• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Jak uczyć dzieci różnicy między chciwościami a potrzebami – finansowe lekcje

Rozmowa o pieniądzach jest trudna nawet z dojrzałym, racjonalnym rozmówcą. Gdy chodzi o naukę dzieci finansów – w szczególności: co to „chciwość”, a co „potrzeba” – wyzwanie rośnie. Nie łatwo wytłumaczyć dziecku, że samochodzik, którego myśli, że potrzebuje, nie jest tak ważny jak prąd, który naprawdę potrzebujesz, by dom funkcjonował.

Mówienie „nie” to kluczowy element nauki, że nie można mieć wszystkiego, co się chce (nawet jeśli stać cię na to). Dzieci muszą wiedzieć, że zapewnisz im wszystko, czego potrzebują. Nauczanie różnicy między potrzebami a chciwościami ustawia prawidłowe priorytety finansowe na całe życie.

Przegląd

Zanim zaczynasz rozmowy z dziećmi o potrzebach i chciwościach, upewnij się, że sam masz to jasne.

Rozróżnianie potrzeb i chciwości dzisiaj bywa trudne.

Badania pokazują, że technologia zmieniła nasze definicje potrzeb i chciwości.

Przykład: czy potrzebujesz smartfona? Może tak, bo pozwala wezwanie pomocy w nagłym wypadku. A może prowadzisz firmę wymagającą telefonu, by zarabiać na podstawy. Z drugiej strony – wielu ludzi żyje bez smartfona.

Potrzeby vs chciwości

Dla jasności: wszystkie „potrzeby” wrzuć do kategorii: jedzenie, schronienie, odzież. „Chciwość” to cokolwiek poza tym. Jest szara strefa – np. oreo to jedzenie, ale niekonieczne. Kamper daje schronienie, ale tańszy i praktyczniejszy też spełnia potrzebę. Markowe ubrania dają ciepło, ale nikt nie potrzebuje dżinsów za 200 dolarów.

To dychotomia bywa trudna dla dzieci i nastolatków. Wyjaśnienia i ćwiczenia adekwatne do wieku pomagają.

Czytajcie razem książki

Dla małych dzieci obrazkowa książka na ten temat to świetny start. Oto kilka tytułów pomagających odróżniać chciwości od potrzeb:

• „Czarusia i Leon: Naprawdę, naprawdę potrzebuję prawdziwych łyżwiówek”, Lauren Child. Leonka chce własne łyżwiązki, by być najlepszą w szkole. Czarusia przypomina, że jojo i gitara – które naprawdę chciała – leżą nieużywane. Leonka jest pewna: tym razem inaczej.
• „Te buty”, Maribeth Boelts. Jeremy chce te buty, co wszyscy w szkole. Babcia mówi: nie ma miejsca na „chciwość”, tylko na „potrzebę”. Gdy stare buty się rozpadną, chce ich jeszcze bardziej. Kupuje w lumpeksie – za małe. Zrozumienie, że to, co ma (ciepłe buty, kochana babcia, szansa pomóc przyjacielowi), wart jest więcej niż to, co chce.
• „Lilka uczy się chciwości i potrzeb”, Lisa Bullard. Lilka chce nowy rower, płaszcz przeciwdeszczowy, lody. Ale ile z tego potrzebuje? W podróżce z tatą odkrywa różnicę. Wskazuje, co ludzie muszą mieć. Nawet przypomina tacie, że on nie potrzebuje piwa!

Rozmowy przy wózku sklepowym

Gdy dziecko idzie do przedszkola, gotowe na więcej szczegółów (jeśli nie poruszyłeś tematu, gdy prosiło o zabawki z reklam). Jeśli chodzi ze Tobą do sklepu – idealne ćwiczenie.

Jeśli potrafi czytać, daj mu listę zakupów i wskaż: to potrzeby. Idąc po alejkach, pytaj: to potrzeba czy chciwość?

Na liście = potrzeba. Nie na liście = chciwość. Płyn do prania na liście – potrzeba. Lody nie – chciwość.

Gdy dziecko wyrośnie, porozmawiaj o cenach.

Np. waniliowe lody w promocji, a orzechowe wyglądają tak pysznie, ale droższe. Co trzeba skreślić z listy, by kupić orzechowe zamiast waniliowych? To uczy, jak rezygnujesz (lub odkładasz) na chciwość, albo jak wpisujesz ją w budżet.

Wykresuj to

Jeśli dziecko może użytkować nożyczki, zróbcie ćwiczenie wizualizujące chciwości vs potrzeby. Weź gazety/ulotki i kartkę.

Narysuj linię na środku: lewa strona „chciwość”, prawa „potrzeba”. Niech dziecko wytnie przedmioty do każdej kategorii, potem porozmawiaj o wyborach. Ty też zrób to – pokaż, że dorośli też mają chciwości, których nie zawsze kupują.

Ćwiczenie budżetowe

Gdy dziecko rozumie dodawanie i odejmowanie, sporządź symulowany budżet domowy. Daj ustaloną kwotę „fałszywych pieniędzy” – np. 800 zł – i listę wydatków: potrzeby i chciwości.

Lista potrzeb: czynsz (500 – to ćwiczenie!), zakupy (50), paliwo (20), rata samochodu (200). Chciwości: gry (25), TV kablowe (50), smartphone (75), modne ubrania (75). To uczy: po pokryciu potrzeb nie stać na wszystkie chciwości bez bankructwa.

Płacenie za własne chciwości

Starsze dzieci i nastolatkowie nauczą się na własnej skórze, gdy zapłacą za swoje chciwości.

Wypłać tygodniowe kieszonkowe za wykonane obowiązki. Niech nastolatek kupuje wszystko, co chce poza potrzebami. Nowy strój, bilety do kina, pizza z kolegami – z jego budżetu.

Oczywiście, dziecko potrzebuje Twojej pomocy w oszczędzaniu. Przed startem usiądźcie i ustalcie, na co będą chcieli wydać w roku – sukienkę na bal, kieszonkowe na wakacje, nowe buty do koszykówki. Policzcie, ile muszą odkładać co tydzień.

Potem niech sami decydują o reszcie chciwości. Jeśli wypiodą wszystko pierwszego dnia zarobku – nie daj więcej. Przegrana wycieczka z kolegami lub brak na impulsowy zakup nauczą ich na przyszłość.

Niech poczują naturalne konsekwencje i wyjaśnij: to chciwość, można bez niej żyć. Zdobycie tych umiejętności posłuży im całe życie.

Bądź gotowy mówić „nie”

Trudno odmówić dziecku wszystkiego, o co prosi, ale ustępowanie nie czyni im przysługę. Nawet więcej – nadmiarowość prowadzi do materializmu, co badania łączą z niższym zadowoleniem z życia i wyższym ryzykiem depresji.

Czy to nowa zabawka, czy naszyjnik – czasowe „nie” przypomina, że nie potrzebują tych rzeczy.

Gdy nauczysz dziecko różnicy między chciwościami a potrzebami, będzie bardziej zadowolone z tego, co ma. A Ty wychowasz dorosłego, zadowolonego i finansowo odpowiedzialnego człowieka.