• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Modyfikacja i kontrola zachowania dziecka

Rodzicielstwo wymaga obu: modyfikacji i kontroli. Ale ilość każdej z nich zależy od Twojego stylu wychowawczego oraz postawy i zachowania, jakimi adresujesz problemy dziecka. Ogólnie, modyfikacja daje lepsze rezultaty osobowościowe u dziecka, podczas gdy kontrola, choć czasem konieczna, ma negatywne skutki. Rodzice powinni być świadomi swojego stylu i wiedzieć, kiedy przełączyć się z kontroli na wpływanie w rozwiązywaniu problemów.

Kontrola w rodzicielstwie

Kontrola to naturalna strategia rodziców, bo to wszystko, co rodzic może zrobić, gdy dziecko jest małe. Kontrola ma wiele form, ale cechę wspólną: używa siły – fizycznej, werbalnej lub nakazanej regułami – by regulować zachowanie dziecka. Mama skłonna do kontroli zakazuje pewne czynności lub stosuje dyscyplinę, np. time-out. To rozsądne formy kontroli. Negatywne formy są bardziej agresywne, np. klucie lub krytyka, by pokazać dzieciom, co rodzice nie akceptują. Tacy rodzice skupiają się na zachowaniu dziecka, mniej na emocjach, popędach czy motywacjach za działaniami.

Modyfikacja w rodzicielstwie

Modyfikacja staje się dostępna po rozwoju umiejętności komunikacyjnych u dziecka. To używanie słów, by kierować zachowaniem dziecka w pewnym kierunku, bez siły. Rodzice wybierający modyfikację nad kontrolą myślą o przyczynach niegrzeczności i rozmawiają z dziećmi, jak zaspokoić ich potrzeby innymi, bardziej odpowiednimi sposobami. Rodzic wpływający może zareagować na uderzanie innych: „Gdy jesteś zły, musisz się uspokoić. Użyj słów, by rozwiązać problem”, zamiast reagować na przemoc klucie, co uczy, że przemoc rozwiązuje problemy.

Skutki kontroli

Psycholog rozwojowy John Gottman badał efekty stylów wychowawczych na dzieci, opisując w „Wychowywaniu dziecka z inteligencją emocjonalną”. Wspomina, że rodzicy sięgający po kontrolę wychowują dzieci, które trudniej podejmują decyzje i radzą sobie z negatywnymi emocjami. Dzieci w domach, gdzie rodzice dają ciągłe polecenia, rzadko muszą sami myśleć, co robić, co prowadzi do bierności w decyzyjności. Fakt, że kontrolujący rodzice rzadko adresują emocje, skupiając się na zachowaniu, może sprawić, że dzieci pomyślą, że czuć pewne rzeczy jest złe. Np. wniosek: „Kiedy czuję smutek, tata krzyczy, więc smutek musi być zły”. Ogólnie efekty kontroli są negatywne dla rozwoju. Oczywiście, w niektórych sytuacjach kontrola może być jedyną opcją, by zatrzymać dziecko przed nieodpowiednim lub niebezpiecznym zachowaniem.

Skutki modyfikacji

Modyfikacja ma efekt przeciwny do kontroli. Dzieci w domach, gdzie problemy dyskutuje się, mają silne umiejętności decyzyjne i solidną zdolność radzenia sobie z złymi uczuciami. Rodzicy sugerujący, a nie wymagający, pokazują dziecku, że ostateczny wybór jak zachować się należy do nich, dowodząc, że autonomia jest realna. A choć wpływ i kontrola mogą dawać ten sam efekt behawioralny, dzieci, które dyskutowały z rodzicami, lepiej rozumieją, dlaczego angażują się w złe zachowania. Zamiast myśleć: „Nie będę kradł, bo tata mnie polityka”, dziecko będzie miało bardziej zasadowne uzasadnienie. Np. dziecko, które dyskutowało z rodzicami o zazdrości, wie, że zazdrość to naturalne uczucie, ale nie daje prawa do kradzieży.