• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Samobójstwo

Jeśli myślisz o samobójstwie, uzyskaj pomoc natychmiast. Depresja jest silna. Nie możesz czekać i liczyć na poprawę nastroju. Gdy ktoś długo czuje się źle, trudno odejść krok w bok i być obiektywnym.

Porozmawiaj z kimś, komu ufasz, jak najszybciej. Jeśli nie możesz porozmawiać z rodzicem, porozmawiaj z trenerem, krewnym, doradcą szkolnym, przewodnikiem duchowym lub nauczycielem. Zadzwoń na linię kryzysową samobójczą (np. 1-800-273-8255) lub numer alarmowy (911 w USA, 112 w Polsce).

Możesz też skorzystać z tych zasobów dostępnych 24/7:

• Narodowa Linia Prewencji Samobójstw (USA): 1-800-273-8255 lub wyślij SMS z tekstem CONNECT na 741741. Możesz też skontaktować się przez stronę internetową.
• Trevor Lifeline (dla społeczności LGBTQ): 1-866-488-7386 lub wyślij SMS z tekstem START na 678678. Również dostępni online.
• W Polsce: 116 123 (Telefon Zaufania dla dorosłych), 116 111 (Telefon Zaufania dla dzieci i młodzieży), 800 70 2222 (Linia antydepresyjna ITAKA).

Te numery bezpłatne obsługują ludzie wytrenowani do pomocy bez pytania o imię ani patrzenia w twarz. Rozmowy są poufne.

Uwaga: W 2020 r. FCC ustanowiło 988 jako nowy, ogólnokrajowy, 3-cyfrowy numer w USA dla osób w kryzysie, by łączyć się z liniami prewencji samobójstw i poradniami kryzysowymi. Wszyscy operatorzy telefoniczni musieli przekierowywać połączenia 988 do Narodowej Linii Prewencji Samobójstw do 16 lipca 2022 r.

Dlaczego nastolatkowie próbują się zabić?

Większość nastolatków, których wywiadowano po próbie samobójczej, mówi, że zrobili to, bo chcieli uciec od sytuacji, która wydawała się nie do rozwiązania, lub by znaleźć ulgę od naprawdę złych myśli lub uczuć. Nie chcieli umierać tak bardzo, jak chcieli uciec od tego, co się działo. I w tym konkretnym momencie śmierć wydawała się jedyną wyjściem.

Niektórzy, którzy kończyły życie lub podejmowali próby, chcieli uciec od uczuć odrzucenia, krzywdy, straty. Inni czuli gniew, wstyd, winę. Niektórzy martwili się o rozczarowanie przyjaciół lub rodziny. Niektórzy czuli się niechciani, nielubiani, ofiarami, jakoby byli obciążeniem dla innych.

Wszyscy czasem czujemy się przytłoczeni trudnymi emocjami lub sytuacjami. Ale większość ludzi to przełamuje lub potrafi spojrzeć na problemy z dystansem i znaleźć sposób, by iść dalej z determinacją i nadzieją. Dlaczego więc jedna osoba próbuje samobójstwo, a inna w tej samej trudnej sytuacji nie? Co sprawia, że niektórzy są bardziej odporni (lepiej radzą sobie z porażkami i trudnościami)? Co sprawia, że ktoś nie widzi innego wyjścia z złej sytuacji niż koniec życia?

Odpowiedź na te pytania leży w faktcie, że większość osób, które umierają z własnej ręki, ma depresję.

Depresja

Depresja sprawia, że ludzie skupiają się głównie na porażkach i rozczarowaniach, podkreślają negatywne strony sytuacji i bagatelizują własne możliwości lub wartość. Osoba z ciężką depresją nie widzi szansy na dobry wynik i może wierzyć, że nigdy nie będzie szczęśliwa ani nic nie pójdzie dobrze.

Depresja wpływa na myślenie tak, że osoba nie widzi, gdy problem można rozwiązać. Jakby depresja nakładała filtr na myślenie, który zniekształca rzeczywistość. Dlatego ludzie z depresją nie realizują, że samobójstwo to trwałe rozwiązanie tymczasowego problemu, w taki sam sposób jak inni. Nastolatek z depresją może czuć, że nie ma innego wyjścia z problemów, innej ucieczki od bólu emocjonalnego, innego sposobu na komunikację desperackiego nieszczęścia.

Czasem ludzie czujący chęci samobójcze nawet nie zdają sobie sprawy, że są w depresji. Nie są świadomi, że to depresja — a nie sytuacja — wpływa na ich patrzenie na świat w stylu „nie ma wyjścia”, „nigdy nie będzie lepiej”, „nic nie mogę zrobić”.

Gdy depresja ustępuje, bo ktoś dostaje właściwą terapię lub leczenie, zniekształcone myślenie znika. Osoba znowu może cieszyć się, mieć energię i nadzieję. Ale gdy ktoś jest poważnie zdepresyjony, myśli samobójcze to realne zagrożenie.

Osoby z chorobą afektywną dwubiegunową są też bardziej narażone na samobójstwo, bo ich stan może sprawiać ekstremaalne depresje oraz fazy anormalnie wysokiej lub pośpiesznej energii (mania). Obie ekstremalne fazy zaburzają nastrój, perspektywę i ocenę. Dla takich osób trudno utrzymać perspektywę i działać rozsądnie.

Nadużywanie substancji

Nastolatkowie z problemami alkoholu i narkotyków są też bardziej narażeni na myśli i zachowania samobójcze. Alkohol i niektóre narkotyki mają działanie depresyjne na mózg. Ich nadużywanie może wywołać ciężką depresję. Szczególnie u nastolatków, którzy i tak mają tendencję do depresji z powodu biologii, historii rodzinnej lub innych stresorów.

Problem może się pogorszyć, bo wielu ludzi w depresji ucieka w alkohol lub narkotyki. Ale nie zdają sobie sprawy, że depresyjne działanie tych substancji na mózg w dłuższej perspektywie może pogłębić depresję.

Oprócz działania depresyjnego, alkohol i narkotyki wpływają na ocenę sytuacji. Zakłócają zdolność oceny ryzyka, dobrych wyborów i myślenia nad rozwiązaniami. Wiele prób samobójczych dzieje się pod wpływem alkoholu lub narkotyków.

To nie znaczy, że każdy, kto jest w depresji lub ma problem z alkoholem/narkotykami, spróbuje się zabić. Ale te stany — zwłaszcza razem — zwiększają ryzyko samobójstwa.

Samobójstwo nie zawsze jest planowane

Czasem osoba w depresji planuje samobójstwo z wyprzedzeniem. Często jednak próby dzieją się impulsywnie, w momencie desperackiego złego samopoczucia. Sytuacja jak rozstanie, duża kłótnia z rodzicem, nieplanowana ciąża, wykradzenie orientacji seksualnej przez kogoś, ofiarowanie w jakikolwiek sposób — może sprawić, by ktoś czuł się desperacko. Często taka sytuacja, na istniejącą już depresję, działa jak ostatnia kropla.

Niektórzy, którzy podejmują próbę, chcą umrzeć, inni nie są pewni. Dla niektórych próba to sposób na wyrażenie głębokiego bólu emocjonalnego. Nie potrafią powiedzieć, jak się czują, więc dla nich próba samobójcza wydaje się jedynym sposobem na przekazanie wiadomości. Smutne, że wielu, którzy nie chcieli umrzeć, kończy martwymi lub w krytycznym stanie.

Jakie są ostrzegawcze znaki samobójstwa?

Często są znaki, że ktoś może myśleć o samobójstwie lub je planować. Oto niektóre:

• rozmowy o samobójstwie lub śmierci ogólnie
• mówienie o „odejściu”
• wskazywanie na rzeczy, których „nie będą już potrzebować”, i rozdawanie posiadłości
• mówienie o beznadziei lub winie
• oddalanie się od przyjaciół lub rodziny i utrata chęci wyjścia
• brak chęci udziału w ulubionych zajęciach
• trudności z koncentracją lub jasnym myśleniem
• zmiany w nawykach jedzenia lub snu
• zachowania samodestrukcyjne (picie alkoholu, branie narkotyków, cięcia itp.)

Jak radzić sobie z problemami?

Bycie nastolatkiem nie jest łatwe. Wiele nowych presji społecznych, szkolnych, osobistych. A dla osób z dodatkowymi problemami, np. żyjących w środowisku przemoczym lub znegośnym, życie może być jeszcze trudniejsze.

Niektórzy nastolatkowie martwią się o seksualność i relacje, czy ich uczucia i upodobania są normalne, czy zostaną zaakceptowani i pokochani. Inni zmagają się z wizerunkiem ciała i problemami odżywiania — dążenie do niemożliwego ideału sprawia, że czują się źle z sobą.

Niektórzy mają trudności w uczeniu się lub uwazie, co utrudnia sukcesy w szkole. Mogą czuć rozczarowanie siebie lub że są rozczarowaniem dla innych.

Te problemy mogą być trudne i wyczerpujące — i prowadzić do depresji, jeśli trwają za długo bez ulgi lub wsparcia. Wszyscy borykamy się z bolesnymi problemami i wydarzeniami. Jak ludzie to przechodzą bez depresji? Część to utrzymywanie kontaktu z rodziną, przyjaciółmi, szkołą, wiarą i innymi sieciami wsparcia.

Ludzie lepiej radzą sobie, gdy mają co najmniej jedną osobę, która w nich wierzy, chce im dobra i w której mogą ufać. Pomaga też pamiętać, że większość problemów jest tymczasowa i da się je rozwiązać.

Gdy zmagasz się z problemami, staraj się:

• Powiedzieć komuś, komu ufasz, co się dzieje.
• Bywać wśród ludzi troskliwych i pozytywnych.
• Poprosić kogoś o pomoc w znalezieniu rozwiązania problemu.
• Skontaktować się z terapeutą lub doradcą, jeśli problemy cię gniotą i prowadzą do depresji — albo jeśli nie masz silnej sieci wsparcia lub czujesz, że nie radzisz sobie.

Doradcy i terapeuci dają wsparcie emocjonalne i pomagają nastolatkom budować własne umiejętności radzenia sobie z problemami. Może pomóc też dołączenie do grupy wsparcia dla osób przeżywających to samo — np. anoreksję i problemy z wizerunkiem ciała, życie w rodzinie z alkoholikiem, czy kwestie seksualności i zdrowia seksualnego. Te grupy dają opiekowaną przestrzeń, by rozmawiać o problemach z ludźmi, którzy dzielą te troski.

Jak mogę pomóc przyjacielowi?

Zawsze dobre jest zacząć rozmowę z kimś, kto zdaje się rozważać samobójstwo. Pozwala to dostać pomoc dla tej osoby, a sama rozmowa może sprawić, że poczuje się mniej samotnie i bardziej zrozumianą i opiekowaną.

Rozmowa też może dać szansę na rozważenie innych rozwiązań problemów. Większość osób rozważających samobójstwo jest gotowa porozmawiać, jeśli ktoś pyta z troską i opieką. Bo ludzie w depresji nie widzą odpowiedzi tak jasnie jak inni, pomaga, by ktoś pracował z nimi nad znalezieniem choćby jednego innego wyjścia z złej sytuacji.

Nawet jeśli przyjaciel lub kolega z klasy przysięga ci na tajemnicy, musisz zdobyć pomoc jak najszybciej — życie twojego przyjaciela może od tego zależeć. Ktoś, kto poważnie myśli o samobójstwie, mogł tonąć tak głęboko w emocjonalnej dołku, że nie widzi, że potrzebuje pomocy. Powiedz zaufanemu dorosłemu jak najszybciej.

Jeśli to konieczne, zadzwoń na linię kryzysową (np. 1-800-273-8255 lub 1-866-488-7386). Te rozmowy są poufne i prowadzone przez ludzi, którzy chętnie pomogą ci ustalić, co zrobić.

Czasem nastolatkowie, którzy podejmują próbę samobójczą — lub umierają z własnej ręki — wydają się nie dawać żadnych sygnałów wcześniej. To może zostawić bliskich nie tylko w głębokim żałobie, ale też z winą i pytaniem, czy czegoś nie przegapili. Ważne, by ich rodziny i przyjaciele wiedzieli, że czasem nie ma ostrzeżenia i nie powinni winnić się sami.

Gdy ktoś umiera z własnej ręki, bliscy mogą zmagać się z strasznym bólem emocjonalnym. Nastolatkowie, którzy niedawno doznaли straty lub kryzysu lub mieli w rodzinie lub klasie kogoś, kto popełnił samobójstwo, mogą być narażeni na myśli i zachowania samobójcze.

Jeśli byłeś blisko kogoś, kto podejmował próbę lub popełnił samobójstwo, może pomóc rozmowa z terapeutą lub doradcą — kimś wytrenowanym w radzeniu sobie z tą złożoną kwestią. Albo możesz dołączyć do grupy dla przeżyłych, gdzie możesz dzielić się uczuciami i dostać wsparcie od ludzi, którzy byli w tej samej sytuacji.