Zmiany rozwojowe w życiu człowieka – 8 etapów Eriksona

Przez całe życie ludzie przechodzą szereg postępowych etapów. Erik Erikson, psycholog rozwojowy i psychoanalityk, słynie z teorii rozwoju psychospołecznego, która wyróżnia osiem etapów – od niemowlęctwa do śmierci. Na każdym etapie dążymy do konkretnego kamienia milowego. Jeśli nie przejdziemy go pomyślnie, negatywnie wpłynie to na dalsze etapy.

Zaufanie vs nieufność (0–2 lata)

Niemowlęta uczą się zaufania lub nieufności. Ideальnie uczą się ufać opiekunom dzięki ich stałej trosce i czułości. Dzieci, którym to nie udało się, będą miały problemy z budowaniem głębokich relacji w dorosłości.

Autonomia vs wstyd i wątpliwości (2–3 lata)

Dzieci budują autonomię, zdobywając kontrolę nad ciałem i wyrażając opinie. Uczenie się korzytania z toalety, chodzenie, mówienie i proste decyzje to klucz. Dzieci, którym to nie wychodzi lub które są hamowane, czują wstyd i wątpliwości we własne możliwości.

Inicjatywa vs poczucie winy (3–5 lat)

Cel: eksploracja i zwiększanie kontroli nad otoczeniem. Wybieranie ubrań, nazywanie zwierzaków, planowanie zajęć, wypowiadanie preferencji. Dzieci zniechęcane do inicjatywy czują winę za siebie i swoją osobowość.

Pracowitość vs kompleks niższości (6–11 lat)

Dzieci uczą się sukcesów w szkole i relacjach. Przyjaciele, nowe umiejętności, dobre oceny budują poczucie sprawczości. Niepowodzenia w nauce i relacjach rodzą kompleks niższości.

Tożsamość vs dezorientacja ról (12–18 lat)

Młodzież osiąga dojrzałość seksualną i społeczną. Relacje są najważniejsze. Budują tożsamość, poczucie „ja” i umiejętność relacji. Zablokowana eksploracja tożsamości lub wstydu z wcześniejszych etapów prowadzi do niskiej pewności siebie i nieprzewidywalnego zachowania.

Intymność vs izolacja (19–40 lat)

Młodzi dorośli szukają bliskich, znaczących relacji – dzielenia wartości, uczuć, pomysłów. Znalezienie partnera i budowanie rodziny to cel. Niepowodzenie rodzi poczucie izolacji, samotności i nielubiania.

Generatywność vs stagnacja (40–65 lat)

Dorośli budują rodziny i kariery. Wychowanie dzieci i sensowna praca dają poczucie spełnienia. Brak rodziny lub pracy, w którą można włożyć serce, prowadzi do stagnacji i niskiego sensu życia.

Integralność ega vs rozpacz (65+ lat)

Ostatni etap: refleksja nad życiem. Próba pogodzenia się z dobrym i złym. Poczucie sensownego życia daje integralność ega. Rozczarowanie przeszłością rodzi rozpacz i depresję – brak czasu na naprawę błędów.