Niewidomość – przyczyny, diagnoza i życie z wadą wzroku

Czy zdarzyło Ci się kiedyś założyć opaskę na oczy i udawać, że nic nie widzisz? Prawdopodobnie potknąłeś się o przedmioty i zgubiłeś kierunek. Gdyby jednak musiałeś, mógłbyś się przyzwyczaić i nauczyć żyć bez wzroku.

Wielu ludzi zrobiło właśnie to. Znalazły sposoby na naukę, zabawę i pracę, mimo że mają problemy ze wzrokiem lub w ogóle nie widzą.

Jak dzieje się widzenie

Twoje oczy i mózg współpracują ze sobą, abyś mógł widzieć. Oko składa się z wielu różnych części, w tym rogówki, tęczówki, soczewki i siatkówki. Wszystkie te elementy współpracują, by skupić światło i obrazy. Twoje oczy następnie wykorzystują specjalne nerwy do przesyłania tego, co widzisz, do mózgu, który przetwarza i rozpoznaje obrazy. W prawidłowo działających oczach ten proces dzieje się niemal natychmiast.

Gdy ten mechanizm nie działa tak, jak powinien, osoba może być niedowidząca lub niewidoma. Problem może dotyczyć jednego oka lub obu.

Myśląc o niewidomości, możesz wyobrażać sobie całkowitą ciemność. Ale większość osób niewidomych wciąż potrafi dostrzegać trochę światła lub cienie. Po prostu nie widzą wyraźnie. Osoby, które mają pewien stopień wzroku, ale wciąż potrzebują dużej pomocy, nazywane są czasem „prawnie niewidomymi”.

Co powoduje niewidomość?

Problemy ze wzrokiem mogą rozwijać się jeszcze przed narodzinami dziecka. Czasami części oczek nie formują się tak, jak powinny. Oczy dziecka mogą wyglądać prawidłowo, ale mózg ma problem z przetwarzaniem informacji, które one przesyłają. Nerw wzrokowy przesyła obrazy do mózgu, więc jeśli nerw ten nie powstał prawidłowo, mózg niemowlęcia nie otrzyma komunikatów niezbędnych do widzenia.

Niewidomość może być genetyczna (dziedziczna), co oznacza, że ten problem jest przekazywany dziecku od rodziców przez geny.

Niewidomość może też być spowodowana wypadkiem, jeśli coś uszkodzi oko. Dlatego tak ważne jest chronienie oczu przy praktykowaniu niektórych sportów, np. hokeja.

Niektóre choroby, takie jak cukrzyca, mogą z czasem uszkodzić wzrok. Inne choroby oczu, jak zaćma (czyt. KAH-tuh-rakts), mogą powodować problemy ze wzrokiem lub niewidomość, ale zazwyczaj dotyczą osób starszych.

Co robi lekarz?

Dziecko, które ma poważne problemy ze wzrokiem, może trafić do okulisty (czyt. af-thal-MAH-luh-jist), lekarza specjalizującego się w problemach oczu. Nawet niemowlęta mogą być kierowane do okulisty, jeśli rodzice podejrzewają, że mają trudności ze widzeniem.

W trakcie wizyty lekarz porozmawia z rodzicami i dzieckiem (jeśli jest wystarczająco duże, by opisać swoje dolegliwości). Lekarz może użyć tablicy do badania wzroku, by sprawdzić, jak dobrze dziecko widzi. Pewnie widziałeś te tablice z literami o różnych rozmiarach. To sposób na przetestowanie ostrości wzroku. Osoba z bardzo dobrym wzrokiem potrafi przeczytać określone litery z odległości 20 stóp (6 metrów).

Taki wzrok nazywa się 20/20, choć niektórzy widzą jeszcze lepiej. Liczby zmieniają się w zależności od tego, jak wyraźnie kto widzi. Im większe lub bliżej musi być coś, by było widoczne, tym gorszy jest wzrok.

Często okulary lub soczewki kontaktowe w zupełności wystarczą, by poprawić widzenie dziecka. Ale jeśli okulary i soczewki nie poprawiają wzroku – a osoba musi podejść bardzo blisko, by coś zobaczyć – może zostać uznana za niewidomą. Na przykład ktoś z dobrym wzrokiem widzi przedmiot z 200 stóp (61 metrów), ale ktoś jest uznawany za niewidomego, jeśli musi podejść do 20 stóp (6 metrów), by zobaczyć ten sam przedmiot.

Niemowlęta i małe dzieci nie mogą korzystać z tablicy, ale lekarze mogą sprawdzić ich wzrok, wykonując specjalne testy lub po prostu pokazując zabawkę przed dzieckiem, by sprawdzić, czy potrafi na nią skupić wzrok.

Okulista zbada też oczy dziecka, używając specjalnych kropli i oświetlenia, które pozwalają zajrzeć do wnętrza gałek ocznych. Sprawdzi każdą część oka pod kątem problemów, np. zaćmy (zmętnienia soczewki). Gdy lekarz pozna przyczynę problemu ze wzrokiem, może zacząć planować leczenie.

W niektórych przypadkach operacja może pomóc poprawić wzrok dziecka. Na przykład, jeśli dziecko ma zaćmę, lekarze mogą usunąć ją chirurgicznie.

Czy nauka wygląda inaczej?

Niemowlę, które jest niewidome, wciąż może uczyć się i rozwijać normalnie. Ale rodzice takiego dziecka będą potrzebować pomocy specjalistów, którzy wiedzą, jak pomagać dzieciom niewidomym. Często doskonałym pomysłem jest, by dziecko uczęszczało do specjalnych programów edukacyjnych stworzonych dla maluchów z problemami wzroku. Te programy maksymalnie wykorzystują zmysły, jakimi dziecko dysponuje: dotyk, słuch, węch i smak.

Dotyk przydaje się, gdy starsze dziecko chce czytać książki. Dzieci niedowidzące uczą się czytać, używając specjalnego systemu zwanego braille’em. Braille to sposób wyrażania liter, słów i myśli. Aby czytać braille, dotyka się serii małych wypukłości odpowiadających literom alfabetu. Na przykład litera „A” to jeden guzik. Programy komputerowe i inne urządzenia, które „widzą”, zamieniają tekst ze strony na braille.

Słuch to kolejny ważny zmysł, jeśli dziecko ma problemy ze wzrokiem. Niektóre urządzenia czytają na głos to, co napisane na stronie. Dzięki specjalnemu sprzętowi niedowidzące dziecko może czytać prawie wszystko. Takie technologie pomagają w nauce. Dzieci niewidome mogą chodzić do szkoły specjalnej lub uczyć się w zwykłych klasach z pomocą specjalnych urządzeń i specjalistów.

Pies przewodnik – przyjaciel i oczy

Dzieci z problemami wzroku otrzymują pomoc od rodziców, lekarzy i nauczycieli. Gdy wyrosną, niektórzy z nich mogą dostać pomoc – czy raczej łapę? – od psa przewodnika. Te psy pomagające są trenowane, by być oczami niewidomej osoby. Oznacza to, że pies uczy się być bardzo czujny na otoczenie, by być dobrym przewodnikiem.

Nie tylko są świetnymi przyjaciółmi – dają osobom niewidomym niezależność, by mogły realizować swoje cele.

Wielu osób niewidomych osiągnęło niesamowite sukcesy w wielu dziedzinach, w tym muzyce, sztuce, a nawet sporcie. Poważne problemy ze wzrokiem nie zatrzymały biegaczkę Marle Runyan. Była pierwszą prawnie niewidomą osobą, która zakwalifikowała się do igrzysk olimpijskich!

Previous:

Next: