• Baby's
• Gezinsvorming
• Kinderen
• Algemeen ouderschap
• Pasgeborenen
• Tieners
• Peuters
• Zwangerschap

Hersenen en zenuwstelsel

Wat doen de hersenen?

De hersenen controleren wat je denkt en voelt, hoe je leert en onthoudt, en hoe je beweegt en praat. Maar ze controleren ook dingen waar je je minder bewust van bent — zoals het kloppen van je hart en de verteering van je voedsel.

Zie de hersenen als een centrale computer die alle lichaamsfuncties regelt. De rest van het zenuwstelsel is als een netwerk dat berichten heen en weer stuurt van de hersenen naar verschillende lichaamsdelen. Dit doet het via de ruggemerg, die van de hersenen door de rug loopt. Hij bevat draadachtige zenuwen die uiteenlopen naar elk orgaan en lichaamsdeel.

Als een bericht in de hersenen binnenkomt van ergens in het lichaam, vertellen de hersenen het lichaam hoe te reageren. Bijvoorbeeld: als je een hete fornuis aanraakt, schieten de zenuwen in je huid een pijnsignaal naar je hersenen. De hersenen sturen dan een bericht terug dat de spieren in je hand vertelt los te laten. Gelukkig gebeurt deze neurologische relaisrace in een oogwenk.

Wat zijn de onderdelen van het zenuwstelsel?

Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel en het perifere zenuwstelsel:

• De hersenen en de ruggemerg zijn het centrale zenuwstelsel.
• De zenuwen die door het hele lichaam lopen vormen het perifere zenuwstelsel.

De menselijke hersenen zijn ongelooflijk compact, wegen slechts 1,36 kg. Ze hebben veel vouwen en golven. Deze geven de extra oppervlakte die nodig is om de belangrijke informatie van het lichaam op te slaan.

De ruggemerg is een lang bundel zenuweefsel van ongeveer 45 cm lang en 1,25 cm dik. Hij loopt van het onderste deel van de hersenen door de wervelkolom. Onderweg takken zenuwen uit naar het hele lichaam.

De hersenen en de ruggemerg worden beschermd door bot: de hersenen door de botten van de schedel, en de ruggemerg door een set ringvormige botten genaamd wervels. Ze worden allebei gedempt door lagen membranden genaamd hersenvliezen en een speciaal vocht genaamd cerebrospinal vocht. Dit vocht helpt de zenuweefsel te beschermen, gezond te houden, en afvalstoffen te verwijderen.

Wat zijn de delen van de hersenen?

De hersenen hebben drie hoofddelen: de voorhersen, de middenhersen, en de achterhersen.

De voorhersen

De voorhersen is het grootste en meest complexe deel. Het bestaat uit de grote hersenen — het gebied met alle vouwen en golven dat je typisch ziet op afbeeldingen van de hersenen — alsook andere structuren eronder.

De grote hersenen bevatten de informatie die je eigenlijk jij maakt: je intelligentie, geheugen, persoonlijkheid, emoties, spraak, en vermogen om te voelen en te bewegen. Specifieke gebieden van de grote hersenen zijn verantwoordelijk voor het verwerken van deze verschillende typen informatie. Deze heten lobben, en er zijn er vier: de frontale, parietale, temporale, en occipitale lobben.

De grote hersenen heeft een rechter en linker helft, genaamd hemispheren. Ze zijn in het midden verbonden door een band zenuwezelvesels (het corpus callosum) die ze laten communiceren. Deze helften lijken op spiegelbeelden, maar veel wetenschappers geloven dat ze verschillende functies hebben:

• De linkerkant wordt gezien als de logische, analytische, objectieve kant.
• De rechterkant wordt gezien als de meer intuïtieve, creatieve, subjectieve kant.

Dus als je je rekening afsluit, gebruik je de linkerkant. Als je naar muziek luistert, de rechterkant. Sommige mensen zijn meer "rechtshersenen" of "linkshersenen", anderen meer "volledighersenen", wat betekent dat ze beide helften in gelijke mate gebruiken.

De buitenlaag van de grote hersenen heet de cortex (ook "grijze stof" genoemd). Informatie verzameld door de vijf zintuigen komt in de hersenen aan bij de cortex. Deze informatie wordt dan doorgestuurd naar andere delen van het zenuwstelsel voor verdere verwerking. Bijvoorbeeld: als je de hete fornuis aanraakt, gaat niet alleen een signaal naar je hand om weg te trekken, maar er gaat er ook een naar een ander deel van de hersenen om je te helpen onthouden dat je dat niet meer moet doen.

In het binnenste van de voorhersen zitten de thalamus, hypothalamus, en hypofyse:

• De thalamus draagt berichten van de zintuigorganen als ogen, oren, neus, en vingers naar de cortex.
• De hypothalamus regelt je pols, dorst, eetlust, slaappatronen, en andere processen die automatisch gebeuren.
• De hypothalamus controleert ook de hypofyse, die de hormonen maakt die groei, stofwisseling, water- en mineraalbalans, seksuele rijping, en reactie op stress regelen.

De middenhersen

De middenhersen, onder het midden van de voorhersen, fungeert als een hoofcoördinator voor alle berichten die in en uit de hersenen naar de ruggemerg gaan.

De achterhersen

De achterhersen zit onder het achterste einde van de grote hersenen. Het bestaat uit het kleinhersenen, de brug, en de verlengde ruggemerg. Het kleinhersenen — ook "kleine hersenen" genoemd omdat het eruitziet als een kleine versie van de grote hersenen — is verantwoordelijk voor balans, beweging, en coördinatie.

De brug en de verlengde ruggemerg, samen met de middenhersen, worden vaak de hersenstam genoemd. De hersenstam ontvangt, verstuurt, en coördineert de berichten van de hersenen. Het controleert ook veel automatische lichaamsfuncties, zoals ademhaling, hartslag, bloeddruk, slikken, verteering, en knipperen.

Hoe werkt het zenuwstelsel?

De basiswerking van het zenuwstelsel hangt sterk af van minuscule cellen genaamd neuronen. De hersenen hebben er miljarden, en ze hebben veel gespecialiseerde taken. Bijvoorbeeld: zenuwcellen voor zintuigen sturen informatie van ogen, oren, neus, tong, en huid naar de hersenen. Motorische zenuwcellen dragen berichten van de hersenen naar de rest van het lichaam.

Alle neuronen doorgeven informatie aan elkaar via een complex electrochemisch proces, waardoor verbindingen ontstaan die beïnvloeden hoe je denkt, leert, beweegt, en gedraagt.

Intelligentie, leren, en geheugen. Terwijl je groeit en leert, reizen berichten van de ene neuron naar de andere steeds weer, waardoor verbindingen, of pathways, in de hersenen ontstaan. Daarom vraagt rijden veel concentratie als je het net leert, maar later is het tweede natuur: het pathway is vastgelegd.

Bij jonge kinderen is het brein hoogst aanpasbaar. Als een deel van de hersenen van een jong kind beschadigd raakt, kan een ander deel vaak leren om een deel van de verloren functie over te nemen. Maar naarmate je ouder wordt, moet het brein harder werken om nieuwe neurale paden aan te leggen, wat het moeilijker maakt nieuwe taken te leren of ingrote gedragspatronen te veranderen. Daarom geloven veel wetenschappers dat het belangrijk is het brein te blijven uitdagen om nieuwe dingen te leren en nieuwe verbindingen te maken — het houdt het brein actief gedurende een heel leven.

Geheugen is een andere complexe functie van de hersenen. De dingen die je hebt gedaan, geleerd, en gezien, worden eerst verwerkt in de cortex. Als je voelt dat deze informatie belangrijk genoeg is om permanent te onthouden, wordt het doorgestuurd naar andere hersengebieden (zoals de hippocampus en amygdala) voor langdurige opslag en ophaling. Terwijl deze berichten door de hersenen reizen, creëren ze ook pathways die de basis van geheugen vormen.

Beweging. Verschillende delen van de grote hersenen bewegen verschillende lichaamsdelen. De linkerkant van de hersenen controleert de bewegingen van de rechterkant van het lichaam, en de rechterkant controleert de linkerkant. Als je met je rechtervoet op de gaspedaal drukt, is het de linkerkant van je hersenen die het signaal stuurt.

Basale lichaamsfuncties. Een deel van het perifere zenuwstelsel genaamd het autonome zenuwstelsel controleert veel lichaamsprocessen waar je bijna nooit over hoeft na te denken, zoals ademhaling, verteering, zweten, en beven. Het autonome zenuwstelsel heeft twee delen: het sympathische en het parasympathische zenuwstelsel.

Het sympathische zenuwstelsel bereidt het lichaam voor op plotselinge stress, alsof je een overval ziet. Als er iets engs gebeurt, laat het sympathische zenuwstelsel het hart sneller kloppen zodat bloed snel naar de lichaamsdelen gaat die het nodig kunnen hebben. Het zorgt ook dat de bijnierschors aan de bovenkant van de nieren adrenaline afgeven, een hormoon dat extra kracht aan de spieren geeft voor een snelle vlucht. Dit proces heet de "vecht-of-vlucht" reactie.

Het parasympathische zenuwstelsel doet het tegenovergestelde: het bereidt het lichaam voor op rust. Het helpt ook de spijsverteringskanaal op gang komen zodat onze voedingsstoffen efficiënt uit ons voedsel worden opgenomen.

De zintuigen

Zien. Zien vertelt ons waarschijnlijk meer over de wereld dan elke andere zintuig. Licht dat in het oog valt, vormt een omgekeerd beeld op het netvlies. Het netvlies zet het licht om in zenuwsignalen voor de hersenen. De hersenen draaien het beeld dan goedom en vertellen je wat je ziet.

Horen. Elk geluid dat je hoort is het resultaat van geluidsgolven die je oren binnengaan en je gehoorgang laten trillen. Deze trillingen bewegen via de minuscule botjes van het middenoor en worden zenuwsignalen. De cortex verwerkt deze signalen en vertelt je wat je hoort.

Proeven. De tong bevat kleine groepen zintuigcellen genaamd proefkorrels die reageren op chemicaliën in voedsel. Proefkorrels reageren op zoet, zout, zuur, bitter, en umami. De proefkorrels sturen berichten naar de gebieden in de cortex verantwoordelijk voor proeven.

Ruiken. Ruikcellen in de slijmvlies bekleding van elk neusgat reageren op chemicaliën die je inademt en sturen berichten via specifieke zenuwen naar de hersenen.

Tasten. De huid bevat miljoenen sensorische receptoren die informatie verzamelen over aanraking, druk, temperatuur, en pijn en deze naar de hersenen sturen voor verwerking en reactie.