• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Wprowadzanie pokarmów stałych

Najważniejsze informacje

• Wprowadzaj pokarmy stałe w wieku ok. 6 miesięcy, nie wcześniej niż 4 miesiące.
• Karmienie piersią lub butelką kontynuuj do 12 miesięcy.
• Pokarmy można oferować w dowolnej kolejności, byle były odpowiedniej konsystencji i wartości odżywczej.
• Wprowadzaj „pokarmy alergizujące” w momencie rozszerzania diety.
• Zawsze nadzoruj dziecko podczas jedzenia.

Spis treści

• Kiedy wprowadzić pokarmy stałe?
• Jak poznać gotowość dziecka do pokarmów stałych?
• Dlaczego nie dawać pokarmów stałych przed 6. miesiącem?
• Jak długo kontynuować karmienie piersią/butelką?
• Czy mogę dawać „pokarmy alergizujące”?
• Jak zacząć wprowadzać pokarmy stałe?
• Jakie pokarmy i konsystencje na start?
• Jak ważna jest różnorodność?
• Wskazówki do wprowadzania pokarmów stałych
• Czy są pokarmy, których dziecko nie powinno jeść?
• Kiedy dziecko może pić wodę?
• Czy dieta wegańska/wegetariańska jest bezpieczna?
• Co lepsze: gotowe czy domowe jedzenie?
• Gdzie szukać więcej informacji?
• Powiązane informacje na australijskich stronach

Kiedy wprowadzić pokarmy stałe?

Przez pierwsze 6 miesięcy dziecko potrzebuje tylko mleka matczyńskiego lub mleka modyfikowanego.

W ok. 6. miesiącu większość dzieci – niezależnie od sposobu karmienia – potrzebuje więcej żelaza oraz innych składników: cynku i białka. Zapas żelaza, który gromadzi się w macicy, do 6. miesiąca się wyczerpuje. Organizm potrzebuje też więcej kilodżuli i gęsto odżywczego jedzenia.

Aktualna rekomendacja: wprowadzaj pokarmy stałe w ok. 6. miesiącu, nie wcześniej niż 4 miesiące. Każde dziecko jest inne i da znać gotowość w innym czasie. Wszystkie dzieci korzyścią czerpią z pokarmów stałych do 7. miesiąca.

Dzieci potrzebują też pokarmów stałych, by zaspokoić głód i pokryć rosnące zapotrzebowanie odżywcze.

Jak poznać gotowość dziecka do pokarmów stałych?

Niektóre dzieci wydają się zadowolone karmieniem piersią/butelką mimo 6 miesięcy. Obserwacja dziecka pomoże Ci zdecydować, kiedy jest gotowe.

Zacznij od małych porcji miękkich, żelazowych, gładkich puree. Dziecko może jeść cokolwiek, w dowolnej kolejności, byle była dobra konsystencja i wartość odżywcza.

Dziecko jest gotowe, gdy:

• siedzi prosto w krzesełku, z niepodpartą głową i plecami
• nie jest zadowolone mlekiem i wydaje się głodne po karmieniu piersią/butelką
• pokazuje zainteresowanie Twoim jedzeniem i sięga po nie
• wykazuje entuzjazm przy widoku jedzenia
• otwiera buzię, gdy oferujesz łyżeczkę

Dlaczego nie dawać pokarmów stałych przed 6. miesiącem?

Dzieci muszą być dojrzałe rozwojowo, by jeść pokarmy stałe. Nauka przesuwania jedzenia z przodu języka na tył i połykanie to umiejętność wymagająca ćwiczeń.

Do 4-6 miesięcy dzieci mają „refleks wysuwania języka” – wypychają jedzenie językiem. Dawanie pokarmów stałych przed 4-6 miesiącem ryzykuje zadławieniem. Dopóki nie są dość duże, dzieci umieją tylko ssac i połykać mleko, nie przesuwać gęstszych konsystencji na tył języka.

Wcześniejsze dawanie pokarmów stałych może sprawić, że dziecko najedzie się nimi i nie wypije mleka potrzebnego do wzrostu.

Jak długo kontynuować karmienie piersią lub butelką?

Karmienie piersią lub mlekiem modyfikowanym kontynuuj do 12 miesięcy. Potem wodą i mlekiem krowim powinny być główne napoje. Niektóre dzieci mają nietolerancję lub alergię na mleko krowie – mogą potrzebować alternatywy, np. sojowej. Postępuj według porad lekarza/alergologa i czytaj etykiety.

Karmienie piersią może trwać tak długo, jak Ty i dziecko chcecie, ale mleko modyfikowane po 12 miesiącach nie jest potrzebne.

Przeczytaj więcej o balansowaniu pokarmów stałych z karmieniem mlekiem.

Czy mogę dawać dziecku „pokarmy alergizujące”?

Pokarmy alergizujące to te, które mogą wywołać reakcję alergiczną. Najczęstsze: masło orzechowe, mleko krowie, pszenico, jajko, ryby, owoce morza, orzechy łuskane (migdały, kokos, orzechy włoskie), sezam, soja.

Najlepszy moment na wprowadzenie pokarmów alergizujących to moment rozszerzania diety. Zaleca się też zrobienie tego przed 12. miesiącem – odłożenie na później może zwiększyć ryzyko alergii.

Jeśli martwisz się alergią pokarmową, skonsultuj się z lekarzem.

Dowiedz się więcej o sposobie wprowadzania pokarmów alergizujących.

Jak zacząć wprowadzać pokarmy stałe?

Pokarmy stałe można wprowadzać w dowolnej kolejności, byle były bogate w żelazo i dobrej konsystencji. Obserwuj sygnały gotowości.

Nie ma jasnej rekomendacji co do najlepszej pory dnia na pierwsze pokarmy stałe. Może pomóc podanie po karmieniu mlekiem, przedpołudnie – jeśli dziecko będzie niespokojne, mniej wpłynie to na sen nocny.

Jeśli dziecko tak lubi pokarmy stałe, że ogranicza karmienie piersią/butelką, zmniejsz ilość pokarmów stałych. Mleko wciąż jest ważnym źródłem odżywki przez pierwsze 9-12 miesięcy.

Jakie pokarmy i konsystencje na start?

Oferuj zdrowe, wartościowe odżywczo pokarmy wspierające wzrost i rozwój. Na początku dziecko nie potrzebuje dużo – 1-2 łyżeczki wystarczą, by nauczyło się koordynować otwieranie buzi, żucie i połykanie.

Zacznij od gładkich puree o łatwej do połykania konsystencji. Choć dziecko nie ma zębów, dziąsła służą do „żucia”. Z czasem można dawać pokarmy o większej strukturze. Żucie pomaga w rozwoju szczęki i mowy.

Możesz spróbować dawać dziecku:

• kasze wzbogacone żelazem
• puree lub drobno posiekane mięso czerwone, białe, w tym ryby
• warzywa ugotowane. Celuj w białe, pomarańczowe, zielone i żółte warzywa codziennie.
• owoce, ugotowane lub rozgniecione
• jajka ugotowane i rozgniecione
• nabiał – np. jogurt niesłodzony, tłusty ser
• chleb, kasze, makaron zbożowe pełnoziarniste

Gdy dziecko rośnie, przechodź z puree do rozgniecionych pokarmów z grumkami i strukturą. Możesz też dawać posiekane lub drobno posiekane jedzenie, a potem „paluszkowe” (finger foods) – pokrojone na małe kawałki, które dziecko samo chwyci i zje.

Jak ważna jest różnorodność?

Dąż do różnorodności w diecie dziecka. Kolor, konsystencja i smak to ważne cechy pierwszych pokarmów.

Gdzie to możliwe, gotuj i przygotowuj jedzenie sama, by wiedzieć, co w środku. Celuj w świeże owoce i warzywa, gotowane z minimum wody do miękkości. Zamrażaj małe porcje w pojemnikach lub formach do kostek lodu.

Większość dzieci na początku waha się przy nowych smakach i konsystencjach. Warto ponawiać ofertę kilka razy, dopóki dziecko nie pokaże zainteresowania lub jasno nie odmówi.

Dziel się odpowiednim jedzeniem ze swojego talerza i nawykaj oferować dziecku różne smaki. Unikaj dodawania soli, silnych dodatków smakowych czy przypraw. Kuzynki smakowe są bardzo wrażliwe i wyczuwają nawet delikatne nuty. Ok. 12. miesiąca większość dzieci powinna jeść to samo co reszta rodziny.

Wskazówki do wprowadzania pokarmów stałych

• Do 9 miesięcy oferuj mleko przed pokarmami stałymi. Po 9 miesiącach mogą jeść mleko po pokarmach stałych.
• Bądź wrażliwa na sygnały głodu i sytości. Nie zmuszaj do jedzenia ani nie oferuj dalej, jeśli dziecko odwraca głowę, zamyka buzię lub nie połyka.
• Daj dziecku czas na naukę jedzenia. Na początku wypluwa jedzenie, wydaje się niepewne, robi grymasy. Pamiętaj: nauka jedzenia to nie tylko odżywianie.
• Pozwól dziecku brudzić. Gdy jest gotowe, oferuj paluszkowe jedzenie i szansę samodzielnego wstawiania do buzi.
• Zawsze nadzoruj dziecko podczas jedzenia pokarmów stałych. Małe, twarde pokarmy mogą zadławić – choć można się zadławić każdym pokarmem.
• Dbaj o bezpieczeństwo przygotowywania i przechowywania jedzenia. Nigdy nie podgrzej ponownie jedzenia, które już było podgrzewane, ani leżało w temperaturze pokojowej ponad 2 godziny.

Czy są pokarmy, których dziecko nie powinno jeść?

Niektóre pokarmy nie nadają się dla niemowląt, m.in.:

• mleko krowie jako główny napój mleczny w 6-12 miesiącu
• mleko niskotłuszczowe, niepasteryzowane mleko i nabiał
• całe orzechy, popcorn, twarde cukierki, całe winogrona, surowa marchew, surowe jabłka i inne twarde owoce/warzywa
• miód – może zawierać zarodniki bączaka
• soki, napoje gazowane, słodkie napoje
• herbata, kawa, napoje energetyczne

Kiedy dziecko może pić wodę?

Gdy dziecko osiągnie 6 miesięcy, jest dojrzałe na picie wody. Ostudzoną, zagotaną wodę można podawać w treningowym kubku podczas posiłków i między nimi.

Tak długo, jak karmione piersią/butelką dziecko dostaje dużo mleka, nie potrzebuje dodatkowej wody. Ważna jest nauka picia z kubka.

Czy dieta wegańska lub wegetariańska jest bezpieczna dla dziecka?

Dzieci i malucha na diecie wegetariańskiej/wegańskiej mogą się dobrze rozwijać, byle dieta dostarczała wystarczająco energii (kilodżuli) i składników odżywczych do wzrostu.

Żelazo jest szczególnie ważne od 6 miesięcy. Pasty orzechowe (np. masło orzechowe), awokado, zboża pełnoziarniste, tofu, zdrowe tłuszcze i oleje to świetne opcje. Kasze wzbogacone żelazem i zielone warzywa liściaste są niezbędne.

Jeśli planujesz dietę wegańską/wegetariańską dla dziecka, skonsultuj się z dypl. dietetykiem przed rozpoczęciem.

Co lepsze – gotowe czy domowe jedzenie?

Wiele dzieci je mieszankę domowego i gotowego jedzenia. Gotowe jest wygodne i łatwe do przygotowania. Przydatne w podróży. Kupując gotowe, czytaj etykiety i unikaj produktów boganych cukrem i solą.

Choć robienie własnego jedzenia zajmuje czas, zaletą jest wiedza o składach. Jedna duża partia zamrożona w porcjach posłuży na długo. Domowe jedzenie przyzwiczaja dziecko do domowych posiłków. Możesz dawać małe porcje posiłków przygotowywanych dla rodziny przed dodaniem soli i przypraw. Domowe jedzenie jest też tańsze.

Gdzie szukać więcej informacji?

Więcej o wprowadzaniu pokarmów stałych uzyskasz u pielęgniarki dziecięcej lub dzwoniąc do Pregnancy, Birth and Baby: 1800 882 436 – porozmawiaj z pielęgniarką matczyno-dziecięcą.