• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Objawy wstrząśnienia mózgu u dzieci, diagnoza i leczenie

Wstrząśnienie mózgu u dzieci to łagodne urazowo-trawmatyczne uszkodzenie mózgu (mTBI), które na krótki czas zakłóca jego funkcje. Wstrząśnienia najczęściej wywołują urazy głowy, takie jak uderzenie, cios w głowę lub gwałtowne ruchy przód-tył (tzw. whiplash). Nawet jeśli dziecko wydaje się zdrowe, wstrząśnienia wymagają ciągłego monitorowania i opieki.

Niediagnozowane i nieleczone wstrząśnienie może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu i niepełnosprawności. Dlatego zaleca się skonsultowanie się z lekarzem, jeśli dziecko wykazuje jakiekolwiek objawy wstrząśnienia.

Przeczytaj dalej, aby dowiedzieć się o przyczynach, czynnikach ryzyka, objawach, leczeniu i profilaktyce wstrząśnienia u dzieci oraz o tym, co robić w fazie rekonwalescencji.

Co dzieje się podczas wstrząśnienia mózgu?

U większości dzieci z wstrząśnieniem nie ma widocznych urazów ani contuzji. Tkanka mózgowa jest miękka i otoczona płynem mózgowo-rdzeniowym, który chroni ją przed lekkimi urazami, amortyzując uderzenia. Wstrząśnienia są spowodowane uderzeniem mózgu o wewnętrzne ściany czaszki w wyniku gwałtownego ruchu. Czaszka jest twarda i trudna do złamania, ale upadek podczas sportu lub uraz typu whiplash, np. przy wypadku samochodowym, może sprawić, że mózg przesunie się wewnątrz czaszki. U większości dzieci z wstrząśnieniem nie ma widocznych urazów ani contuzji.

Ruch mózgu pod wpływem sił gwałtownych może uszkodzić naczynia krwionośne i nerwy wewnątrz mózgu. Może to spowodować zmiany w metabolizmie mózgu, przepływie krwi mózgowej i neurotransmisji, co prowadzi do tymczasowego zaburzenia funkcji mózgu.

Kto jest narażony na wstrząśnienie?

Każdy sportowiec uprawiający dyscypliny kontaktowe lub szybkie ma zwiększone ryzyko wstrząśnienia. Piłka nożna, hokej i lakross to popularne sporty kontaktowe wśród dzieci. Nawet dziecko bawiące się na placu zabaw może doznać wstrząśnienia w wyniku upadku.

Wypadki podczas codziennych czynności czy jazdy na rowerze czy hulajnodze mogą również prowadzić do urazów mózgu. Niewykorzystywanie fotelików lub pasów bezpieczeństwa w samochodzie zwiększa ryzyko urazowo-trawmatycznych uszkodzeń mózgu (TBI) w razie wypadku. Dzieci uprawiające sport bez ochronnych akcesoriów, takich jak kaski, są również narażone na TBI.

Co zrobić, jeśli dziecko ma wstrząśnienie?

Dzieci mogą wyzdrowieć z łagodnych urazowo-trawmatycznych uszkodzeń mózgu, takich jak wstrząśnienie, przy odpowiedniej opiece. Jeśli podejrzewasz wstrząśnienie u dziecka w jakiejkolwiek sytuacji, postępuj zgodnie z poniższymi zasadami, aby zminimalizować poważne szkody:

• Nie pozwól dziecku kontynuować zabawę ani podejmować jakichkolwiek czynności natychmiast.
• Skonsultuj się z lekarzem przed powrotem do aktywności, ponieważ dziecko może wydawać się zdrowe i czuć się dobrze.

Uraz mózgu, jak każdy inny uraz w organizmie, wymaga czasu na gojenie. Odpowiedni odpoczynek i opieka mogą przyspieszyć proces rekonwalescencji i zmniejszyć ryzyko powikłań długoterminowych.

Uwaga: Przed podaniem leków przeciwbólowych skonsultuj się z lekarzem, ponieważ leki NLPZ (np. ibuprofen) mogą maskować objawy i zwiększać ryzyko krwawień wewnętrznych. Paracetamol jest często zalecany do łagodzenia bólu po urazie głowy.

Jakie są objawy wstrząśnienia u dzieci?

Objawy wstrząśnienia mogą pojawić się od 24 do 72 godzin po urazie. W tym okresie konieczne jest ścisłe obserwowanie dziecka. U starszych dzieci mogą dominować objawy emocjonalne i poznawcze, a u młodszych – fizyczne.

Poniżej wymieniono najczęstsze objawy i oznaki wstrząśnienia u dzieci:

1. Krótko trwająca nieprzytomność lub omdlenie
2. Ból głowy
3. Trudności w chodzeniu
4. Zaburzenia widzenia (rozmycie)
5. Zdezorientowanie
6. Utrata pamięci
7. Nieścisła mowa
8. Wymioty
9. Zawroty głowy
10. Trudności w skupieniu uwagi
11. Drażliwość
12. Zaburzenia snu
13. Zmiany nastroju

Niektóre dzieci tracą przytomność po urazie mózgu, inne nie. Utrata przytomności nie jest wiarygodnym wskaźnikiem ciężkości urazu. Czasami dziecko nieprzytomne może mieć lżejsze urazy niż dziecko przytomne.

Uwaga: Jeśli objawy po wstrząśnieniu utrzymują się przez miesiące lub lata, mówi się o zespole po wstrząśnieniu. Jest to złożone zaburzenie, które często wymaga psychoterapii oraz leków do łagodzenia objawów.

Kiedy wezwać lekarza?

Udaj się na SOR, jeśli dziecko po urazie głowy doświadcza wymiotów, zawrotów głowy, problemów ze skupieniem lub nasilającego się bólu głowy.

Jeśli podczas obserwacji w domu zauważysz jakiekolwiek zmiany behawioralne lub fizyczne u dziecka po wstrząśnieniu, skontaktuj się z lekarzem.

Jak diagnozuje się wstrząśnienie u dzieci?

Dzieci z urazami sportowymi mogą zostać ocenione przez trenera lub instruktora pod kątem urazów mózgu w następujący sposób, zanim uda się do lekarza:

• Testy wstrząśnienia na boku boiska: polegają na obserwacji zachowania zawodnika i przeprowadzeniu prostych testów oceniających funkcje mózgu.
• Test bazowy (baseline): to test komputerowy oceniający zdolność do przetwarzania informacji i inne funkcje mózgu.

Diagnoza wstrząśnienia obejmuje szczegółowy wywiad dotyczący urazu i objawów. Lekarz może zadać pytania oceniające funkcje mózgu dziecka, takie jak koncentracja i pamięć.

Można przeprowadzić badanie neurologiczne w celu oceny funkcji układu nerwowego, takich jak koordynacja, równowaga i odruchy.

Często zamawia się rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografię komputerową (CT), aby zobrazować struktury mózgu i wykluczyć krwawienia wewnątrzczaszkowe.

Leczenie wstrząśnienia u dzieci

Leczenie zależy od ciężkości objawów. Dla dzieci bez stanów zagrażających życiu zaleca się opiekę domową i obserwację przez 24–72 godziny.

Opieka domowa przy łagodnym wstrząśnieniu może obejmować:

• Leczenie bólu głowy lekami bez aspiryny, np. ibuprofenem lub paracetamolem.
• Unikanie aktywności fizycznej do zniknięcia objawów, aby zmniejszyć obciążenie mózgu.
• Unikanie aktywności poznawczych (komputery, telefony, inne urządzenia).
• Unikanie głośnych dźwięków i jasnego światła.
• Prawidłowe odżywianie i nawadnianie.
• Wystarczący odpoczynek i dobry sen.

Powrót do codziennych czynności (np. nauka, sport) powinien być stopniowy. Jeśli objawy wrócą, przerwij opiekę domową i udaj się do szpitala.

Uwaga: Choć kilka dni odpoczynku fizycznego i poznawczego jest potrzebne, przedłużony bezczynność nie jest zalecana.

Jak pomóc dziecku wyzdrowieć po wstrząśnieniu?

Większość dzieci w pełni wyzdrowieje w krótkim czasie przy odpowiedniej opiece. W fazie rekonwalescencji dziecko może czuć zmęczenie, drażliwość, problemy z kontrolą impulsów i pamięcią – należy je wtedy wspierać i pomagać im zrozumieć, że te zmiany są tymczasowe i wynikają z gojenia się mózgu.

Poniższe sposoby mogą pomóc dziecku czuć się lepiej:

• Przekaż informacje o wstrząśnieniu, jego skutkach i procesie gojenia dziecku i osobom w jego otoczeniu.
• Zapobiegnij uprawianiu sportu i czynnościom wysokiego ryzyka, aż objawy całkowicie ustąpią, a lekarz wyrazi zgodę na powrót. Drugie wstrząśnienie przed wyleczeniem może mieć skutki długoterminowe.
• Pozwól na stopniowy powrót do aktywności zgodnie z zaleceniami lekarza. Dziecko może potrzebować kilku dni odpoczynku, potem może rozpocząć lekką aktywność, np. oglądanie TV lub krótki spacer.
• Gdy objawy znikną, można wprowadzić aktywności umiarkowane, np. zadania szkolne.
• Regularna aktywność (poza sportem) może zostać wznowiona po całkowitym zniknięciu objawów. Może to potrwać do miesiąca lub dłużej, w zależności od urazu.
• Zachęcaj do zdrowej diety i nawadniania, by przyspieszyć rekonwalescencję.
• Zapewnij wystarczający odpoczynek, w tym drzemki w ciągu dnia.
• Ogranicz rozpraszacze podczas wykonywania zadań, np. wyłącz TV podczas czytania lub robienia lekcji.
• Proś o zapamiętywanie lub powtarzanie pewnych rzeczy – to pomaga przezwyciężyć zapominalstwo.
• Daj dziecku wystarczająco dużo czasu na wykonywanie czynności, jeśli działa wolniej.
• Pozwól na częstsze przerwy.
• Wspieraj emocjonalnie i zachęcaj.

Zaleca się stopniowy powrót do codziennych czynności. Jeśli objawy wrócą, przerwij aktywność i skonsultuj się z lekarzem.

Kiedy dziecko może wrócić do szkoły po wstrząśnieniu?

Kluczowe jest poinformowanie zarządu szkoły i nauczycieli o stanie dziecka, ponieważ mają one kluczową rolę w rekonwalescencji. Dzieci mogą iść do szkoły, gdy zaczynają się czuć dobrze. Niektórzy czują się dobrze po kilku godzinach, inni potrzebują kilku dni lub tygodni przerwy, w zależności od ciężkości urazu.

Dzieci mogą wracać do szkoły przed osiągnięciem 100% bezwymptomatyczności. Proces wyzdrowienia jest jednak indywidualny – warto skonsultować się z lekarzem. Wyjaśnij dziecku, że powrót do szkoły nie oznacza zgody na sport – na aktywność fizyczną może trzeba poczekać dłużej.

Następujące zmiany w szkole mogą pomóc dzieciom wracającym po wstrząśnieniu:

• Pozwalanie na przerwy odpoczynkowe w razie potrzeby
• Unikanie presji nadrabiania zaległości
• Dodatkowa uwaga nauczycieli
• Redukcja prac domowych i zadań szkolnych
• Odraczanie testów
• Uczestnictwo w lekcjach przez kilka godzin lub pół dnia na początku, potem stopniowe przejście na cały dzień
• Nie rozpoczynanie wychowania fizycznego i innych aktywności ruchowych

Możesz poprosić dziecko, by w razie trudności w szkole zwracało się do pielęgniarki lub informowało nauczycieli.

Kiedy dziecko może wrócić do sportu po wstrząśnieniu?

Młodzi sportowcy powinni wrócić do sportu po wstrząśnieniu tylko za zgodą lekarza. Zazwyczaj dzieje się tak, gdy są bezwymptomatyczni lub nie przyjmują już leków.

Po ocenie neurologicznej lekarz może opracować plan stopniowego powrotu do sportu. Zespół drugiego urazu (second impact syndrome) może wystąpić, jeśli wrócą do sportu przed pełną rekonwalescencją. Choć rzadki, może on spowodować trwałe uszkodzenie mózgu.

Jak zapobiegać wstrząśnieniom u dzieci?

Urazy głowy związane ze sportem i treningiem fizycznym można zapobiegać, stosując dobrze dopasowane hełmy i sprzęt ochronny. Sprzęt ten w większości przypadków zmniejsza siłę urazu.

Właściwe foteliki i pasy bezpieczeństwa dla dzieci zmniejszają ryzyko urazów przy wypadkach samochodowych. Wiele wypadków u młodszych dzieci można zapobiec, zabezpieczając dom. Małe dzieci często wspinają się na okna, stoły itp., co często kończy się urazami. Zapewnienie bezpiecznych miejsc zabaw i nieostawianie małego dziecka bez nadzoru zmniejsza ryzyko urazów głowy prowadzących do wstrząśnienia.

Jeśli po urazie głowy (cios, uderzenie, whiplash) u dziecka pojawią się omdlenie, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zmiany nastroju oraz inne objawy fizyczne i poznawcze, może to wskazywać na wstrząśnienie. Choć wstrząśnienia u dzieci zazwyczaj da się skutecznie leczyć, a przy odpowiednim monitorowaniu większość dzieci wyzdrowieje w ciągu kilku tygodni lub miesiąca (zależnie od stopnia urazu i szybkości diagnozy), to nieleczone lub nierozpoznane mogą prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń mózgu i niepełnosprawności. Dlatego przy każdym urazie głowy lub mózgu należy udać się do lekarza na diagnozę i leczenie.