HIV a ciąża – zapobieganie przekazaniu wirusa dziecku, leczenie i testowanie

Co to jest HIV?

HIV (human immunodeficiency virus) to wirus atakujący układ odpornościowy. W zdrowym organizmie układ odpornościowy chroni przed infekcjami, nowotworami i chorobami. Gdy HIV jest we krwi, kontroluje i niszczy komórki CD4 (komórki T), które pomagają walczyć z chorobami. Jeśli masz HIV, jesteś HIV-dodatnia; jeśli nie – HIV-ujemna.

HIV rozprzestrzenia się przez zakażone płyny ustrojowe: krew, nasienie, mleko matki. To infekcja przenoszona drogą płciową – można się zarazić przy bezpiecznym seksie z osobą zainfekowaną. W USA głównymi drogami są bezpieczny seks i wspólne igły do narkotyków.

HIV to wirus prowadzący do AIDS (acquired immune deficiency syndrome) – najcięższego stadium infekcji HIV. Osoby z AIDS zachorowują na choroby, które normalnie układ odpornościowy pokonuje (zapalenie płuc, pewne nowotwory, infekcje). Od infekcji HIV do AIDS może minąć miesiące lub lata.

Nie ma leczenia na HIV, ale można go leczyć. Wczesne i regularne leczenie pozwala żyć prawie tak długo jak osoby bez HIV. Testowanie jest kluczowe, bo można nie wiedzieć o infekcji, aż do choroby. W USA ponad 1,1 mln osób żyje z HIV, ok. 25% to kobiety.

Leczenie HIV w ciąży chroni dziecko przed zakażeniem. Jeśli jesteś w ciąży lub planujesz ciążę i masz lub podejrzewasz HIV, powiedz lekarzowi natychmiast. Wczesne leczenie chroni Twoje zdrowie i bezpieczeństwo dziecka.

Jak rozprzestrzenia się HIV?

Zarażasz się HIV poprzez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi osoby zainfekowanej. Nie zarażasz się przez uścisk dłoni, przytulanie, przedmioty (naczynia, deski WC, klamki) dotykane przez osobę z HIV. HIV nie rozprzestrzenia się drogą powietrzną ani przez ukomarzenia.

Płyny mogące zawierać HIV:

  • Krew.
  • Mleko matki.
  • Nasienie lub płyn przednasienny. Nasienie zawiera plemniki, które zapłodniają komórkę jajową. Ejakulacja to wypływ nasienia. Płyn przednasienny to płyn uwalniany przed ejakulacją.
  • Płyny pochwowe.
  • Płyny odbytu.

W USA HIV rozprzestrzenia się głównie przez:

  • Seks analny lub waginany z osobą z HIV bez prezerwatywy ani leków profilaktycznych/leczniczych. Większość nowych infekcji u kobiet to seks waginany/anus z zainfekowanym mężczyzną. Ryzyko przy seksie oralnym minimalne, ale możliwe, jeśli mężczyzna z HIV ejakuluje w ustach.
  • Wspólne igły, strzykawki, woda do płukania lub inny sprzęt do narkotyków (tzw. works) z osobą z HIV. HIV przeżywa w igle do 42 dni.

Zwiększone ryzyko HIV masz, jeśli:

  • Masz seks z wieloma partnerami.
  • Partnerzy używają narkotyków dwużylnie (igła do żyły).
  • Partnerzy mają seks z mężczyznami.
  • Masz inne infekcje przenoszone drogą płciową (STI/STD) – niektóre zwiększają ryzyko HIV.

Mniej częste drogi zarażenia:

  • Od matki do dziecka w ciąży, porodzie, porodzeniu lub karmieniu piersią.
  • Kolnięcie igłą lub ostrym przedmiotem zakażonym HIV – ryzyko głównie dla personelu medycznego.

Rzadkie przypadki:

  • Przelew krwi, produkty krwi, transplantacja narządu/tkanki. Ryzyko historycznie wyższe, dziś niskie bo dawcy są testowani.
  • Jedzenie przegryzionego przez osobę z HIV – niektórzy niemowlęta zarażeni przez opiekunów. Zakażona krew z ust miesza się z jedzeniem. Przez ślinę HIV się nie przenosi.
  • Bezpośredni kontakt z zakażonym płynem przez uszkodzoną skórę, ranę, błony śluzowe (wagina, penisa, usta, odbyt).
  • Głębokie pocałunki z otwartymi ustami, gdy obaj partnerzy mają rany lub krwawienie dziąseł.

Jak chronić się przed HIV?

  • Wstrzymaj się od seksu (waginanego, oralnego, analnego).
  • Ogranicz liczbę partnerów – seks tylko z jedną osobą, która nie ma innych partnerów.
  • Używaj prezerwatywy za każdym razem. Prezerwatywy to metody barierowe antykoncepcji – blokują/zabijają plemniki. Lateksowe męskie najlepiej chronią przed STI; inne typy gorzej. Inne metody antykoncepcyjne (tabletki, implanty) nie chronią przed STI.
  • Nie dziel się igłami, strzykawkami, golarkami ani przedmiotami kontaktującymi się z krewią innego.
  • Testuj się i lecz na HIV i inne STI. Niektóre STI zwiększają ryzyko HIV. Poproś partnera o testy i leczenie.
  • Jeśli jesteś w bardzo wysokiej grupie ryzyka, zapytaj lekarza o PrEP (pre-exposure prophylaxis). Wysokie ryzyko: partner z HIV, partner ma wielu partnerów, Ty masz wielu partnerów, dzielisz igły/sprzęt. PrEP zmniejsza ryzyko zarażenia seksem. PrEP + prezerwatywy = jeszcze większe bezpieczeństwo.
  • Jeśli podejrzewasz ekspozycję na HIV w ciągu ostatnich 3 dni, zadzwoń do lekarza. PEP (post-exposure prophylaxis) może zmniejszyć ryzyko, ale trzeba zacząć w ciągu 72 godzin.

Jak chronić dziecko przed HIV w ciąży?

Zrób test i leczy się na HIV. Jeśli masz HIV, leczenie przed i w ciąży zazwyczaj zapobiega zakażeniu dziecka. Jeśli przyjmujesz leki na HIV przez całą ciążę, poród i porodzenie, a dziecko dostaje leki na HIV przez 4–6 tygodni po porodzie, ryzyko przekazania HIV dziecku może wynosić ≤1% (1 na 100).

Jeśli masz nieleczone HIV, możesz przekazać je dziecku:

  • Przed porodzeniem przez macicę – macica rośnie w macicy, dostarcza pokarm i tlen przez pępowinę.
  • W porodzie i porodzeniu przez kontakt z krwią i płynami pochwowymi matki. Pęknięcie pęcherzyka owodniowego zwiększa ryzyko. Większość dzieci zaraża się wokół porodu.
  • Po porodzeniu przez mleko matki. Jeśli masz HIV, nie karm piersią.

CDC zaleca, by wszystkie kobiety w ciąży lub planujące ciążę zrobiły test HIV jak najwcześniej przed i w trakcie każdej ciąży. Im wcześniej diagnoza i leczenie, tym lepiej leki chronią zdrowie i zapobiegają zakażeniu dziecka. HIV leczy się kombinacją leków zwaną terapia antiretwirusowa (ART). ART obniża ilość HIV w organizmie (viral load) i wzmacnia układ odpornościowy. Regularne przyjmowanie ART utrzymuje niski viral load i zmniejsza ryzyko przekazania HIV dziecku w ciąży.

Jeśli Ty nie masz HIV, a partner ma:

  • Zapytaj lekarza o PrEP. Codzienne przyjmowanie PrEP przy próbach na dziecko, w ciąży i karmieniu chroni Ciebie i dziecko.
  • Poproś partnera o przyjmowanie ART, by zmniejszyć ryzyko przekazania HIV Tobie.
  • Jeśli myślisz, że byłaś narażona na HIV w ciągu 3 dni, zapytaj o PEP.

Jeśli jesteś w ciąży i masz HIV: CDC zaleca test jak najwcześniej i ponowny w późniejszym okresie, jeśli ryzykowne zachowania (wielu partnerów, wspólne igły). Jeśli nie zrobiłaś testu w ciąży, możesz zrobić szybki test w porodzie. Jeśli wykryje HIV, nadal możesz zacząć leczenie chroniące dziecko.

W ciąży udzielaj sobie wczesnej i regularnej opieki przedporodowej. Lekarz monitoruje viral load i liczbę komórek CD4. Wysoki viral load lub niska liczba CD4 zwiększa ryzyko choroby i przekazania HIV dziecku. Nawet przy niskim viral load możesz przekazać HIV. Jeśli jesteś leczona w ciąży, oto co możesz zrobić:

  • Przyjmuj leki na HIV dokładnie według zaleceń lekarza.
  • Jeśli rozważasz testy przedporodowe (amniocentezę, CVS), zapytaj lekarza o ryzyko dla dziecka. Amniocenteza i CVS diagnozują wady wrodzone i genetyczne. Mogą zwiększyć ryzyko zakażenia dziecka.
  • Porozmawiaj z lekarzem o cięciu cesarskim (C-section). Przy wysokim/nieznanym poziomie HIV, cięcie cesarskie zmniejsza ryzyko zakażenia dziecka. Jeśli masz niską liczbę CD4, rana po cięciu może goić wolniej i ryzyko infekcji rośnie. Lekarz da lek profilaktyczny na operację.
  • Upewnij się, że dziecko otrzyma leczenie HIV po porodzie. To zmniejsza ryzyko zakażenia w porodzie. Dziecko testowane na HIV przez kilka miesięcy. Jeśli ma HIV, wczesne leczenie kluczowe – HIV postępuje szybciej u dzieci. Wczesne leczenie pozwala dzieciom z HIV żyć dłużej i zdrowiej.
  • Nie karm piersią.
  • Gdy dziecko zacznie jeść stałe pokarmy, nie przegryzaj ich przed podaniem.

Jeśli masz HIV i nie jesteś gotowa na ciążę:

  • Przy seksie używaj prezerwatywy i drugiej metody antykoncepcji jednocześnie, by zmniejszyć ryzyko STI i przekazania HIV partnerowi.
  • Porozmawiaj z lekarzem o antykoncepcji do momentu gotowości na ciążę. Niektóre leki na HIV i hormonale antykoncepcja mogą nie współpracować. Metody hormonalne (implanty, spirale nie miedziane, tabletki, plastry) zawierają hormony zapobiegające wulwacji. Jeśli partner nie ma HIV, nie używaj spermicydów (środki zabijające plemniki: pianka, żel, krem, folia, supozytoria). Spermicydy zwiększają ryzyko przekazania HIV partnerowi.

Gdzie można się zbadać na HIV?

  • U lekarza – w ramach opieki przedporodowej badanie krwi na HIV i inne STI.
  • Szpitale.
  • Przychodnie, organizacje AIDS, programy uzależnień, centra zdrowia społecznego.
  • Niektóre apteki.

Aby znaleźć punkt testowania:

  • Zadzwoń 1-800-CDC-INFO (232-4636).
  • Wejdź na gettested.cdc.gov
  • Wyślij kod pocztowy SMS-em na KNOW IT (566948).
  • Skontaktuj się z lokalnym sanepidem.

Możesz też zrobić test samodzielnie. FDA zatwierdziła dwa testy domowe:

  1. Home Access HIV-1 Test System – kolujesz palec, wysyłasz krew do labu, dzwonisz po wynik. Jeśli pozytywny, lab robi test potwierdzający na tej samej próbce.
  2. OraQuick In-Home HIV Test – ścierka dziąseł, patyk w probówce z płynem, wynik w 20 min. Pozytywny wynik zawsze wymaga potwierdzenia w placówce zdrowia (np. u lekarza).

Firmy produkujące testy domowe łączą z poradnikami do pytań o testy potwierdzające/leczenie. Sprawdź ulotkę do testu.

Czy wyniki testu HIV są poufne?

Wyniki mogą być:

  • Poufne (confidential) – zawierają Twoje dane, ale dostęp mają tylko uprawnione osoby do dokumentacji medycznej. Większość testów jest poufna. Wyniki dodatnie raportowane do urzędów sanitarnych do statystyk, ale dane osobowe usuwane przed przesłaniem do CDC. CDC używa danych tylko do raportowania, nie udostępnia innym.
  • Anonimowe (anonymous) – nie podajesz imienia, tylko Ty znasz wynik. Oba testy domowe są anonimowe. W Home Access dostajesz numer – dzwonisz do labu podając numer. Niektóre punkty publiczne oferują testy anonimowe.

Porozmawiaj z lekarzem lub sanepidem o opcjach testowania.

Czy dziecko matki z HIV potrzebuje specjalnej opieki po porodzie?

Tak. Dziecko otrzymuje lek zydowudynę (Retrovir) w ciągu 6–12 godzin po porodzie, by chronić przed HIV mogłym przejść w porodzie. Zazwyczaj przez 4–6 tygodni. Potem lek trimetoprim/sulfametoksazol (Bactrim, Septra) profilaktycznie na zapalenie płuc Pneumocystis jiroveci (PCP) – częste przy HIV. Jeśli testy dziecka wykażą brak HIV, leczenie przerywa się. Jeśli dziecko ma HIV, zaczyna ART.

Dziecko robi testy krwi na HIV:

  • 2–3 tygodnie po porodzie.
  • 1–2 miesiące.
  • 4–6 miesięcy.

Do pewności potrzebne wyniki z co najmniej 2 testów:

  • Żeby wiedzieć, że dziecko NIE ma HIV: dwa wyniki negatywne. Pierwszy z testu zrobionego gdy dziecko ma ≥1 miesiąc. Drugi z testu przy wieku ≥4 miesięcy.
  • Żeby wiedzieć, że dziecko MA HIV: dwa wyniki dodatnie.

Większość dzieci z HIV może dostać rutynowe szczepienia dziecięce. Niektóre nie powinny dostać szczepionek z żywymi wirusami (ospy wietrzne, MMR – odra, świnka, różyczka). Zapytaj lekarza dziecka, które szczepionki są bezpieczne.

Objawy HIV

Objawy (widoczne dla innych) to np. wysypka, kaszel. Doznania (tylko Ty) to np. ból gardła, zawroty głowy. Objawy zależą od zdrowia i stadium infekcji. Mogą trwać od kilku dni do kilku tygodni. Niektórzy nie mają objawów przez 10+ lat.

Jeśli myślisz, że możesz mieć HIV, nawet bez objawów, powiedz lekarzowi. Testy i leczenie pomagają zostać zdrowszym dłużej i zmniejszają ryzyko zarażania innych.

HIV ma trzy stadium z różnymi objawami:

Stadium 1: Infekcja ostra (acute infection) – pierwsze 6 miesięcy. 40–90% ludzi z HIV ma objawy gripowe w ciągu 2–4 tygodni po zakażeniu. W tym stadium dużo HIV we krwi, jesteś bardzo zaraźliwa. Objawy gripopodobne:

  • Zmęczenie.
  • Gorączka, dreszcze, poceny nocne.
  • Powiększone węzły chłonne (szyja, pachy).
  • Rany w ustach / ból gardła.
  • Bóle mięśni.
  • Wysypka.

Stadium 2: Latencja kliniczna (clinical latency / HIV inactivity/dormancy) – HIV wciąż aktywne, ale rozprzestrzenia się na niskim poziomie. Możesz nie chorować, nie mieć objawów. Jeśli przyjmujesz ART codziennie prawidłowo, możesz zostać w tym stadium przez dekady. Na końcu viral load rośnie, liczba CD4 spada – pojawiają się objawy gripopodobne.

Stadium 3: AIDS – ekstremalnie słaby układ odpornościowy, coraz cięższe choroby (oportunistyczne infekcje – OI). AIDS gdy liczba CD4 <200 komórek/mm³ lub wystąpią pewne OI. Wysoki viral load, łatwe zarażanie innych. Objawy AIDS:

Zmiany w ciele:

  • Biegunka>tydzień.
  • Powracająca gorączka / mocne poceny nocne.
  • Plamy czerwone, brązowe, różowe, fioletowe na skórze, w ustach, nosie, powiekach.
  • Rany w ustach, odbycie, narządach płciowych.
  • Powiększone węzły chłonne (pachy, pachy, szyja).
  • Szybka utrata wagi.

Zmiany w samopoczuciu:

  • Zmęczenie (ekstremalne) bez przyczyny.
  • Depresja – silne smutek długotrwałe, zakłócające życie, wymaga leczenia.
  • Utrata pamięci.
  • Zaburzenia neurologiczne – choroby układu nerwowego (mózg, rdzeń, nerwy) wpływające na ruch, myślenie, uczucia.

Infekcje oportunistyczne mogące wpływać na ciążę:

  • Cyto-megawirus (CMV) – powszechna u małych dzieci, zazwyczaj bezpieczna. W ciąży może powodować poważne problemy u dziecka.
  • Inwazyjny rak szyjki macicy – rozprzestrzeniony poza szyjkę. Powodowany wirusami HPV (najczęstsze STI w USA).
  • Zapalenie płuc.
  • Salmonelloza – infekcja bakterii Salmonella (zatrucie pokarmowe). Zarażenie przez zwierzę lub zjedzenie zarażonego jedzenia.
  • Tooksoplazmoza – infekcja mózgu. Zarażenie przez niedopieczone mięso lub kocie odchody. Pasożyt Toxoplasma gondii.

Więcej informacji

• Centers for Disease Control and Prevention Act Against AIDS
• HIV.gov

Ostatni przegląd: luty 2018

Previous:

Next: