• Baby's
• Gezinsvorming
• Kinderen
• Algemeen ouderschap
• Pasgeborenen
• Tieners
• Peuters
• Zwangerschap

Botten, spieren en gewrichten

Wat zijn botten en wat doen ze?

Botten bieden steun aan ons lichaam en helpen onze vorm te vormen. Hoewel ze heel licht zijn, zijn botten sterke genoeg om ons volledige gewicht te dragen.

Botten beschermen ook de organen in ons lichaam. De schedel beschermt de hersenen en vormt het gezicht. De ruggemerg, een baan voor signalen tussen de hersenen en het lichaam, wordt beschermd door de ruggengraat, of wervelkolom. De ribben vormen een kooi die het hart en de longen beschut, en het bekken helpt de blaas, een deel van de darmen, en bij vrouwen de reproductieve organen te beschermen.

Botten zijn opgebouwd uit een raamwerk van een eiwit genaamd collageen, met een mineraal genaamd calciumfosfaat dat het raamwerk hard en sterke maakt. Botten bewaren calcium en geven er een deel af aan de bloedstroom wanneer andere lichaamsdelen het nodig hebben. De hoeveelheid van bepaalde vitamines en mineralen die je eet, vooral vitamine D en calcium, beïnvloedt direct hoeveel calcium in de botten wordt opgeslagen.

Botten bestaan uit twee typen botweefsel:

1. Compact bot is het vaste, harde buitengedeelte van het bot. Het ziet eruit als ivoor en is extreem sterk. Gaten en kanalen lopen erdoor, die bloedvaten en zenuwen doorlaten.
2. Spongieus bot (uitgesproken: SPON-jeus), wat eruitziet als een spons, zit binnenin compact bot. Het bestaat uit een netwerk van kleine botdeeltjes genaamd trabekels (uitgesproken: tra-BEH-kyu-lee). Hier bevindt zich het beenmerg.

In dit zachte bot worden de meeste bloedcellen van het lichaam gemaakt. Het beenmerg bevat stamcellen, die de rode bloedcellen en bloedplaatjes produceren, en sommige typen witte bloedcellen. Rode bloedcellen dragen zuurstof naar de weefsels, en bloedplaatjes helpen bij bloedstolling bij sneden of wonden. Witte bloedcellen helpen het lichaam infecties te bestrijden.

Botten zijn aan elkaar vastgezet door lange, vezelige banden genaamd ligamenten (uitgesproken: LI-ga-menten). Kraakbeen (uitgesproken: KRAAK-been), een flexibel, rubberachtig materiaal in onze gewrichten, ondersteunt botten en beschermt ze waar ze tegen elkaar aan wrijven.

Hoe groeien botten?

De botten van kinderen en jongers zijn kleiner dan die van volwassenen en bevatten "groeizones" genaamd groeplaten. Deze platen bestaan uit zich vermenigvuldigende kraakbeencellen die in de lengte groeien, en daarna veranderen in hard, gemineraliseerd bot. Deze groeplaten zijn makkelijk te zien op een röntgenfoto. Omdat meisjes op jongere leeftijd rijpen dan jongens, veranderen hun groeplaten eerder in hard bot.

Bouw van botten gaat door het hele leven, omdat het lichaam constant de levende weefsels van de botten vernieuwt en vormt. Bot bevat drie typen cellen:

1. osteoblasten (uitgesproken: OS-te-o-blasten), die nieuw bot maken en helpen schade te repareren
2. osteocyten (uitgesproken: OS-te-o-sieten), volwassen botcellen die helpen bij nieuwe botvorming
3. osteoclasten (uitgesproken: OS-te-o-klasten), die bot afbreken en helpen het te vormgeven en te sculpturen

Wat zijn spieren en wat doen ze?

Spieren trekken aan de gewrichten, waardoor we ons kunnen bewegen. Ze helpen ook het lichaam bij zaken als kauwen van voedsel en het daarna door het verteerstelsel bewegen.

Zelfs als we perfect stil zitten, zijn spieren door het hele lichaam constant in beweging. Spieren helpen het hart kloppen, de borstkas opgaan en zakken tijdens ademhalen, en bloedvaten de druk en stroom van bloed regelen. Als we glimlachen en praten, helpen spieren ons communiceren, en als we sporten, helpen ze ons fysiek fit en gezond te blijven.

Mensen hebben drie verschillende soorten spieren:

1. Skeletspieren zijn door peesachtige pezen aan bot vastgezet, zoals in de benen, armen, en gezicht. Skeletspieren heten gestreept (uitgesproken: ge-STREEPT) omdat ze bestaan uit vezels die horizontale strepen hebben onder een microscoop. Deze spieren helpen het skelet bijeenhouden, geven het lichaam vorm, en helpen bij alledaagse bewegingen (bekend als willkürige spieren omdat je hun beweging kunt controleren). Ze kunnen snel en krachtig samen trekken (verkorten of strak trekken), maar ze moeien snel.
2. Gladde, of onwillkürige, spieren zijn ook gemaakt van vezels, maar dit type ziet er glad uit, niet gestreept. We kunnen onze gladde spieren niet bewust controleren; ze worden automatisch door het zenuwstelsel geregeerd (vandaar de naam onwillkürig). Voorbeelden zijn de wanden van de maag en darmen, die helpen voedsel te breken en door het verteerstelsel te bewegen. Gladde spieren zitten ook in de wanden van bloedvaten, waar ze de stroom bloed inknepen om bloeddruk te handhaven. Gladde spieren nemen langer om samen te trekken dan skeletspieren, maar ze kunnen lang gespannen blijven omdat ze niet snel moe worden.
3. Hartspier zit in het hart. De wanden van de hartkamers bestaan bijna volledig uit spiervezel. Hartspier is ook een onwillkürig type. De ritmische, krachtige contrakties persen bloed uit het hart bij elke slag.

Hoe werken spieren?

De bewegingen die je spieren maken, worden gecoördineerd en gecontroleerd door de hersenen en het zenuwstelsel. De onwillkürige spieren worden gecontroleerd door structuren diep in de hersenen en het bovenste deel van de ruggemerg, de hersenstam. De willkürige spieren worden geregeerd door de delen van de hersenen bekend als de cerebrale motorische cortex en het kleinhersenen (uitgesproken: se-re-BEL-um).

Als je besluit te bewegen, stuurt de motorische cortex een elektrisch signaal door de ruggemerg en perifere zenuwen naar de spieren, waardoor ze samen trekken. De motorische cortex aan de rechterkant van de hersenen controleert de spieren aan de linkerkant van het lichaam en vice versa.

Het kleinhersenen coördineert de spierbewegingen die de motorische cortex opdracht geeft. Sensoren in de spieren en gewrichten sturen berichten terug via perifere zenuwen om het kleinhersenen en andere hersendeel te vertellen waar en hoe de arm of been beweegt en in welke positie het is. Deze feedback zorgt voor vloeiende, gecoördineerde beweging. Als je je arm wilt optillen, stuurt je hersenen een signaal naar de spieren in je arm en beweeg je het. Als je rent, zijn de berichten aan de hersenen complexer, omdat veel spieren in ritme moeten werken.

Spieren bewegen lichaamsdelen door samen te trekken en dan te ontspannen. Spieren kunnen botten trekken, maar ze kunnen ze niet terug duwen naar de oorspronkelijke positie. Dus ze werken in paren van buigers en strekkers. De buiger trekt samen om een lidmaat bij een gewricht te buigen. Daarna, als de beweging voltooid is, ontspant de buiger en trekt de strekker samen om het lidmaat bij hetzelfde gewricht te strekken of te strekken. Bijvoorbeeld: de biceps, aan de voorkant van de bovenarm, is een buiger, en de triceps, aan de achterkant, is een strekker. Als je je elleboog buigt, trekt de biceps samen. Dan ontspant de biceps en trekt de triceps samen om de elleboog te strekken.

Wat zijn gewrichten en wat doen ze?

Gewrichten zijn waar twee botten tegen elkaar aan liggen. Ze maken het skelet flexibel — zonder ze zou beweging onmogelijk zijn.

Gewrichten laten ons lichaam op veel manieren bewegen. Sommige openen en sluiten als een scharnier (zoals knieën en ellebogen), anderen staan meer ingewikkelde beweging toe — een schouder- of heupgewricht staat bijvoorbeeld achterwaarts, voorwaarts, zijwaarts, en draaiende beweging toe.

Gewrichten worden geclassificeerd op hun bewegingsbereik:

• Onbewegelijke, of vezelige, gewrichten bewegen niet. De schedelkoepel bijvoorbeeld bestaat uit botplaten, die tijdens de geboorte iets bewegen en daarna samengroeien. Tussen de randen van deze platen zitten verbindingen, of gewrichten, van vezelweefsel. Vezelige gewrichten houden ook de tanden in de kaakbot vast.
• Deels bewegelijke, of kraakbeenachtige (uitgesproken: kraak-be-NACH-tige), gewrichten bewegen een beetje. Ze zijn verbonden door kraakbeen, zoals in de wervelkolom. Elke wervel beweegt in relatie tot de erboven en eronder, en samen geven deze bewegingen de wervelkolom zijn flexibiliteit.
• Vrij bewegelijke, of synoviale (uitgesproken: si-no-VI-a-le), gewrichten bewegen in veel richtingen. De hoofdtgewrichten van het lichaam — zoals heup, schouders, ellebogen, knieën, polsen, en enkels — zijn vrij bewegelijk. Ze zijn gevuld met synoviaal vocht, dat als smeermiddel werkt om de gewrichten gemakkelijk te laten bewegen.

Drie soorten vrij bewegelijke gewrichten spelen een grote rol in willkürige beweging:

1. Scharniersgewrichten staan beweging in één richting toe, zoals in knieën en ellebogen.
2. Draaigewrichten staan een draaiende of wentelende beweging toe, zoals het hoofd dat van kant naar kant beweegt.
3. Kogel-en-komgewrichten geven de grootste bewegingsvrijheid. De heupen en schouders hebben dit type, waarin het ronde uiteinde van een lang bot in de holte van een ander bot past.