Układ trawienny

Czym jest układ trawienny?

Pokarm to nasze paliwo, a jego składniki odżywcze dają komórkom naszych ciał energię i substancje, których potrzebują do pracy. Ale zanim pokarm to zrobi, musi zostać strawiony na małe kawałki, które ciało może wchłonąć i wykorzystać.

Pierwszy krok procesu trawienia dzieje się zanim w ogóle spróbujemy pokarm. Wystarczy poczuć zapach domowego szarlotki lub pomyśleć, jak pyszny będzie ten dojrzały pomidor, byś zaczął ślinać — i proces trawienia rozpoczyna się w przygotowaniu do pierwszego gryzienia.

Prawie wszystkie zwierzęta mają układ trawienny typu rurkowatego, w którym pokarm:

  • wchodzi do ust
  • przechodzi przez długą rurkę
  • wychodzi z ciała jako kał (kupa) przez odbycie

Po drodze pokarm jest rozbijany na drobne cząsteczki, by ciało mogło wchłonąć potrzebne składniki odżywcze:

  • Białka muszą zostać rozłożone na aminokwasy.
  • Skrobie rozkładają się na proste cukry.
  • Tłuszcze rozkładają się na kwasy tłuszczowe i glicerol.

Części odpadowe pokarmu, których ciało nie może wykorzystać, to to, co opuszcza ciało jako kał.

Jak działa trawienie?

Układ trawienny składa się z kanału pokarmowego (zwany też drogą pokarmową) i innych narządów, takich jak wątroba i trzustka. Kanał pokarmowy to długa rurka narządów — w tym przełyk, żołądek i jelita — która biegnie od ust do odbycia. Dorosły kanał pokarmowy ma około 30 stóp (ok. 9 metrów) długości.

Trawienie zaczyna się w ustach, daleko zanim pokarm dotrze do żołądka. Kiedy widzimy, czujemy, smakujemy, a nawet wyobrażamy sobie smaczny posiłek, nasze gruczoły ślinowe przed uchem, pod językiem i blisko dolnej szczęki zaczynają produkować ślinę (ślina).

Gdy zęby rozdrabniają i kroją pokarm, ślina nawilża go dla łatwiejszego połykania. Enzym trawienny w ślinie zwany amylazą (czyt. AH-meh-lace) zaczyna rozpadać niektóre węglowodany (skrobie i cukry) w pokarmie jeszcze zanim opuści usta.

Połykanie, wykonywane przez ruchy mięśni języka i ust, przesuwa pokarm do gardła, czyli przełyku (czyt. FAIR-inks). Przełyk jest przejściem dla pokarmu i powietrza. Miękki płat tkanki zwany przełykowcą (czyt. ep-ih-GLAH-tus) zakrywa trubę oddechową podczas połykania, by zapobiec zadławieniu.

Z gardła pokarm podróżuje w dół mięśniastej rurki w klatce piersiowej zwanej przełykiem (czyt. ih-SAH-fuh-gus). Fale skurczów mięśni zwane perystaltyką (czyt. per-uh-STALL-sus) wypychają pokarm w dół przełyku do żołądka. Osoba normalnie nie jest świadoma ruchów przełyku, żołądka i jelit, które mają miejsce, gdy pokarm przechodzi przez drogę pokarmową.

Na końcu przełyku mięśniaste pierścień lub zawór zwany sfinkterem (czyt. SFINK-ter) pozwala pokarmowi wejść do żołądka, a potem ściska się, by zapobiec przepływaniu pokarmu lub płynu z powrotem do przełyku. Mięśnie żołądka mieszają i miksują pokarm z sokami trawiennymi, które mają kwasy i enzymy, rozbijając go na znacznie mniejsze, strawne kawałki. Kwaśne środowisko jest potrzebne do trawienia, które dzieje się w żołądku.

Kiedy pokarm jest gotowy, by opuścić żołądek, został przetworzony w gęsty płyn zwany kymem (czyt. kime). Orzechowowielki mięśniasty zawór na wyjściu z żołądka zwany przełykownikiem (czyt. pie-LOR-us) zatrzymuje kym w żołądku, aż osiągnie odpowiednią konsystencję, by przejść do cienkiego jelita. Kym jest następnie strzela w dół do cienkiego jelita, gdzie trawienie pokarmu kontynuuje się, by ciało mogło wchłonąć składniki odżywcze do krwiobiegu.

Cienkie jelito składa się z trzech części:

  1. dwunastnicy (czyt. due-uh-DEE-num), pierwsza część w kształcie litery C
  2. pustego jelita (czyt. jih-JU-num), środkową zwiniętą sekcję
  3. ostatecznego jelita (czyt. IH-lee-um), końcową sekcję prowadzącą do grubego jelita

Wewnętrzna ściana cienkiego jelita jest pokryta milionami mikroskopijnych, palcowatych wyrzutów zwanych włoskami (czyt. VIH-lie). Włoski są pojazdami, przez które składniki odżywcze mogą zostać wchłonięte do krwi. Krew następnie niesie te składniki odżywcze do reszty ciała.

Wątroba (pod mostkami w prawym górnym brzuchu), pęcherzyk żółciowy (schowany tuż pod wątrobą) i trzustka (pod żołądkiem) nie są częścią kanału pokarmowego, ale te narządy są niezbędne do trawienia.

Wątroba produkuje żółć, która pomaga organizmowi wchłaniać tłuszcze. Żółć jest magazynowana w pęcherzyku żółciowym, aż jest potrzebna. Trzustka produkuje enzymy, które pomagają trawić białka, tłuszcze i węglowodany. Produkuje też substancję, która neutralizuje kwas żołądkowy. Te enzymy i żółć podróżują specjalnymi drogami (zwanymi przewodami) do cienkiego jelita, gdzie pomagają rozpadać pokarm. Wątroba pomaga też przetwarzać składniki odżywcze w krwiobiegu.

Z cienkiego jelita, nietrawiony pokarm (i trochę wody) podróżuje do grubego jelita przez mięśniaste pierścień lub zawór, który zapobiega powrotowi pokarmu do cienkiego jelita. Kiedy pokarm osiąga grube jelito, praca wchłaniania składników odżywczych jest niemal skończona.

Główne zadanie grubego jelita to usunięcie wody z nietrawionej materii i uformowanie stałych odchodów (kupu) do wydalenia.

Grube jelito ma trzy części:

  1. Ślepe jelito (czyt. SEE-kum) to początek grubego jelita. Wyprostek, mały, pusty, palcowaty woreczek, wisi na końcu ślepego jelita. Naukowcy uważają, że wyprostek jest pozostałością z wcześniejszego etapu ewolucji ludzkiej. Już nie wydaje się przydatny w procesie trawienia.
  2. Grube jelito właściwe rozciąga się od ślepego jelita w górę po prawej stronie brzucha, przez górę brzucha, a potem w dół po lewej stronie brzucha, w końcu łącząc się z końcówką.

    Grube jelito ma trzy części: rosnące i poprzeczne, które wchłaniają płyny i sole; oraz schodzące, które trzymają powstały odpad. Bakterie w grubym jelicie pomagają trawić pozostałe produkty pokarmowe.
  3. Końcówka to miejsce, gdzie kał jest magazynowany, aż opuści układ trawienny przez odbycie jako ruch pokarmowy.

Nasze ciała potrzebują godzin, by w pełni strawić pokarm.

Previous:

Next: