• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Umiejętności poznawcze i werbalne niezbędne do nauki używania toalety

Jeśli umiecie jeździć samochodem z ręczną skrzynią biegów, pewnie pamiętacie, jak trudno było opanować tę umiejętność. Najpierw musicie znaleźć pawło zmiany biegów, pedał sprzęgła i biegi. Następnie musicie poczuć moment zmiany biegu i nauczyć się robić to płynnie, puścić i wcisnąć pedał sprzęgła.

Podczas nauki używania toalety dziecko musi nauczyć się koordynować równie złożoną kombinację zadań fizycznych i poznawczych. Musi zapoznać się z niezbędnym "sprzętem" (swoim ciałem i jego funkcjami), skojarzyć odczucia fizjologiczne z właściwymi reakcjami, wyobrazić sobie cel (użycie nocnika), stworzyć plan, jak tam dotrzeć, rozpocząć czynność i zostać w miejscu wystarczająco długo, by ją ukończyć – co wymaga pamięci i koncentracji. W całym tym procesie musi rozumieć Wasze wyjaśnienia, polecenia i reakcje oraz wyrażać własne uczucia związane z używaniem toalety.

Świadomość ciała

Jasne, cała ta nauka zajmuje czas. Pierwsze kroki to odczucia ciała – zdolność do skojarzenia wewnętrznego poczucia napęczenia z wypróżnianiem lub oddawaniem moczu – i zazwyczaj pojawiają się w wieku 12–18 miesięcy. Wasze starania wzmocnienia tej świadomości przez komentowanie nadchodzącego "kaka" lub "pipi" są wśród pierwszych produktywnych kroków, by zacząć myśleć o nocniku.

Z upływem czasu dziecko może pokazywać dyskomfort z brudnej pieluchy, próbować ją zdjąć lub opierać się zakładaniu, co dowodzi rozszerzającej się świadomości stanu fizycznego. Może zacząć lubić (a nawet inspektować) spędzanie dużej ilości czasu bez ubrania, a do 2. roku życia stanie się bardzo zainteresowane wszystkimi częściami ciała, zwłaszcza tymi "prywatnymi" służącymi do wypróżniania. To wiek, w którym chłopcy często zaczynają gadać o swoim penisie lub komentować tatina, a dziewczynki badają i pytają o pochwę i jej funkcje. Takie zainteresowanie ciałem wskazuje na nową otwartość na Wasze wyjaśnienia, jak działa organizm, i chęć "nazywania rzeczy po imieniu". Pozyskanie prostych słów do opisywania ciała i jego działań pomaga dziecku pełniej myśleć o procesie wypróżniania. To też przygotowuje grunt do uczenia się przez doświadczenie. Samo pozwolenie dziecku usiąść na nocniku, aż zdarzy się wypróżnienie – a potem usłyszenie, jak radujecie się z tego, co zrobiło – prawdopodobnie pomoże skojarzyć potrzebę kakania z nocnikiem skuteczniej niż długie wyjaśnienia.

Planowanie i realizacja planów

Zrozumienie związku między potrzebą wypróżnienia a jego zrealizowaniem to ważny pierwszy krok gotowości do treningu toaletowego. Nadal jednak konieczny jest dalszy rozwój, zanim dziecko zacznie wyobrażać sobie nocnik, gdy poczuje potrzebę, zaplanuje, jak dotrze do łazienki i odda mocz do nocnika, i pamięta plan wystarczająco długo, by go zrealizować. Te kolejne etapy rozwojowe wymagają zdolności do wyobrażania sobie działań (myślenia symbolicznego), planowania (rozwiązywania problemów) i pamięci – zdolności, które zaczynają pojawiać się w wieku roku, ale stają się znacznie lepiej ugruntowane w wieku 2 lat lub później.

Jednym z pierwszych znaków, że dziecko potrafi pomyśleć o przedmiocie, którego nie widzi, jest ok. 12. miesiąc życia, gdy zaczyna płakać za każdym razem, gdy wychodzicie z pokoju. Po raz pierwszy potrafi Was wyobrazić i wie, że nadal istniejecie, choć nie może do Was dotrzeć, a to frustracja z tego zrozumienia sprawia, że płacze. W nadchodzących miesiącach jej mózg rozwinie się do punktu, w którym zrozumie, że może poplętać lub potoczyć się do sąsiedniego pokoju, by Was znaleźć – i iść do łazienki po nocnik.

W wieku 2 lat może rutynowo wyobrażać sobie nocnik, gdy musi iść do toalety. Może nawet wiedzieć, jak go znaleźć, gdy chce. Nadal może jednak potrzebować Waszego wsparcia w tworzeniu skojarzeń potrzebnych do podjęcia decyzji o pójściu na nocnik przy poczuciu potrzeby i realizacji misji zanim inne myśli lub zdarzenia ją rozproszy.

W wieku 2,5–3 lat ewoluujące zainteresowanie rozwiązywaniem problemów wspomaga zdolność do samodzielnego wykonywania tego łańcucha działań. Rozwiązywanie problemów wymaga wyobrażenia rozwiązania i zaplanowania sposobu jego osiągnięcia, a obserwacja rozwoju tych umiejętności to jedno z najprzyjemniejszych sposobów na zauważenie, że dziecko zbliża się do gotowości do treningu toaletowego. Gdy dziecko przechodzi od 2. do 3. urodzin, obserwujecie, jak rozwiązuje problemy całymi dniami – od odzyskania łopatki w piaskownicy po uzyskanie dodatkowego cukierka po kolacji. Widok zamyślonej twarzy Waszego dziecka, zastanawiającej się, jak zdobyć obecny obiekt pragnienia, to pewny znak, że jest też dojrzałe poznawczo, by poradzić sobie z problemem suchości bez pieluch (iść do łazienki i usiąść na nocniku – teraz!).

Bardziej złożone myślenie

Liczba innych rozwojów poznawczych znacznie ułatwia dziecku skuteczne korzystanie z nocnika od ok. 2,5–3 lat. Pamięć znacznie się poprawiła, co pozwala nie tylko pamiętać, dokąd zmierza, gdy rusza do łazienki, ale też przypominać poprzednie doświadczenia z treningiem i czerpać z nich korzyści. Wyobraźnia się rozszerzyła, pozwalając na eksplorację użytkowania nocnika przez zabawę wyobraźni z pluszakami, lalkami i marionetkami. (Rozszerzona wyobraźnia może też tworzyć nowe problemy w treningu, prowadząc do strachów, np. przed spłukaniem toalety lub przed byciem splukanym.)

W wieku 3 lat dziecko stanie się nieco lepsze w przerwaniu skupienia na innym zadaniu, by pójść do toalety, i w opieraniu się rozproszeniu w drodze. Szansa duża, że osiągnie też dojrzałość werbalną niezbędną do komunikowania problemów lub niepewności, wyrażania strachów i proszenia o pomoc i wskazówki dorosłych, gdy ich potrzebuje.

Te kluczowe rozwójowe umiejętności poznawcze i werbalne, tak samo ważne do sukcesu w treningu toaletowym jak wzrost fizjologiczny, są powodem, dla którego większość rodziców odkrywa, że zacząć trening w wieku 2,5–3 lat zazwyczaj sprawia, że proces przebiega znacznie łatwiej. Zwłaszcza, jeśli zaczęliście położyć fundamenty wcześniej, czekanie na naturalny rozwój dziecka może być mądrym wyborem.