Techniki modyfikacji zachowania w edukacji specjalnej

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wymagają specyficznych podejść do dyscypliny. Metody skuteczne u dzieci "typowych" mogą nie zadziałać, a nawet zaszkodzić u ucznia ze specjalnymi potrzebami, dlatego techniki stosowane w takich klasach mogą być dla rodziców obce.

Pochwała

Pochwalanie ucznia ze specjalnymi potrzebami za to, co zrobił dobrze, wzmacnia dobre zachowania i buduje pewność siebie w podejmowaniu właściwych wyborów. Choć odradzanie negatywnych zachowań jest ważne, to podkreślanie pozytywnych jest wręcz kluczowe. Uczniowie ze specjalnymi potrzebami często "chcą pochwały" – są przyzwyczajeni do słyszenia o błędach. Poinformowanie ich o sukcesie przyciąga uwagę i utrwala dobre wzorce.

Nagrody

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami czasami potrzebują dodatkowej pomocy w zapamiętywaniu oczekiwań. Materialne nagrody za opanowane zachowania lub osiągnięcia to sposób na przypomnienie, co działa w klasie. Ponieważ cel – nagroda – budzi ich zainteresowanie, łatwiej im zapamiętać, jak się zachowywać. Nawet drobne rzeczy: naklejki, żetony, znaczyki pokazują dziecku, że jest na dobrej drodze.

Tablica zachowań

Śledzenie dobrych zachowań to sposób na modyfikację tych złych. Za każdy dzień (lub jego fragment, godzinę) bez negatywnego zachowania dziecko otrzymuje naklejkę lub ptaszka na tablicy. Po zebraniu ustalonej liczby – materialna nagroda. Skupienie na byciu "dobrym" w małych odcinkach czasu (im krótsze, tym lepiej) pomaga uczniowi śledzić oczekiwania i zachowywać się odpowiednio.

Przekierowywanie uwagi (redirection)

Odwracanie dziecka od niepożądanego zachowania do bardziej odpowiedniego to skuteczna technika stosowana w większości klas specjalnych. Dziecko jest odciągane od nieodpowiedniego zachowania i zachęcane do skupienia na zadaniu, które pomaga mu zachować się poprawnie. Zamiast kary za nieodpowiednie zachowanie – szansa na inny wybór poprzez angażowanie w inną aktywność.

Angażowanie (engage)

Włączanie ucznia w własną ocenę zachowania to kolejna metoda modyfikacji niepożądanych zachowań. Gdy uczeń wie dokładnie, co się od niego oczekuje, i sam monitoruje oraz ocenia swoje przestrzeganie zasad, zazwyczaj chętniej im podlega. Nadawanie mu władzy do oceny własnego zachowania podnosi pewność siebie i samoocenę, a także zwiększa świadomość własnych impulsów i zdolności do ich kontroli.

Wsparcie wizualne

Przygotowana klasa specjalna dysponuje mnóstwem materiałów wizualnych: tablicami kroków, tablicami zachowań, by dzieci pamiętały o oczekiwaniach. Jasne sygnały wizualne wzmacniają samodzielność i zdolność podejmowania decyzji. Kod wizualny, np. gesty rąk, może utrzymać uwagę dziecka na właściwej drodze.

Modelowanie

Demonstrowanie właściwego zachowania to jedna z najskuteczniejszych metod modyfikacji w każdej klasie. Nauczyciel pokazując, jak się zachowywać, daje wzorzec oczekiwań i dowodzi, że to możliwe. Jeśli nauczyciel potrafi – uczeń też.

Eksptykcja (extinction)

Zachowanie dziecka niemal zawsze motywowane jest chcią uzyskania reakcji lub celu. Zasada "eksptykcji" polega na odcięciu nagrody. Np. dziecko krzyczy, gdy pora odkładać plastelinę – oczekuje dłuższej zabawy. Nauczyciel ignoruje krzyki i odkłada plastelinę. Jeśli krzyki trwają, prosi spokojnie, by dziecko krzyczało w innym rogu, nie przeszkadzając innym. Bez nagrody nie ma motywacji do kontynuacji niechcianego zachowania.

Previous:

Next: