• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

17 praktycznych porad dla rodziców nastolatków – chłopców i dziewcząt

Lata nastolateckie to walka dla większości dzieci, a także wyzwanie dla rodziców. Twoje dziecko mogło być do tej pory wzorowym dzieckiem, ale hormony nastolateckie potrafią wprowadzić chaos. Przeczytaj, jak wychowywać nastolatków i pomóc im stać się najlepszą wersją siebie.

W okresie nastolateckim dziecko przejeżdża kolejką górską emocji, co sprawia, że jest nastrojowe. Może też czuć, że go nie rozumiesz. Przeczytaj, jak efektywnie wychowywać chłopców i dziewcząt w trudnym okresie dojrzewania.

Zrozumienie adolescencji

Pubertet to jeden aspekt adolescencji. To proces zmian fizycznych: rozwój narządów płciowych, pierwsza miesiączka u dziewcząt, włosy twarzy u chłopców. Adolescencja obejmuje też zmiany emocjonalne i psychiczne. Wychowanie nastolatka w fazie gwałownego rozwoju to wyzwanie.

Dziecko staje się nastolatkiem i wchodzi w pubertet w tym samym czasie. Przechodzi przez mnóstwo zmian, które mogą go przytłoczyć. Nie zawsze będzie w najlepszej formie, radząc sobie z nimi. To, jak się zachowuje wobec Ciebie, jak z Tobą rozmawia i radzi sobie ze światem – też się zmienia.

Może zachowywać się jak stereotypowy nastolatek – lub gorzej. To ich reakcja na zmiany wiekowe. Twoje zachowanie wobec „buntowniczego, upartego, dziczego” nastolatka to Twoja odpowiedź. Twoja reakcja to jedyna rzecz, którą w pełni kontrolujesz.

Tak, Twój nastolatek dotknie Twoich nerwów i przetestuje cierpliwość. I tak, sprowadzi Cię do szaleństwa, byś chciał rzucić wychowywanie. Oto nasza rada dla rodziców nastolatków: jako dorosły w tej relacji musisz robić dobre wybory. To Ty musisz myśleć i działać, by uzyskać pożądaną reakcję od nastolatka.

„Ale jak??” – pytasz. Czytaj dalej, by dowiedzieć się.

Porady: jak wychowywać nastolatków – chłopców i dziewcząt

Zebraliśmy listę porad, jak wychowywać nastolatka. konflikty są nieuniknione, ale sposób, w jaki je nawigujesz, wpływa na zdolność dziecka do regulacji i zarządzania wielkimi emocjami.

1. Słuchaj swojego dziecka:

Często co wydaje się przyzwoitą rozmową, zamienia się w szalony kłótnię. Takie rozmowy to norma. W pewnym sensie wychowanie nastolatka podobne do wychowania malucha przechodzącego gwałtowne skoki rozwojowe. Maluch rzuca się na podłogę, nastolatek używa słów – nie zawsze miłych. Jeśli zachowasz spokój, ustawisz granice, ale nie zareagujesz z równej mierzą gniewem – relacja z nastolatkiem rozwinie się w zdrowym kierunku.

• Słuchaj, co ma do powiedzenia nastolatek. To rosnące jednostki z własną opinią. Mają do niej prawo. Szanuj ich poglądy, staraj się zrozumieć ich perspektywę, a potem zgadzaj się lub nie. Słuchaj więcej niż mówisz, by zrozumieć, co dzieje się w ich głowie.

• Nastolatek to czas, gdy dziecko spędza więcej czasu z przyjaciółmi niż z rodzicami. Starajcie się spędzać więcej czasu razem – rozmawiając lub robiąc coś wspólnie.

Rozmawiajcie często o ich rosnących zainteresowaniach, hobby, planach i detalach życia. Nie drąź ani nie zmuszaj do mówienia. Zbuduj zaufanie, wierząc im. Gdy ufają – powiedzą więcej.

• Nastolatkowie potrzebują prywatności i „przestrzeni” w miarę rosnącej niezależności. Szanuj prywatność i daj im przestrzeń. Ale bądź poinformowany, co robią i gdzie idą. Twoje dziecko dorasta, ale wciąż jesteś rodzicem.

• Twój nastolatek może być irytujący. Ale wciąż potrzebuje Twojej miłości i czułości. Bądź kochającym rodzicem, którego potrzebują w tych trudnych latach. Pokazuj miłość czynami, nie tylko słowami.

• Miejcie wspólną frajdę. Będą kłótnie i nieprzyjemności, ale między nimi – bawcie się. Robcie to, co lubicie obaj.

Nastolatkowie są niezależni i mogą nie lubić, gdy decydujesz za nich. Zaangażuj ich w podejmowanie decyzji. Decyzje nie zawsze będą ich marzeniami, ale będą częścią procesu. Zyskasz ich zaufanie i chęć dzielenia się planami.

Czego unikać w komunikacji:

• Krzyczanie, narzekanie, nudzenie im, by zrobili coś.
• Zwracanie im nazw, patronizowanie przed znajomymi.
• Kłócenie o wszystko, by wygrywać, bo jesteś rodzicem.

Nastolatek to półdorosły, który potrzebuje trochę przewodnictwa. Potrzebują granic w zachowaniu. Ale włączenie ich do rozmowy działa. Więc komunikujcie się.

2. Cenij relację:

Twój nastolatek chce być słuchany i zrozumiany, a nie oceniany. By to zrobić, musisz słuchać, wspierać, bawić się razem i szanować się nawzajem. Krótko: nastolatek powinien czuć się swobodnie, dzieląc się historiami. Stopień otwartości zależy od osobowości. Ale dla wszystkich dzieci otwarta, akceptująca postawa słuchania najlepiej wspiera zdrową relację.

Będą momenty, gdy musisz wyciągnąć autorytet i powiedzieć „nie”. Autorytet rodzicielski ma kluczową rolę i nie powinien być postrzegany negatywnie. Nastolatek nie podziękuje za granice, ale gdy poczuje, że masz właściwy autorytet, czuje się bezpieczniej, nawigując tą burzliwą fazą rozwoju.

3. Seks, kłamstwa i alkohol:

Najbardziej delikatne tematy: seks, alkohol, narkotyki. Wiele dzieci boi się o nich rozmawiać z rodzicami. Woli z przyjaciółmi lub poufną osobą w szkole. Jeśli wymusisz temat – mogą skłonąć do kłamstwa. Oto porady. Jakiś konflikt jest nieunikniony i ważny dla rozwoju.

Porozmawiajmy o seksie

Nastolatkowie i rodzice zawsze są zahamowani w temacie seksu. Ale jeśli myślisz, że potrzebna jest „wielka rozmowa” – przeprowadź ją. Rozmowa o seksie z 16-latkiem jest łatwiejsza, ale warto zacząć wcześniej i rozmawiać często. Pamiętaj: nastolatkowie nie lubią, gdy im się „mówi”, co mają robić. Zacznij rozmowę, dyskutuj, odpowiadaj na pytania. Wtedy czują się usłyszani i są otwarci na to, co masz do powiedzenia.

Słuchając, dowiesz się o ich seksualności/orientacji, strachach przed seksem, a może nawet o rozbitym sercu. Możesz też wyjaśnić zagrożenia przedwczesnego seksu: ciążę nastolateczką, choroby przenoszone drogą płciową.

Wskazówka: Upewnij się, że jesteś gotowy do rozmowy zanim zaczniesz. Niech nastolatek zrozumie, że seks nie jest tabu i może o nim rozmawiać z Tobą swobodnie. Unikaj nieporozumień – jeśli musisz poszukać w sieci „jak o tym porozmawiać?” – zrób to.

To nigdy nie jest „tylko jeden drink”

Picie nieletnich to problem. Porozmawiaj z nastolatkami zanim spróbują. Wyjaśnij, dlaczego warto poczekać do pełnoletności. Opowiedz o problemach, jakie rodzi alkohol: spadek wydolności, zmiany zachowania i nastroju. Cel: naucz odpowiedzialności.

• Bezkompromisowe zasady: alkohol i kierowanie. Muszą czuć się bezpiecznie, dzwoniąc po Ciebie, by ich odebrać, jeśli pili.
• Opowiedz o plusach i minusach alkoholu – picie towarzyskie OK, gdy dorosną, upicie się nie opłaca. Eksperymenty są typowe i odpowiednie rozwojowo.
• Niech to będzie dialog – niech zadają pytania i wyrażają opinie.
• Dowiedz się, co już wiedzą o picie i czy mieli z nim doświadczenia.
• Ustal zasady i konsekwencje za ich łamanie.

Przede wszystkim: powiedz, że jeśli potrzebują pomocy (np. na imprezie boją się, że się upiją) – zawsze mogą na Ciebie liczyć. Jeden telefon i jesteś, by im pomóc.

Eksperymentowanie z narkotykami

Dla nastolatka prawie wszystko to przygoda. Chcą przeżyć coś raz, dla „przygody”. Ale z narkotykami to nie musi się skończyć na razie. Mogą chcieć doświadczyć „highu” coraz częściej, zanim się obejrzą – są uzależnieni. Oto co możesz zrobić, by zapobiec problemowi z narkotykami.

Pierwszy krok: przygotowanie – jeśli nie wiesz dużo o problemach z narkotykami u nastolatków, zbadaj temat. Dowiedz się, jak dziecko może wpaść w nawyki i jakie narkotyki są dostępne.

• Obserwuj znaki narkomanii: izolacja społeczna, samodzielne branie narkotyków, spadek wyników w nauce. Jak przy alkoholu – pewne eksperymenty to norma. Ale gdy masz relację zaufania zbudowaną latami słuchania, nastolatek szanuje Twój autorytet i granice w kwestii substancji. Edukuj o aspektach prawnych i konsekwencjach łamania prawa.

4. Dobieraj walki mądrze:

Z nastolatkiem rozmowy łatwo zamieniają się w kłótnie. Musisz być dorosłym i wybierać bitwy. Ustal, za co chcesz powiedzieć „nie”, a co puścić. Np. niektórzy rodzice zakazują tatuażu lub pierścionka. Inni uważają, że mały, niewidoczny tatuaż to nieszkodliwy wyraz niezależności.

Ale jeśli to bałagan w pokoju czy malowanie włosów – nie martw się za bardzo. Jeśli próbujesz kontrolować każdą drobnostkę – nastolatek będzie się bardziej opierać, twierdząc swoją niezależność.

5. Relacje nastolatka – poznaj ich znajomych:

Relacje to jedna z wielu rzeczy, jakie nastolatek eksploruje. To wiek budowania przyjaźni na całe życie. Twoja córka/syn może zainteresować się osobami przeciwnej płci i eksplorować relacje romantyczne. Mogą też aktywnie poznawać swoją orientację seksualną.

Może nie podoba Ci się wszyscy ich znajomi. Bawisz się, że są złym wpływem. Wskazówka: Nie mów im, by przestali się spotykać z kimś, kogo uważasz za nie dość dobrego. Zrobisz to – i na pewno cię odpychną. Bądź otwarty, jeśli chcesz, by dzieci rozmawiały z Tobą o relacjach, a może nawet prosiły o poradę.

Poświęć czas na poznanie znajomych nastolatka. Zaproś na kolację, filmowy wieczór, imprezę. Porozmawiaj z nimi – możesz się ich polubić. Jeśli nadal nie – nastolatek przynajmniej będzie wiedział, że próbowałeś zrozumieć. Jeśli naprawdę uważasz, że ktoś jest złym wpływem – spróbuj porozmawiać z nim/nią i uzasadnij. Mogą zrozumieć.

6. Zawsze miej zasady:

Zasady i granice są kluczowe u nastolatków, tak jak u maluchów. Mądre i skuteczne wychowanie opiera się na jasnych, rozsądnych zasadach z konsekwencjami. Upewnij się, że dzieci znają zasady i rozumieją konsekwencje łamania. Najważniejsze: bądź konsekwentny z zasadami i konsekwencjami. Obaj rodzice powinni działać zgodnie – porozmawiajcie z partnerem przed ustaleniem zasad. Jeśli są dwoje rodziców w domu, poczucie, że pracujecie jako partnerzy, da nastolatkowi bezpieczeństwo w eksplorowaniu i stawaniu się niezależnym.

Ważne: zasady działają jako granice, w których nastolatek może eksplorować życie do szczęścia bez szkodzenia sobie.

7. Ucz ich odpowiedzialności:

Przyznaj się. Twoje niemowlę wyrosło i jest nastolatkiem 170–180 cm. Nie są już bezsilnymi dziećmi i nie potrzebują Ciebie do wszystkiego. To OK. Nawet jeśli Ci to nie pasuje, musisz zaakceptować, że wkrótce będą dorosłymi i nie będą potrzebować trzymania za rękę. Zamiast złościć się, że podejmują decyzje (i tak ich nie powstrzymasz), naucz ich odpowiedzialności.

Podejmowanie decyzji i myślenie krytyczne to filary odpowiedzialności. Musisz nauczyć nastolatka odpowiedzialności za siebie, rodzinę i społeczeństwo. Sposoby: obowiązki domowe, zachęca do pracy wakacyjnej, wolontariat. Jedna rzecz jasna – zawsze odpowiadają za swoje czyny i zachowanie.

Bądź modelem – bierz odpowiedzialność za swoje czyny i błędy.

8. Nie pozwól, by technologia przejęła wychowanie:

Ilu nastolatków nie ma konta w mediach społecznościowych? Ilu znajomych/klasowych nie ma smartfona?

Jak bardzo byś się starał, nie wymyślisz liczby większej niż pięć. OK, max dziesięć! Rzeczywistość: potrzebujemy technologii, by ułatwić życie. Smartfon ułatwia śledzenie miejsca pobytu. Ale też irytuje, jak nastolatek jest rozpraszany telefonem, laptopem, tabletem. Choć OK, by bawili się gadżetami, nie wolno im się uzależnić.

Choć OK dawać dostęp do smartfonów, laptopów, urządzeń, ważne, by nie dali się ponieść. Zasady ograniczające laptopy, internet, media społecznościowe. Pomóż im znaleźć równowagę między światem rzeczywistym a Siecią.

9. Stwórz plan gry:

Gdziekolwiek są – na imprezie, z grupą, u znajomego na nocleg – miej plan kontaktu. Niektóre zasady nie do złamania: wsiadanie do auta z pijanym kierowcą to absolutne NIE. Nawet o 2 w nocy – dzwonią do Ciebie. Jeśli utkną bez drogi do domu – dzwonią.

Choć te zasady są logiczne, nastolatek nie polubi, jeśli nałożysz je siłą. Stwórzcie plan razem, burzujcie mózgi, niech nastolatek wniesie propozycje. Wtedy sam podejmuje decyzje w życiu – oczywiście z Twoim wsparciem i radą.

Ważna wskazówka: unikaj manipulowania lub pchania w swój kierunek. Nastolatkowie są sprytni – szybko to wyczują i nie będą Ci ufać.

Kilka porad dla rodziców nastolatek – dziewcząt

Nie wszystkie nastolatki są takie same. Dodatkowe porady, jak wychować nastolatkę.

10. Spraw, by była odporna:

Tak, traktujemy córeczki jak princesy. Wychowaj silną, odporną, uczciwą princesę. Skup się na charakterze, nie na wyglądzie. Często rodzice chcą chronić córeczkę przed złym światem. To Twoja rola, ale nie zawsze możesz. I OK, jeśli się trochę zrani – to wzmocni ją.

Córka nauczy się radzić z bólem, smutkiem, zazdrością, gniewem, przeżywając to. Pozwól jej radzić sama z rozstanem, kłótnią z BFF, złym dniem fryzury. Ale daj znać, że jesteś, by ją objąć w trudnych chwilach.

Rozwiązywanie problemów z nią przygotuje do życia. Jeśli problem – porozmawiajcie. Dyskutujcie rozwiązania, ale niech ona zdecyduje. Jej decyzja może nie pasować do Twojej. Wspieraj ją, o ile nie stawia jej w zagrożeniu.

11. Wsiej pewność siebie:

Wsiej pewność siebie w córce – pomóż zrealizować marzenia. Ale rozróżnij pewność siebie od nadpewności. OK, wierzyć, że osiągnie wszystko, co zaplanuje, ale musi znać swoje granice i możliwości.

Ucz ryzykownych kroków dających pożądane nagrody. OK, jeśli nie uda się. Najważniejsze: niech zrozumie, że nie musi być idealna.

12. Miesiączka:

Zazwyczaj pierwsza miesiączka w wieku 12–13 lat. Niektóre wcześniej. Porozmawiaj z dzieckiem o tym wcześnie. Gdy córka dostanie pierwszą miesiączkę – pomóż jej sobie z nią uporać.

Na wahania nastroju wtedy nie masz wielkiego wpływu. Ale porozmawiaj o higienie w trakcie miesiączki i kalendarzykowaniu cyklu, by być przygotowaną co miesiąc.

13. Porozmawiaj o chłopcach – będą!

Chłopców nie oddalisz od córki. Twoja mała, która szczęśliwie bawiła się w „królewnę” w domu, teraz wychodzi z chłopcami! Choć nie możesz zapobiec randkowaniu, to możesz porozmawiać – o chłopcach, randkach, pocałunkach, seksie, rozstaniach (ale nie wszystko naraz!). Wspieraj, jeśli zainteresuje się dziewczynami bardziej niż chłopcami.

Kilka porad dla rodziców nastolatków – synów

14. Porozmawiaj z nim o dziewczynach:

Nie byłoby to dumą, gdy zobaczysz dziewczynykochające i podziwiające Twojego syna za to, kim jest? Ale by to się stało, musisz wychować gentelmena, który szanuje kobiety. Chłopcy w dojrzewaniu przyciągają dziewczyny i chcą eksplorować nową seksualność. Niektórzy zainteresują się chłopcami. Daj przykład otwartości na pytania i rozmowy o seksie jeszcze przed pubertatem.

15. To OK, bycie emocjonalnym

Chłopców często zachęca się do niepłaczenia i niepokazywania emocji. Nastolatkowie są wrażliwi emocjonalnie. Ale hamują się, bo społeczeństwo uczy, że chłopcy muszą być silni, nie wrażliwi. Zatrzymane emocje są niebezpieczne – mogą doprowadzić do zhucia. Tłumienie emocji, z jakiegokolwiek powodu, nie jest zdrowe.

Naucz syna, że bycie emocjonalnym to OK. Zachęcaj do czucia miłości, gniewu, radości, smutku – cokolwiek przeżywają. Powiedz, że płakać to OK.

16. Daj mu przestrzeń:

Wszyscy słyszeli „jaskinię faceta”. Twój chłopak nie jest jeszcze „facetem”, ale wciąż potrzebuje swojej przestrzeni i czasem chce zostać sam. Daj mu przestrzeń. W przeciwieństwie do dziewczyn, chłopcy nie zawsze chcą dzielić myśli, uczucia, doświadczenia. Szanuj prywatność – zawsze stukaj przed wejściem do pokoju.

17. Zarządzanie włosami twarzy:

Zmiany hormonalne sprawiają, że włosy twarzy pojawiają się u niektórych wcześniej. To może być genujące, zwłaszcza gdy nie wiedzą, jak zarządzać. Poproś męża/partnera o rozmowę o higienie w latach wzrostu. Jeśli jesteś samotną mamą – poproś znaczącego mężczyznę w rodzinie lub samodzielnie poszukaj informacji w sieci i pomóż synowi.

W każdym razie – chłopak musi wiedzieć, że ma Twoje wsparcie.

I na końcu – co NIE robić:

Dopiero co omówiliśmy, co robić. Teraz – czego unikać w wychowywaniu nastolatka.

1. Nierozerwalne oczekiwania:

Gdy masz dzieci, powinieneś mieć zasady domu. Ale nie twórz nierozerwalnych. Nie ma nic złego w wysokich standardach, o ile są realne. Oczekiwanie, że nie popełnią błędów – to błąd. Ustal realne cele i oczekiwania przed zasadami. Pomyśl, jak Ty byłeś nastolatkiem. Pomyśl jak nastolatek – czy zasady są sprawiedliwe?

2. Oczekiwanie najgorszego:

Jeśli przeczytałeś dużo literatury o wychowywaniu nastolatków, możesz spodziewać się najgorszego, gdy dziecko wejdzie w ten wiek. Nie rób tego! Nastolatkowie nie tacy źli i trudni, jak myślą ludzie. Jeśli nastolatek jest trudny – to dlatego, że rodzice nie umieją radzić sobie z jego zachowaniem. Tak, mogą być uparci, buntownicy, irytujący – to norma.

Ale negatywne nastawienie do wychowywania nie pomoże. Bądź pozytywny, empatyczny, wspieraj – i nastolatek nie będzie miał powodu bycia trudnym.

3. „Radzenie sobie” z nimi:

Twój nastolatek to człowiek, nie sytuacja, z którą musisz się „uporać” ani ktoś, kogo trzeba „obsłużyć”. Nie zawsze rozwiązuj ich problemy za nich. Traktuj z szacunkiem, pomagaj im radzić sobie z problemami. Bądź ich przewodnikiem, osobą do wszystkiego, skałą, co ich trzyma na pływie. Nie próbuj kontrolować – jak zrobisz, to bardziej zburzą się, niż zgadzą.

4. Myślenie, że ich posiadasz:

Gdy traktujesz nastolatków jak własność (oczywiście, że tak!), wychowanie staje się trudniejsze. Gdy decydujesz za nich – nie podobają im się. Lepiej: włącz ich do dyskusji o ich przyszłości i życiu, niech biorą udział w decyzjach. To daje im poczucie ważności i odpowiedzialności.

5. Traktowanie jak bezsilne dzieci:

Dzieci dorastają. Przyjdzie czas, gdy nie będą Ci w ogóle potrzebni. Gdy Twoja mała córka/syn potrzebowało Cię do wielu rzeczy, Twój nastolatek nie jest bezsilny. Przestań robić za nie. W rzeczywistości – niech robią wszystko, na co są zdolni. Nastolatkowie są niezależni i nie chcą bycia traktowanymi jak maluchy. Traktowanie 14–15-latka jak 5-latka to zły pomysł.

Nastolatkowie mogą być uciążliwi, a wychowanie ich różni się od wychowania maluchów i niemowląt. Ta faza znaczących zmian i wahań hormonalnych rodzi różne zachowania. Kluczem do wychowywania nastolatków jest adaptacja do zmian bez zagrażania ich bezpieczeństwu i kompromitowania dobrych zachowań. Jeśli Twój syn/córka staje się dysytantny i spędza więcej czasu z przyjaciółmi – zrozum, to normalne. Ponadto: rozmawiaj, daj przestrzeń, zrozum ich problemy, by pomóc im się otworzyć. Choć bunt i postawa mogą niepokoić – zachowaj spokój i mądrze radź sobie z problematycznym zachowaniem.