• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Zasady, pochwała, ignorowanie: filozofia skutecznego wychowywania

Zasady, pochwała, ignorowanie: filozofia skutecznego wychowywania

Możesz stać się bardziej skutecznym rodzicem, jeśli:

• Ustalisz wytyczne i oczekiwania z wyprzedzeniem, zanim dojdzie do sytuacji.
• Pochwalisz dziecko, gdy przestrzega zasad, zamiast tylko karać je, gdy ich nie przestrzega.
• Zignorujesz (odłączysz się od) negatywne zachowania, które często są tylko wyrazem frustracji lub narzekania.

Zasady: jasne wytyczne są kluczowe

Jednym z najważniejszych kluczy do sukcesu w sprawianiu, by dzieci przestawały i robiły to, co chcemy, jest ustalenie jasnych wytycznych, które tworzą łatwe do zrozumienia i łatwe do przestrzegania procedury. Jasne zasady, np. „telewizja tylko po zrobieniu lekcji domowych”, eliminują kłótnie i pozwalają dzieciom zrozumieć nasze oczekiwania.

„Rób” jest lepsze niż „Nie rób”

Dzieci potrzebują zasad. Potrzebują wytycznych i oczekiwań ustalonych z wyprzedzeniem, a nie w reakcji na problemy. Większość domostw ma zasady – część jest wypowiadana (i to wielokrotnie), część domniemana. Zazwyczaj te wytyczne stanowią niemal bezkończną listę zakazów. I ta lista się wydłuża wraz z każdym nieporozumieniem i wybuchem gniewu. Rodzice niezmiernie skupiają się na tym, czego nie chcą, żeby dziecko robiło. Gdy pytasz dzieci o zasady, większość wylicza niesamowicie długą listę „nie wolno”.

Zazwyczaj zasady, z których dziecko zaczyna, to te ostatnio wprowadzone lub przywrócone. Jeden nastolatek powiedział mi, że zasady w jego domu to: „Nie biegać po domu, nie zostawiać ubrań na podłodze i nie używać lamp do kręgiel”. Było to dla mnie pierwsze takie doświadczenie. Przeprowadziłem wiele rozmów z dziećmi i usłyszałem wiele różnych odpowiedzi, ale nigdy nie usłyszałem tej (ani później). Było oczywiste, że ktoś ustawił improwizowaną torę do kręgiel w ciągu ostatnich 24 godzin, a rodzice zareagowali nową zasadą domową. Jeśli to teraz jedna z trzech najważniejszych zasad, to co zastąpiła poprzednia wytyczna? Nawet jeśli zasada „nie kręglić lampami” wydawała się w danej chwili ważna, pewnie rodzice nie uważali jej za jedną z głównych lekcji życiowych, które chcą, by dzieci miały na uwadze.

To podkreśla dwa ważne punkty wychowawcze. Po pierwsze, to, co ostatnio było dyskutowane z podwyższonym głosem, tymczasowo wskakuje na szczyt listy zasad, z pewnością wypierając coś innego. Po drugie, repertuar zachowań Twojego dziecka jest o jeden element dłuższy niż Twoja lista zakazów. Nieuchronnie wymyśli coś, na co nie pomyślałeś zakazać.

Wytyczne (termin, który preferuję od słowa zasady, bo lepiej brzmi w uszach nastolatków) powinny być sformułowane w formie pozytywnej. Muszą określać to, co chcesz, żeby dziecko robiło, a nie to, czego nie chcesz. Wytyczna „trzymaj ręce i nogi przy sobie” obejmuje też bijanie, pychanie, szarpanie, chwytanie, ściskanie czy rzucanie rzeczy. Znam rodziny, które rozszerzyły to na „ręce, nogi i zęby”, a kilka nawet na „ręce, nogi i plwociny”.

Rodzice powinni angażować dzieci w proces tworzenia i dyskutowania wytycznych, bo chętniej zapamiętają zasadę, którą sami pomogli opracować. Ponadto rozmowa z dziećmi to doskonały sposób, by dowiedzieć się, co po tych wszystkich latach uważają za najważniejsze zasady do zapamiętania.

Priorytetyzuj to, co ważne

Zasady domowe powinny być tak poco liczne, by obaj rodzice potrafili je bezbłędnie wymienić, gdy zostaną o to zapytani. Często okazuje się, że rodzice nie pamiętają własnej listy zasad bez dłuższego namysłu. Nie chcesz być jak rodzina, z którą pracowałem, gdzie mama twierdziła, że nie ma żadnych zasad domowych, a tata miał wydrukowaną listę czterdziestu dwóch zasad. Taka rozbieżność w oczekiwaniach nieuchronnie prowadzi do ogromnej luki w ich egzekwowaniu. Co więcej, nikt nie jest w stanie zapamiętać czterdziestu dwóch zasad – nawet ten ojciec. Jeśli Ty nie możesz przypomnieć sobie każdej zasady, jak ma to zrobić Twoje dziecko, a tym bardziej je przestrzegać? Pamiętaj, te zasady są dla dziecka znacznie mniej ważne niż dla Ciebie.

Rodzice muszą zgodzić się co do zasad domowych. Musisz dyskutować, na czym warto się skupić teraz, a co może poczekać. Zawsze jest coś, co można poprawić. Ale nie możesz pracować nad wszystkim naraz. Jeśli ustalisz priorytety, stawiając bezpieczeństwo na pierwszym miejscu, i ograniczasz zasady do tego, co niezbędne do funkcjonowania rodziny, możesz zmniejszyć oczekiwania do realnej do osiągnięcia liczby.

Jeden standard dla wszystkich

Sharon: Jeden skrócony zestaw zasad, konsekwentnie przyswajany, ułatwia wychowywanie wszystkim. Istnienie polityki lub zasad rodzinnych eliminuje potrzebę różnych standardów dla każdego dziecka. Jeśli wytyczna jest ważna, chcesz, by przestrzegali jej wszystkie Twoje dzieci. Posiadanie tylko jednego zestawu zmniejsza szansę, że trudniejsze dziecko poczuje, że wszystkie zasady to reakcyjna próba naprawienia niego, „zepsutego” dziecka. Z drugiej strony, jeden standard sprawia, że wszystkie dzieci są równo odpowiedzialne za swoje zachowanie. Jeden standard oznacza, że wszystkie dzieci wiedzą, co się od nich oczekuje. To daje strukturę i przewidywalność, których potrzebują wszyscy dzieci – a w szczególności te trudne.

Zasady skutecznych wytycznych

• Wszystkie dzieci potrzebują (i chcą) granic i limitów.
• Wytyczne istnieją we wszystkich rodzinach, choć mogą nie być wypowiadane ani zapisane.
• Staraj się zawsze formułować zasady w formie pozytywnej.
• Trzymaj zasady krótkie i konkretne.
• Miej jak najmniej zasad, jak to możliwe.
• Bądź konsekwentny w stosowaniu i egzekwowaniu zasad.
• Zwracaj uwagę na zasady, gdy dziecko im przestrzega. Nie czekaj, aż je złamie.

Pochwała: potężne narzędzie zmiany

Pochwała ma kluczowe znaczenie w pomaganiu dziecku w zmianie zachowania. Tak jak my potrzebujemy, by inni zauważyli, gdy coś nam dobrze wyszło, dzieci potrzebują tej samej informacji zwrotnej, zwłaszcza gdy budują nowe wzorce zachowania. Bądź opisowy, chwaląc dziecko. „Jestem tak zadowolony, że nie przerywałeś, gdy rozmawiałem przez telefon.” „Przyszedłeś za pierwszym razem, gdy cię zawołałem.” „Myślę, że to wspaniałe, że wstawiłeś rower do garażu bez przypomnienia.”

Pochwała utrzymuje dziecko na właściwej torze i, gdy jest konkretna, wyjaśnia, jakie zachowania chcesz widzieć ponownie. Często widać, jak twarz dziecka rozpromienia się, gdy pochwalasz je za dobrze zrobioną pracę. Obserwuj, jak w jego głowie zapala się żarówka, gdy opisujesz, jak doceniasz, że panowało nad gniewem.

Pochwała za dobre zachowanie idzie w parze z poprawą całej dynamiki rodzinnej i pomaga budować poczucie własnej wartości dziecka. To szczególnie ważne dla dzieci trudnych, które są przyzwyczajone do ciągłego słyszenia o tym, co zawsze robią źle.

Na koniec nigdy nie zapominaj, że Twoja uwaga to coś, czego dziecko potrzebuje. Upewnij się, że używasz jej w odpowiedni sposób i we właściwym momencie. Unikaj podwójnych komplementów w stylu: „Wiedziałem, że to dasz radę. Cud, że nigdy tego nie robiłeś wcześniej.” Gdy zauważysz, że Jacek umył zęby bez przypomnienia, nie przegap okazji, by powiedzieć mu, jak się czujesz, zaraz po wyjściu z łazienki. Pochwała jest najskuteczniejsza, gdy jest udzielana natychmiast.

Zasady skutecznej pochwały

• Pochwała utrzymuje dziecko na torze i w zadaniu.
• Pochwała pomaga budować pozytywne samoocenę.
• Daj dodatkową pochwałę za zachowania, które chcesz wzmocnić lub zwiększyć.
• Twoja uwaga to coś, czego dziecko potrzebuje. Używaj jej we właściwy sposób we właściwym czasie.
• Bądź opisowy, chwaląc dziecko. Powiedz dokładnie, za jakie zachowanie go chwalisz.
• Złap dziecko na byciu dobrym!

Ignoruj – czyli odłącz się od – złego zachowania

Sharon: Trudniej to brzmi, niż jest: ignorować złe zachowanie. Wielu rodziców mówi dzieciom, by „po prostu ignorowali” irytujące zachowania innych dzieci, ale jeśli ich własne dziecko tylko mruczy pod nosem, natychmiast nadreagują. Łatwiej, jeśli pomyślisz o tym jako o „odłączaniu się” od narzekania, jękania, stopania nogami czy trąkania drzwiami. „Odłączanie” brzmi tak much more klinicznie niż ignorowanie. Sprawia wrażenie, że coś robisz. „Ignorowanie” prawdopodobnie daje poczucie, że nie robisz niczego. Skuteczne odłączanie oznacza jednak brak jakiejkolwiek informacji zwrotnej. Nie mów, nie dotykaj, nie patrz – jeśli to konieczne, odejdź. Jeśli dziecko wybuchnie lub zacznie kłócić, nie chwytaj wędkę. Odłącz się.

Wytyczne do skutecznego ignorowania

Prawdziwe ignorowanie oznacza:

• Brak kontaktu werbalnego
• Brak kontaktu fizycznego
• Brak kontaktu wzrokowego
• Jeśli nie możesz ignorować/odłączyć się – wyjdź z pokoju.
• Kiedy ignorujesz, bądź konsekwentny. Ignoruj to zachowanie za każdym razem, gdy wystąpi.
• Obficie chwal przeciwny, pozytywny behavior. Daj dziecku znać, gdy dobrze się zachowuje.
• Kiedy po raz pierwszy zignorujesz dane zachowanie, bądź gotowy, by wystąpiło częściej (w celu przyciągnięcia Twojej uwagi).

Sharon: Bądź gotowy, by zachowanie dziecka pogorszyło się, gdy po raz pierwszy zaczynasz je ignorować. Przecież nauczyła się z doświadczenia, że jeśli płacze lub on stapa po domu lub mruczy pod nosem, Ty zareagujesz. Nagle nie reagujesz. Dziecko wnioskuje: „Może mama mnie nie usłyszała. Może tata nie zobaczył, jak bardzo jestem zły. Muszę to robić głośniej, żeby na pewno usłyszeli.” Więc bądź gotowy. Zamiast tego „złap dziecko na byciu dobrym” i pochwal je odpowiednio. To idzie w parze z wzmocnieniem zachowania, które chcesz zachęcić. Na koniec, gdy ignorujesz konkretne zachowanie, rób to konsekwentnie.