• Bebekler
• Aile kurma
• Çocuklar
• Genel ebeveynlik
• Yenidoğanlar
• Gençler
• Yürümeye başlayan çocuklar
• Gebelik

Kalıtsal Özellikler: Ebeveynlerin Aktardıkları (ve Aktarmadıkları)

Ebeveynden çocuğa aktarılan özellikler kalıtsal özelliklerdir, DNA'da kodlanmıştır. Ama kalıtım deseni nadiren basittir.

Kalıtsal Özellik Kategorileri

Fiziksel (Yüksek Kalıtım)

• Pigmentasyon: göz, saç, cilt rengi (polijenik)
• Boy: ~%80 kalıtsal (polijenik + beslenme)
• Yüz yapısı, vücut tipi, parmak izi desenleri
• Kan grubu, HLA tipi (tek gen/Mendelci)

Fizyolojik / Tıbbi

• Metabolik hızı, kolesterol profili
• Yatkinlık: diyabet, kalp hastalığı, bazı kanserler, otoimmün durumlar (polijenik risk)
• Monojenik bozukluklar: sistik fibrozis, sikel hücre, Huntington (ebeveyn taşıyorsa)

Davranışsal / Psikolojik (Karmaşık, Düşük Kalıtım)

• Mizaj: reaktivite, sakinleştirilebilirlik, aktivite düzeyi (~%40–60 kalıtsal)
• Kişilik (Big Five): ~%40–50 kalıtsal
• Bilişsel yetenek: ZKA ~%50–80 kalıtsal (yaşla artar)
• Ruh sağlığı riski: depresyon, anksiyete, şizofreni, ADHD (polijenik + çevre)
• Bağımlılık yatkinlığı

Kritik Nüanslar

• Genler ≠ Kader: Kalıtsallık topluluk istatistiğidir, bireysel tahmin değil. Çevre (prenatal, aile, akranlar, kültür, travma, eğitim) ifadeyi şekillendirir — epigenetik.
• Polijenik = çok gen, küçük etkiler. "Zeka geni" veya "eşcinsellik geni" yok.
• Gen-Çevre Korelasyonu: Genetik eğilimler ortamı şekillendirir (örn. müzik yeteneği dersi arar).
• Gen-Çevre Etkileşimi: Aynı gen, ortama göre farklı sonuç (örn. MAOA "savaşçı geni" + istismar → saldırganlık; istismar yoksa → etki yok).
• Kalıtsal olmayan faktörler: De novo mutasyonlar, mitokondrial DNA (sadece anne), mikrobiyom, rastgele gelişimsel gürültü.

Doğrudan KALITIMLANAN OLMAYANLAR

• Öğrenilen beceriler (dil, enstrüman, spor)
• Anılar, inançlar, değerler (kültürel aktarım, genetik değil)
• Yaralar, dövmeler, kazanılmış bağışıklık

Onlara bir genom verirsiniz. Onlar bir hayat inşa eder. Etkileşim hikayedir.