: trudność testowania, fakt, że sparaliżowane dzieci lub z niepełnosprawnością intelektualną też nabywają język.

Teoria konstruktywizmu społecznego (interakcjonistyczna)

Silnie wpływy prac Lev Vygotskiego (1896–1934). Dziecko rozwija język, bo jest niezbędny do komunikacji chęci i potrzeb. Niemowlę komunikuje się płaczem, śmiechem, mimiką, gestami, ale nie złożonymi myślami. Teoria wspierana faktem, że dorośli zmieniają słownictwo, ton, tempo mówienia do niemowląt – "mowa do dziecka" (motherese/parentese) – i dzieci woleą słuchać tego niż języka dorosłych. To wskazuje, że język wymaga aspekty nauczania. Interakcja społeczna jest ESSENTIAL w tej teorii.

Współczesne spojrzenie: Współczesna psycholingwistyka łączy te perspektywy. Wrodzona predyspozycja (Chomsky) + bogate środowisko językowe i interakcja (Vygotsky, Bruner) + ogólne zdolności poznawcze (Piaget) + wzmocnienie i statystyczne uczenie się (nowoczesne behawioralizm/connectionism). Klucz: "Contingent responsiveness" – reaktywność dorosłego zależna od sygnałów dziecka.