• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Dysleksja – co to jest, przyczyny, objawy, diagnoza i wsparcie

Co to jest dysleksja?

Dysleksja (czyt. dis-LEK-sja) to rodzaj niepełnosprawności uczenia się. Osoba z niepełnosprawnością uczenia się ma problem z przetwarzaniem słów lub liczb. Istnieje kilka rodzajów – dysleksja to termin dla trudności w nauce czytania, mimo inteligencji i motywacji.

Co powoduje dysleksję?

Dysleksja nie jest chorobą. To stan wrodzony, często dziedziczony. Osoby z dysleksją nie są głupie ani leniwe. Większość ma inteligencję średnią lub powyżej średniej i bardzo się stara, by pokonać problemy.

Badania pokazują, że dysleksja wynika z tego, jak mózg przetwarza informacje. Obrazy mózgu pokazują, że przy czytaniu osoby z dysleksją używają innych obszarów mózgu niż osoby bez. Pokazują też, że mózgi osób z dysleksją nie pracują wydajnie przy czytaniu. Dlatego czytanie wydaje się tak wolne i trudne.

Co dzieje się w dysleksji?

Wiele osób myśli, że dysleksja powoduje odwracanie liter i cyfr, czytanie słów od tyłu. Ale odwracanie to normalna część rozwoju, widoczna u wielu dzieci do 1-2 klasy.

Główny problem to trudności z rozpoznawaniem fonemów (czyt. FO-neemy) – podstawowych dźwięków mowy (np. dźwięk „b” w „bat”). Trudno połączyć dźwięk z literą i łączyć dźwięki w słowa.

To utrudnia rozpoznawanie krótkich, znanych słów lub czytanie dłuższych. Osoba z dysleksją potrzebuje dużo czasu na wybrzmienie słowa. Ponieważ czytanie słowa zajmuje więcej czasu i uwagi, sens słowa często ginie, a zrozumienie czytanego jest słabe.

Nie dziwi, że osoby z dysleksją mają problem z pisownią. Mogą też mieć kłopot z wyrażaniem się piśmem i nawet mową. Dysleksja to zaburzenie przetwarzania języka, więc dotyczy wszystkich form języka – mówionego i pisanego.

Niektórzy mają łagodniejszą formę, więc mniej problemów w innych obszarach. Niektórzy obejmują dysleksję, ale kosztem wielkiego wysiłku. Dysleksja nie znika sama ani nie dorasta się z niej. Na szczęście, z odpowiednią pomocą większość osób z dysleksją uczy się czytać. Często znajdują inne sposoby nauki i używają ich całe życie.

Jak to jest mieć dysleksję?

Jeśli masz dysleksję, możesz mieć problem z czytaniem nawet prostych słów, znanych wielokrotnie. Prawdopodobnie czytasz wolno i czujesz, że musisz się bardziej starać. Możesz mieszać litery w słowie – np. czytać „teraz” jako „teraz” (przykład: „now” jako „won”, „left” jako „felt”). Słowa mogą się łączyć, znikają spacje.

Możesz mieć problem z zapamiętaniem przeczytanego. Łatwiej zapamiętasz, gdy ktoś przeczyta Ci to samo lub usłyszysz. Zadania słowne z matematyki mogą być szczególnie trudne, nawet jeśli opanowałeś podstawy arytmetyki. Jeśli masz prezentację, możesz nie znaleźć słów lub nazw przedmiotów. Pisownia i pisanie zazwyczaj bardzo trudne.

Jak diagnozuje się dysleksję?

Osoby z dysleksją często located ways to obejść trudności, więc nikt nie wie, że mają problem. To oszczędza wstydu, ale pomoc ułatwiłaby szkołę i czytanie. Większość diagnozowana w dzieciństwie, ale zdarza się u nastolatków i dorosłych.

Rodzice lub nauczyciele nastolatka mogą podejrzewać dysleksję, jeśli zauważą wiele z tych problemów:

• słabe umiejętności czytania przy normalnej inteligencji
• słaba pisownia i pisanie
• trudności z kończeniem zadań i testów na czas
• problem z przypomnieniem właściwych nazw
• trudności z zapamiętywaniem list pisanych i numerów telefonów
• problemy z kierunkami (prawo/lewo, góra/dół) lub czytaniem map
• kłopoty z lekcjami języków obcych

Jeden z tych problemów nie znaczy dysleksji. Ale ktoś z kilkoma takimi znakami powinien zostać zbadany.

Zrobiony zostanie badanie fizykalne, w tym słuch i wzrok, by wykluczyć problemy medyczne. Potem psycholog szkolny lub specjalista od trudności w uczeniu się da kilka testów standaryzowanych mierzących język, czytanie, pisownię, pisanie. Czasem test inteligencji (IQ). Niektórzy z dysleksją mają problemy z innymi umiejętnościami szkolnymi: pismem odręcznym, matematyką, uwagą, pamięcią. Jeśli tak, robi się inne testy.

Radzenie sobie z dysleksją

Choć dysleksja bywa trudna, pomoc jest dostępna. Zgodnie z prawem federalnym, osoba zdiagnozowana z niepełnosprawnością uczenia się jak dysleksja ma prawo do dodatkowej pomocy w publicznej szkole. Dziecko/nastolatek z dysleksją zazwyczaj musi pracować z specjalnie przeszkolonym nauczycielem, korepetytorem lub specjalistą od czytania, by nauczyć się lepiej czytać i pisać.

Najlepsza pomoc uczy świadomości dźwięków mowy w słowach (tzw. świadomość fonemiczną) i odpowiedników litera-dźwięk (tzw. fonikę). Nauczyciel/korepetytor powinien używać specjalnych ćwiczeń i praktyk dla dysleksji.

Uczeń z dysleksją może dostać więcej czasu na zadania/testy, zgodę na nagrywanie wykładów, kopie notatek. Komputer z korektorem ortograficznym pomaga w pracach pisemnych. Dla starszych uczniów w trudnych klasach dostępne usługi dające nagrane wersje każdej książki, nawet podręczników. Oprogramowanie czytające tekst na głos. Zapytaj rodzica, nauczyciela, koordynatora usług dla niepełnosprawnych, jak to uzyskać.

Wsparcie emocjonalne jest kluczowe. Osoby z dysleksją często frustrują się, bo mimo ogromnego wysiłku nie nadążają za innymi. Mogą czuć się mniej inteligentne, maskować problemy klasowym klaunem, prosić innych o robienie pracy, udawać obojętność do ocen/szkoły.

Rodzina i przyjaciele pomagają, rozumiejąc, że nie są głupi ani leniwi, i że starają się jak najbardziej. Ważne: doceniać mocne strony każdego – sport, dramat, sztuka, kreatywne rozwiązywanie problemów, cokolwiek innego.

Osoby z dysleksją nie powinny czuć się ograniczone w wyborach szkolnych/zawodowych. Większość uczelni robi ułatwienia: przeszkolonych tutorów, pomoce naukowe, soft, nagrane lektury, specjalne warunki egzaminów. Ludzie z dysleksją stają się lekarzami, politykami, prezesami korporacji, aktorami, muzykami, artystami, nauczycielami, wynalazcami, przedsiębiorcami – cokolwiek wybiorą. Wielu słynnych osób z dysleksją ma udane kariery w tych i innych dziedzinach, mimo problemów z czytaniem w szkole.