Częste pytania o skałach z Księżyca

Częste pytania o skałach z Księżyca

Ludzie po raz pierwszy postawili stopę na Księżycu w 1969 roku. Jak turyści szukający pamiątek dla bliskich w domu, zabrali kawałki księżycowego lądu. Czego nauczyliśmy się ze zebranych skał? Gdzie są teraz skały z Księżyca? Jak możesz je zobaczyć? Czy możesz trzymać jedną w ręce? Te i inne pytania odpowiada jeden z naukowców, który jako pierwszy badał skały z Księżyca w 1969 roku.

Martin Prinz, obecnie kurator meteorytów w American Museum of Natural History w Nowym Jorku, w 1969 roku pracował w Institute of Meteoritics na University of New Mexico, gdy stał się jednym z pierwszych badaczy skał z Księżyca. Razem z innymi grupami petrologów (geologów badających pochodzenie, skład i przemiany skał), dr Prinz badał próbki ze wszystkich misji Apollo.

Ile misji poleciało na Księżyc?
Sześć różnych misji Apollo zebrało próbki z Księżyca, zaczynając od Apollo 11, które wylądowało 20 lipca 1969 r., kończąc na Apollo 17 w 1974 r. Wszystkie oprócz Apollo 13 pomyślnie wylądowały i zebrały próbki.

Rosjanie przeprowadzili trzy misje bezzałogowe, w których przyniosły próbki. Oba kraje wymieniały próbki do badań.

Ile jest skał z Księżyca?
Trudno policzyć poszczególne skały. Razem przyniesiono 381 kg skał (840 funtów). Próbki wahały się od „gleby” (luźnej ziemi) po duże skały. Niektóre zamieniono w „cienkie przekroje” – plasterki skał o grubości 30 mikronów do oglądania w mikroskopie.

Gdzie przechowuje się skały z Księżyca i czy mogę je dotknąć?
Większość skał jest w Houston, Teksas, w Budynku 31 Johnson Space Center, zwanym Placówką Księżycową. Zaprojektowano go jako bezpieczne, czyste budynki. Ok. 20% skał trzyma się w pobliskim budynku jako sejf, na wypadek katastrofy w Budynku 31.

Kilka skał jest wystawionych w muzeach w kraju. W American Museum of Natural History w Nowym Jorku można zobaczyć trzy próbki. Smithsonian w Waszyngtonie ma kilka próbek, których można dotknąć, ale od lat dotyku dużych i małych dłoni stały się dość brudne!

Czy skały z Księżyca są jak skały ziemskie?
Księżyc ma wiele, wiele typów skał. Większość to breccje – twarde, solidne skały, które pękły i złożyły się ponownie w innych kombinacjach. Ponieważ Księżyc nieustannie zmienia się pod wpływem uderzeń meteorów, breccje ciągle powstają. Breccje nie są unikalne dla Księżyca. Obszary wulkaniczne na Ziemi mają dużo breccji. Wiele skał z Księżyca to gęsta, twarda skała zwana bazaltem, również powszechna na Ziemi. Większość Hawajów to bazalt.

Największym zaskoczeniem było, że ponad 80% Księżyca to jasnokolorowy feldspat, najczęstsza skała na Ziemi. To popiera teorię, że pewnym czasem cała powierzchnia Księżyca była stopiona, jeden ogromny ocean magmy głęboki na 300-400 mil! Gdy ostygł, lżejsze minerały, jak feldspat, wypłynęły na górę. Cięższe, jak ciemniejszy bazalt, pozostały poniżej powierzchni.

Czy polecieliśmy na Księżyc tylko po skały?
Mimo że skały nauczyły nas i wciąż uczą tyle o Księżycu i Ziemi, misje Apollo nie były planowane jako badania naukowe. Po starterze Sputnika przez Związek Radziecki w 1957 r., USA uruchomiły program kosmiczny. Był to czas międzynarodowej rywalizacji między ZSRR a USA, i gdy zaczęliśmy wysyłać ludzi w kosmos, Ameryka była zdeterminowana, by postawić człowieka na Księżycu przed ZSRR i przed końcem lat 60. Udało nam się oboje.

Gdy wyścig na Księżyc trwał, naukowcy napierali na dodanie misji naukowej do programu Apollo. Astronauci nie wiedzieli wiele o geologii, więc przeszli szkolenie w New Mexico, Hawajach i Kalifornii – miejscach, które geolodzy uważali za najbardziej podobne do Księżyca. Spośród 12 osób, które chodziły po powierzchni Księżyca, jedynym prawdziwym geologiem był Harrison „Jack” Schmidt, na ostatniej misji Apollo.

Czy skały pochodziły z różnych części Księżyca?
Tak. Każda misja opierała się na tym, czego nauczyliśmy w poprzednich lotach. Gdy Apollo 11 wylądowało w Morzu Spokoju, nadal było wiele nieznanych o powierzchni. To miejsce wybrano, bo wydawało się bezpieczne i płaskie, ale nikt nie miał pojęcia, jak głęboki będzie pył ani czy moduł zatonie. Dla Apollo 12 naukowcy przeanalizowali zdjęcia i obrazy teleskopowe, by znaleźć miejsce bezpieczne, ale bardziej złożone geologicznie.

Co skały z Księżyca powiedziały nam o Człowieku w Księżycu?
To, co nazywamy Człowiekiem w Księżycu, to w rzeczywistości wzór z bazaltu wypełniającego duże kratery, tzw. baseny uderzeniowe, powstałe przy uderzeniu meteorów. Gdy meteor uderza w Księżyc, solidna skała pod dnem basenu topnieje i ciemna skała wypływa na powierzchnię, jak w wulkanie. Te baseny nazywane są morzami (Mares po łacinie), bo kiedy ludzie zaczęli zastanawiać się nad Księżycem, myśleli, że te duże obszary są wypełnione wodą. Wszyscy chcieli wiedzieć, czy na Księżycu jest woda, ale skały pokazały, że nie tylko nie ma wody teraz, ale nigdy nie było ani kropli!

Czy ludzie bali się skał z Księżyca na początku?
Na początku ludzie obawiali się, że skały mogą zawierać mikroby i zarazki zarażające Ziemię, ale gdy nie znaleziono żadnego życia, obawa przesunęła się na chronienie skał przed zanieczyszczeniem przez nas.

Jak skały z Księżyca nauczyły nas o Ziemi?
„Skały to książki historii”, mówi dr Prinz. „W nich zapisana jest informacja. Trzeba tylko nauczyć się, jak ją wydobyć.” Jest tyle do nauki z tych skał, że naukowcy badają je od dekad.

Przed misjami Apollo na Księżyc istniało kilka teorii o powstaniu Księżyca. Po badaniu skał i znalezieniu podobieństw i różnic ze skałami ziemskimi, nowa teoria wyłoniła się na wierzch.

Ta teoria mówi, że skoro Księżyc i Ziemia są blisko spokrewnione, Księżyc musiał w jakiś sposób powstać z Ziemi. Ok. 4,5 miliarda lat temu, gdy Ziemia się formowała, ogromny fragment planety o wielkości Marsa uderzył w Ziemię. Powstał ogromny wybuch. Część odrzuconego materiału utworzyła Księżyc.

Kiedy wracamy na Księżyc?
Japonia planuje misję bezzałogową, ale USA patrzą dalej. Badanie skał z Księżyca stworzyło dziedzinę planetologii i teraz Mars to kolejna wielka cel, mimo że dojazd trwa minimum dwa lata, a w czasach lotów Apollo do Księżyca trzeba było trzy dni.

Wiedza, którą zyskaliśmy z tych geologicznych „książek historii”, zwanych skałami z Księżyca, postawiła nas na drodze do odległych krain, i pewnego dnia na pewno doprowadzi nas do „galaktyki daleko, daleko stąd”.

Previous:

Next: