• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Typowe opóźnienia rozwojowe

Wstęp

Typowe opóźnienia rozwojowe

Opóźnienia rozwojowe wahają się od bardzo łagodnych do ciężkich. Powiedzmy, że Twoje dwulatka nie robi кругowych krakerek, gdy wszystkie inne dzieci w żłobie już to robią, a ona rozwinęła inne umiejętności manualne. Może wkrótce zacznie krakować koła, gdy tylko będzie miała czas i możliwość obserwacji i ćwiczeń. Z drugiej strony, dziecko, które w wieku czterech lat nadal nie potrafi stać na jednej nodze przez kilka sekund, jest bardziej znacząco opóźnione. W niektórych przypadkach opóźnienia są drobne i mogą zostać pokonane naturalnie z czasem dzięki normalnemu dojrzewaniu i nieco dodatkowej pomocy, inne są ciężkie i wymagają intensywnej interwencji.

Jak odróżnić proste opóźnienie, które samo się wyrośnie, od takiego, które nie? Nie możesz wiedzieć na pewno, więc najlepszą rzeczą, jaką możesz zrobić, jest uzyskanie oceny. Nawet wtedy oceniający może nie być w stanie przewidzieć, czy dziecko „wyrośnie z tego”, jeśli ma subtelne opóźnienia i jest dość młode. W takim przypadku oceniający prawdopodobnie zaleci terapię w celu adresowania łagodnych opóźnień lub monitorowania rozwoju.

Innym aspektem jest to, ile zadań odpowiednich dla wieku jest zbyt trudnych dla dziecka w konkretnej dziedzinie umiejętności. Jeśli pięciolatek potrafi nanosić koraliki, układać puzzle, budować fortecę z klocków Lego i zapinać koszulę, ale nie potrafi używać nożyczek, czy naprawdę ma opóźnienie motoryki drobnej? Również dziecko opóźnione w jednej dziedzinie często ma opóźnienia w innych. Jednocześnie dość częste jest, by dziecko opóźnione w jednej dziedzinie było przodem w innej. Wszystko to może być mylące, a dla rodzica przytłaczające. Z tak wieloma zmiennymi, konieczne jest uzyskanie profesjonalnej pomocy w identyfikacji i rozdzieleniu mocnych i słabych stron dziecka oraz zapewnieniu odpowiednich interwencji.

Podamy tutaj kilka punktów orientacyjnych rozwojowych (opartych luźno na kombinacji skal rozwojowych), ale pamiętaj, że oczekiwania wiekowe różnią się między skalami, ocena jest subiektywna, a większość opóźnień rozwojowych nie jest nieodwracalną, wielką katastrofą.

Punkty orientacyjne samoregulacji

Niektóre punkty orientacyjne samoregulacji to:

Ok. 6 miesięcy:

• toleruje i lubi bycie dotykanym i przemieszczanym
• utrzymuje aktywny zainteresowanie przedmiotami i ludźmi przez ponad minutę
• nie płacze już bez wyraźnej przyczyny i zazwyczaj potrafi się uspokoić

Ok. 9 miesięcy:

• bawi się uważnie jedną zabawką przez 2-3 minuty
• utrzymuje uwagę na obrazkach i mówiącej osobie

Ok. 12 miesięcy:

• rucha się w odpowiedzi na rytmy muzyczne (wypycha się, rusza z boku na bok)
• śpi 12-14 godzin w nocy, drzemie 1-2 razy dziennie po 1-4 godziny (może wyrosnąć z porannego drzemki)

Ok. 18 miesięcy:

• lubi brudzą zabawę (np. bawienie się jedzeniem, wodą i mydłem)
• śpi 10-12 godzin w nocy, drzemie raz po 1-3 godziny
• ma preferowane zabawki

Ok. 24 miesiące:

• bawi się celowo, aktywnie skupiając się, sam przez kilka minut
• wolno bawi się farbami, plastyną i innymi substancjami
• lubi szarpaninę

Trzeci rok życia:

• chce robić rzeczy niezależnie
• może zrezygnować z drzemek
• uczestniczy w grach interakcyjnych i w kółku

Piąty rok życia:

• skupia się na aktywności bez nadzoru dorosłego przez 10 minut

Punkty orientacyjne motoryki drobnej

Niektóre punkty orientacyjne motoryki drobnej:

Ok. 7 miesięcy:

• uderza dwa przedmioty o siebie
• nakłuwa przedmioty wskazującym palcem
• ma dobry chwyt i wolny puszczanie

Ok. 13 miesięcy:

• rysuje kredką na papierze
• wkłada 3 lub więcej przedmiotów do małego pojemnika

Ok. 16 miesięcy:

• wskazuje wskazującym palcem
• buduje wieżę z dwóch kostek

Ok. 18 miesięcy:

• jedna ręka trzyma przedmiot, druga go manipuluje
• krakuje spontanicznie

Ok. 24 miesiące:

• tnie nożyczkami
• nanosi jeden koralik 1-calowy
• naśladuje pionowy sztrich i krąg krakerek

Piąty rok życia:

• drukuje własne imię
• pisze cyfry 1-5

Punkty orientacyjne motoryki dużej

Niektóre punkty orientacyjne motoryki dużej:

Ok. 6 miesięcy:

• trzyma większość wagi na dłoniach, leżąc na brzuchu
• ciąga stopy do ust
• siada na kilka sekund

Ok. 1 rok:

• stoi sam przez kilka sekund
• chodzi trzymając za ręce

Ok. 16 miesięcy:

• chodzi niezależnie
• ugina i prostuje kolana, by przysiść i wstać
• rzuca piłkę z dołu siedząc

Ok. 26 miesięcy:

• wchodzi kilka schodów
• łapie dużą piłkę stojąc
• ogólnie dobrze biega bez rąk trzymanych wysoko w pozycji obronnej

Trzeci rok życia:

• stoi na jednej nodze przez kilka sekund
• schodzi kilka schodów
• pedałuje tricyklem kilka stóp do przodu

Punkty orientacyjne percepcji wzrokowej

Niektóre punkty orientacyjne percepcji wzrokowej:

Przez 6 miesięcy:

• śledzi ruchomy przedmiot oczami we wszystkich kierunkach
• patrzy na przedmioty kilka stóp daleko

Ok. 8-9 miesięcy:

• obserwuje otoczenie aktywniej
• śledzi trajektorię szybko poruszających się przedmiotów, np. piłki

Ok. 15 miesięcy:

• dotyka obrazków, patrząc na nie
• wzrokowo prowadzi aktywność obiema rękami

Ok. 18 miesięcy:

• patrzy na obrazki w książkach
• pokazuje zrozumienie koloru i wielkości

36 miesięcy:

• układa pierścienie w prawidłowej kolejności
• obserwuje i naśladuje inne dzieci

Czwarty rok życia:

• rozpoznaje własne imię wydrukowane
• rozróżnia lewo i prawo
• rysuje i nazywa obrazki

Punkty orientacyjne samoodpowiedzialności

Niektóre punkty orientacyjne samoodpowiedzialności:

Ok. 12 miesięcy:

• karmi się palcami i trzyma łyżkę
• pije z kubka trzymanego za niego
• współpracuje przy ubieraniu, wystawiając ręce i nogi

Ok. 18 miesięcy:

• trzyma i pije z kubka sama
• pokazuje dyskomfort z zabrudzoną pieluchą
• potrafi zdjąć luźne skarpetki i czapkę

Ok. 24 miesiące:

• łupie łyżką jedzenie do siebie
• mydli ręce i osusza z pomocą
• siada na nocniku lub adaptowanym toalecie z pomocą
• potrafi zdjąć buty z rozwięzonymi sznurkami

Trzeci rok życia:

• używa widelca do nabijania jedzenia
• się rozbiera (poza zapinkami) i ubiera pod nadzorem
• zapina większe guziki
• korzysta z toalety, potrzebując pomocy z ubraniem i obieraniem

Piąty rok życia:

• ubiera się niezależnie
• fryzuje włosy niezależnie
• myje zęby niezależnie

Punkty orientacyjne mowy i języka

Oto niektóre punkty orientacyjne mowy i języka.

Ok. 6 miesięcy:

• rozpoznaje własne imię
• bebelczy, śmieje, wydaje dźwięki i chrapliwie celowo
• płacze w reakcji na gniewne głosy
• obraca się i patrzy na nieznane dźwięki

Ok. 12 miesięcy:

• rozumie proste polecenia
• naśladuje różne dźwięki, mówi jedno lub dwa słowa
• identyfikuje dwie części ciała u siebie

Ok. 18 miesięcy:

• rozpoznaje znane osoby i przedmioty na obrazkach
• komunikuje potrzeby i pragnienia gestem lub wokalizacją
• może powiedzieć do 15 słów

Ok. drugi rok życia:

• mówi własne imię
• często mówi dwusłowowe zwroty, a także pewne trzywyrazowe
• używa 150-300 słów, w tym rzeczowników, czasowników, przymiotników (np. szczeniak, idź, brudny)

Ok. trzeci rok życia:

• jest zrozumiały dla obcych większość czasu
• wykonuje trzykrokowe polecenia (np. weź talerzk, włóż do zlewu, umyj ręce)
• pojawia się zabawa symboliczna – bawi się lalkami, gada ze pluszakami, używa przedmiotów symbolicznie, np. udaje, że fasolka to samolot

Ok. czwarty rok życia:

• prowadzi złożoną rozmowę, pyta kto i dlaczego
• powtarza proste słowa w kolejności
• opowiada prostą gramatykę, ale może źle wymawiać do połowy podstawowych głosów

Ok. piąty rok życia:

• mówi w szczegółowych zdaniach
• dobrze komunikuje się z rówieśnikami i dorosłymi
• wymawia większość głosów poprawnie, ale może mieć problemy z l, s, r, v, z, cz, sz, cz (th)

Punkty orientacyjne poznawcze

Poniżej niektóre punkty orientacyjne poznawcze do obserwacji.

Przez 6 miesięcy:

• używa rąk i ust do eksploracji przedmiotów
• znajduje częściowo ukryty przedmiot

Przez 9 miesięcy:

• bawi się 2-3 minuty jedną zabawką (badanie, obracanie, dotykanie, nakłuwanie)
• naśladuje znany gest
• znajduje całkowicie ukryty przedmiot
• celowo dotyka dłoni dorosłego lub zabawki, by rozpocząć aktywność

Przez 12 miesięcy:

• pobiera przedmiot, by wznowić zabawę
• prowadzi zabawkę rękami
• rzuca przedmioty, by zobaczyć, co się stanie

Przez 2 lata:

• obraca obrazek do góry nogami
• używa narzędzi do rozwiązywania problemów, np. wspina na krzesło, by dostać zabawkę na stół
• dopasowuje dźwięki do odpowiednich obrazków zwierząt
• bawi się symbolicznie (np. używa patyka do czesania włosów lalki)

Przez 3 lata:

• gada do siebie, by rozwinąć motyw zabawy lub do imaginarniego przyjaciela
• rozumie pojęcie dwójki (np. potrafi wybrać dwie zabawki, gdy o to poprosisz)
• rozróżnia rozmiary (wskazuje Oreos zamiast M&M, gdy pytasz, które jest większe)

Punkty orientacyjne społeczno-emocjonalne

Niektóre punkty orientacyjne społeczno-emocjonalne:

Ok. 12 miesięcy:

• lubi eksplorować otoczenie, ale sprawdza, czy rodzic patrzy
• ma preferencje co do określonych osób, miejsc, rzeczy
• testuje reakcje rodziców (np. rzucanie jedzeniem, odmowa pójścia spać)

Ok. 18 miesięcy:

• ma częste ataki gniewu, zazwyczaj nie więcej niż 6 dziennie, krótsze niż 10 minut na epizod, z rozsądnie krótkim czasem powrotu do normy
• może rozwijać strachy i nowe niepewności, które nie zakłócają znacząco funkcjonowania (np. może bać się zwierząt lub zmywarki, ale nie do punktu „wygłuszenia”)

Ok. 24 miesiące:

• pokazuje różnorodne emocje – afekt, radość, zazdrość, strach, gniew
• rozpoznaje siebie na zdjęciach i odwołuje się do siebie po imieniu
• broni własności

Ok. trzeci rok życia:

• łatwo się rozstaje z rodzicem w znanych otoczeniach
• insystuje na robieniu rzeczy niezależnie i czuje dumę z osiągnięć
• bawi się równolegle (obok, ale nie interaktywnie) z innymi dziećmi

Ok. czwarty rok życia:

• przestrzega poleceń i poddaje się autorytetom, np. nauczycielom
• bawi się współpracująco z innymi dziećmi, potrzebując okazjonalnej pomocy dorosłych
• zadaje mnóstwo pytań, często zaczynających od dlaczego

Ok. piąty rok życia:

• bawi się w gry z zasadami
• przyjmuje rozczarowanie i porażkę bez nadmiernych wybuchów behawioralnych

Ok. szósty rok życia:

• ma najlepszego przyjaciela
• lubi kończyć to, co zaczął
• pracuje w małej grupie dzieci przez 20 minut lub dłużej