• Baby's
• Gezinsvorming
• Kinderen
• Algemeen ouderschap
• Pasgeborenen
• Tieners
• Peuters
• Zwangerschap

Celiakië

Heb je ooit gluten gegeten? Nee, niet lijm — gluten! Als je ooit een stuk brood, een puntje pizza, of een kommetje graanproducten hebt gegeten, is de kans groot dat je het hebt gedaan.

Wat is gluten?

Gluten (uitspraak: GLOO-tin) is een eiwit dat in tarwe, rogge en gerst zit — granen die in veel alledaagse producten zitten. Meesten van ons eten gluten zonder problemen. Maar voor sommige mensen kan het eten van gluten een reactie in hun lichaam veroorzaken. Iemand die dit probleem heeft, heeft celiakië (uitspraak: SEE-lee-ak).

Na het eten gaat voedsel naar je maag, wat deel uitmaakt van een groep organen die je spijsvertering vormen. Een belangrijk deel van de spijsvertering is de dunne darm, die uitgekleed is met villi (uitspraak: VIL-eye).

Villi worden meestal beschreven als microscopische, vingerachtige uitstulpingen. Vreemd, hè? Vingers in je darmen! Maar vergeet niet dat ze microscopisch zijn, dus extreem klein — zo klein dat je ze niet ziet zonder microscoop. De villi zijn belangrijk omdat ze voedingsstoffen in het lichaam absorberen.

Bij iemand met celiakië veroorzaakt het eten van gluten — in een stuk brood, bijvoorbeeld — een immuunsysteemreactie. Je immuunsysteem houdt je normaal gezond, maar bij iemand met celiakië begint het lichaam de villi te beschadigen en te vernietigen. Zonder villi kan het lichaam geen vitamines en voedingsstoffen uit voedsel absorberen. Zonder voldoende voedingsstoffen heeft een kinderlichaam moeite om gezond te blijven en goed te groeien. Zelfs als de persoon veel eet, kan hij of zij nog afvallen en anemie (uitspraak: uh-NEE-me-uh) ontwikkelen door niet genoeg ijzer te absorberen.

P

Waarom krijgen kinderen celiakië?

Niemand weet zeker waarom celiakië ontstaat, maar het lijkt in families voor te komen. Je hebt een kans van 5% tot 10% om celiakië te krijgen als iemand in je familie het heeft. Het is veelvoorkomend bij mensen uit Noord-Europese landen en de Verenigde Staten. Hoe vaak? Ongeveer 1 op de 133 mensen in de VS heeft celiakië.

Veel mensen met celiakië weten het niet. Als al deze mensen gediagnostiseerd zouden worden, zou celiakië vaker voorkomen dan diabetes type 1. Gelukkig groeit de bewustwording over het probleem, en er zijn betere manieren om mensen te testen.

Teken en symptomen

Enkele veelvoorkomende symptomen van celiakië zijn diarree, verminderde eetlust, maagpijn en opgeblazen gevoel, slechte groei, en gewichtsverlies. Veel kinderen worden gediagnosticeerd tussen 6 maanden en 2 jaar, wat de tijd is dat de meeste kinderen voor het eerst gluten in voedsel proeven.

Voor sommige mensen beginnen de problemen langzaam en kunnen de symptomen de ene week erg zijn en de volgende week niet zo erg. Hierdoor worden sommige pas later gediagnosticeerd. Het probleem is chronisch, wat betekent dat hoewel symptomen kunnen komen en gaan, mensen met celiakië het altijd zullen hebben.

Iemand met celiakië kan moe zijn en geïrriteerd. Sommige hebben ook huiduitslag en mondzweertjes. Het probleem wordt soms verward met andere spijsverterings problemen genaamd ontstekingsziektes van de darmen (IBD) of lactose-intolerantie. En in sommige gevallen heeft een kind geen symptomen en dan plotseling problemen tijdens een stresvolle tijd, zoals na een letsel.

Pagina 2

Hoe weten mensen dat ze het hebben?

Iemand die veel maagpijn, diarree, gewichtsverlies, of andere symptomen van celiakië heeft, moet met een dokter praten. Het kan celiakië zijn of niet, maar een dokter kan dit uiteenzetten en zal meestal een screening bloedtest afnemen.

Als de screeningstesten aangeven dat iemand celiakië kan hebben, is de volgende stap meestal een maag-darm-leverarts (gastroenteroloog), een dokter gespecialiseerd in spijsverteringsproblemen. Deze specialist kan besluiten een monster van de dunne darm te nemen om onder de microscoop te bekijken. Dit kleine monster heet een biopt. Als een biopt gedaan wordt, geeft de dokter speciale medicijnen om de persoon comfortabel te houden tijdens de procedure.

Hoe wordt het behandeld?

Celiakië wordt behandeld door geen gluten te eten. Dit kan moeilijk zijn omdat gluten in veel voedsel zit, maar een diëtist kan helpen het dieet aan te passen om gluten te verwijderen. Het is belangrijk niet met een glutenvrij dieet te beginnen tenzij je echt gediagnosticeerd bent met celiakië.

Een glutenvrij dieet volgen laat de dunne darm genezen. Maar dat betekent niet dat de persoon weer gluten mag eten. Voor iemand met celiakië zal gluten altijd de darmen irriteren, en als dit gebeurt, zullen de diarree, buikpijn en andere problemen terugkomen.

Als je gediagnosticeerd bent met celiakië, kan het een uitdaging zijn om te leren welke voedingsmiddelen gluten bevatten. Je kunt ze misschien niet allemaal onthouden, maar je kunt een lijstje bij je houden en vragen naar menugerechten in restaurants voordat je begint te eten. Voordat je het weet, ben je een pro in weten welke voedingsmiddelen veilig zijn en welke niet.

P

Glutenvrije voedingsmiddelen

Hier is een korte quiz: Welke van deze voedingsmiddelen bevatten gluten?

• pizza
• gekruimeld kip (fried chicken)
• pasta

Als je alle drie zei, heb je gelijk! Pizza was de makkelijkste keuze want je weet dat de bodem brood is. Maar wist je dat beklede voedsel zoals gekruimeld kip en zelfs sommige frietjes gluten bevatten? Pasta bevat ook gluten omdat het van tarwe gemaakt is. Gelukkig kun je glutenvrije pizzabodem maken of kopen, gekruimeld kip maken met glutenvrij beslag, en glutenvrije pasta vinden. Eigenlijk kunnen bijna alle voedingsmiddelen die we eten glutenvrij gemaakt worden.

Naast voedsel dat gluten bevat, moet je oppassen voor voedsel dat gecontamineerd kan zijn met gluten. Dit heet "kruiscontaminatie." Het betekent dat een voedsel geen gluten als ingrediënt heeft maar in contact is gekomen met glutenbevattend voedsel. Dit gebeurt waarschijnlijk thuis in je eigen keuken — bijvoorbeeld tarwebroodkruimels in de broodrooster, de boter, of pot pindakaas.

Als je celiakië hebt heb je je eigen broodrooster nodig en je moet ook aparte beleg en kruiden hebben om kruiscontaminatie te voorkomen. Sommige voedingsmiddelen zijn gecontamineerd tijdens verwerking, dus je mam of pap kan je helpen door gecertificeerd glutenvrije producten te vinden. Bijvoorbeeld, glutenvrije haver is nu beschikbaar voor mensen met celiakië.

De beste aanpak is labels lezen, maar hier zijn een paar voedingsmiddelen om te vermijden tot je zeker weet dat ze glutenvrij zijn:

• verpakte rijstmengsels
• vleeswaren
• worsten
• instant cacaopoeder
• bliksoepen

Er is ook een wetgeving voor het labelen van tarwevrije producten. Maar een "tarwevrij" product is niet noodzakelijk "glutenvrij" want tarwevrije producten kunnen gerst en rogge (glutenvattende granen) bevatten.

P

Ondersteuningsgroepen

Een diagnose celiakië betekent niet dat je al je favoriete voedsel op moet geven. Het betekent alleen dat je ze aanpast om glutenvrij te zijn. Veel verschillende glutenvrije producten, bakmixen en recepten zijn beschikbaar. Een ondersteuningsgroep is een geweldige bron om te ontdekken welke recepten en producten het beste zijn.

Een ondersteuningsgroep kan je ook up-to-date houden. Bijvoorbeeld, enkele jaren geleden werd aanbevolen dat gedistilleerde azijn volledig vermeden werd bij een glutenvrij dieet. Nu weten we dat de glutenmoleculen niet in het distillaat voorkomen. Huh? Dit betekent dat gedistilleerde azijn nu een OK ingrediënt is. Dat maakte een groot verschil in de toegestane voedingsmiddelen voor iemand met celiakië.

Als je deel uitmaakt van een ondersteuningsgroep, hoor je van dergelijke veranderingen direct. Een ondersteuningsgroep is ook een geweldige plek om andere kinderen met celiakië te leren kennen en te begrijpen dat je niet alleen bent.