Szczepienia – co warto wiedzieć

Dlaczego szczepienia są ważne?

Odra, swineń, koksówka mogą wydawać się staromodnymi chorobami z XIX-wiecznych powieści. Ale coraz więcej nastolatków jest na nie narażonych, zwłaszcza w szkołach i na kampusach uczelni, gdzie duże grupy ludzi przebywają blisko siebie.

Choroby jak odra, które w USA były na wyjściu, wracają, bo są sprowadzane z innych krajów przez podróżnych. Te choroby nie rozprzestrzeniałyby się tak szybko ani nie byłyby tak groźne, gdyby ludzie byli przeciwko nim zaszczepieni. Ale wielu nastolatków nie jest.

To nie Twoja wina, jeśli nie masz wszystkich potrzebnych szczepień (zaszczepień). Szczepionki, które dziś zalecają lekarze, mogły nie być obowiązkowe, gdy byłeś młodszy. Dlatego mogłeś ich nie dostać.

Niektóre szczepionki (np. przeciw HPV) podaje się jako serię zastrzyków, a nie jedną dawkę. Niektórzy mogli pominąć część dawkowania. Niedopełnienie pełnego cyklu szczepienia zostawia osobę bez ochrony i narażoną na chorobę. Inne szczepionki wymagają dawki przypominającej co kilka lat, by utrzymać wysoki poziom odporności.

Dlaczego potrzebuję zastrzyków?

Przepuszczenie szczepienia może nie wydawać się problemem – nikt nie budzi się z myślą „chciałbym dostać strzał w ramię”. Ale są dobre powody, by się szczepić:

Jedna chwila „au” chroni przed poważnymi problemami zdrowotnymi. Np. starsi nastolatkowie i dorośli zachorowujący na swinowe ropienie uszyma mogą narażać się na powikłania, np. niepłodność.

Szczepienia chronią Cię w przyszłości, nie tylko w dzieciństwie. Wiele chorób, przed którymi szczepimy dzieci – np. zapalenie wątroby typu B, krztusiec – dotyka częściej dorosłych niż dzieci. Każdy może zachorować na „choroby dziecięce” jak ospa wietrzna, u dorosłych są one znacznie groźniejsze.

Szczepienia mogą uratować życie. Zapalenie wątroby typu B niszczy wątrobę i może zabić. Szczepionka HPV chroni przed kilkoma typami raka. Naukowcy pracują nad nowymi szczepionkami na śmiertelne choroby jak HIV.

Przed jakimi chorobami powinienem się zaszczepić?

Lekarze zalecają teraz, by nastolatkowie byli zaszczepieni przed:

  • difterią, krztusiec, tetanus (szczepionka Tdap)
  • odrą, swinowe ropienie uszyma, rubeolą (szczepionka MMR)
  • zapaleniem wątroby typu A
  • zapaleniem wątroby typu B
  • chorobami meningołakowymi (np. zapalenie opon mózgowych)
  • ludzkim wirusem brodawczakowatym (HPV)
  • ospą wietrzną (varicella) – jeśli nie przechodziłeś choroby
  • heine-medinową (polio)
  • grypę (influenza)
  • COVID-19 (od 12. roku życia)

Możesz wciąż dostać zastrzyk, jeśli go przeoczyłeś. Jeśli pominąłeś część dawek w serii szczepionek, nie musisz zaczynać od nowa – po prostu dołączasz w miejscu, gdzie przerwałeś.

Niektórzy mogą potrzebować więcej szczepionek niż wymienionych wyżej. Np. osoby z chorobami osłabiającymi układ odpornościowy (cukrzyca, HIV, nowotwory) powinny dostać szczepionkę pneumokokową. Osoby podróżujące za granicę mogą potrzebować specjalnych szczepionek, zależnie od kraju. Skoro szczepionki potrzebują czasu na zadziałanie, zapytaj lekarza z wyprzedzeniem, jakich szczepionek potrzebujesz. Jeśli jesteś w ciąży, zapytaj lekarza, czy są szczepionki, które powinnaś wziąć.

Jak sprawdzić, czy mam właściwe szczepienia?

Poproś rodzica o kontakt z pediatrą lub lekarzem rodzinnym, by sprawdził dokumentację zdrowotną.

Jeśli już przechodziłeś chorobę (np. ospę wietrzną), nie potrzebujesz szczepionki. Jeśli okaże się, że pominąłeś wymagane szczepienia, wciąż możesz je dostać u lekarza – nigdy nie jest za późno. Po szczepieniu organizm zazwyczaj buduje odporność w ciągu 10–14 dni.

Gdy masz już zaświadczenie od lekarza o szczepieniach, zachowaj je, by łatwo znaleźć później. Jeśli planujesz studia, będziesz musiał wykazać przechodzenie choroby lub zaszczepienie. Niektóre prace też wymagają dowodu – np. praca lub wolontariat w szpitalu.

Ponieważ niektórzy nastolatkowie mogli pominąć pewne szczepienia, to jeden z momentów, w których musisz wziąć sprawy w swoje ręce: Porusz temat szczepień na wizycie u lekarza i zapytaj, czy masz wszystkie zalecane zaszczepienia (niełatwe, wiemy – ale konieczne!).

Czy szczepienia są bezpieczne?

Jak każdy lek, szczepionki mogą dawać skutki uboczne, ale ich przyjmowanie jest znacznie bezpieczniejsze niż choroba, którą zapobiegają. Najczęstsze reakcje to ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia lub niska gorączka. Zazwyczaj paracetamol lub ibuprofen załatwiają te dolegliwości.

Poważne reakcje na szczepionki są rzadkie. Jeśli miałeś wcześniej reakcje na szczepionki, daj znać lekarzowi. Przed szczepieniem omów z lekarzem wszelkie obawy.

Kto nie powinien się szczepić?

Osoby z osłabioną odpornością (np. z AIDS, pewnymi nowotworami) muszą skonsultować się z lekarzem przed szczepieniem. To dotyczy też osób przebywających chemioterapię lub przyjmujących leki osłabiające odporność. Kobiety w ciąży mogą korzystać z niektórych szczepionek (np. Tdap, grypa), ale powinny skonsultować się z lekarzem lub przychodnią przed szczepieniem.

Osoby z pewnymi alergiami nie mogą przyjmować niektórych szczepionek. Np. osoby z silną alergią na galaretkę lub antybiotyk neomycynę powinny uważać na szczepionki MMR i ospy wietrznej. Jeśli jesteś silnie uczulony na drożdże piekarskie (używane do pieczenia chleba), nie powinnaś przyjmować szczepionki na zapalenie wątroby typu B. Przy alergiach skonsultuj się z lekarzem, czy jakąś szczepionkę należy pominąć.

Boisz się zastrzyku?

Zazwyczaj myślimy o szczepionkach jako zastrzykach, ale nie wszystkie podaje się tak. Niektóre są doustne lub w formie sprayów nosowych.

Nie da się jednak uciec faktowi, że niektóre szczepienia najlepiej podaje się wtrąconie. To zupełnie normalne, by się ich bać. Jeśli jesteś z tych, którzy boją się igieł, spróbuj technik ułatwiających: głębokie, uspokajające oddechy, a nawet kaszel w momencie wstawiania igły.

Dobra wiadomość: sam zastrzyk trwa sekundę, a ochrona trwa długo, długo po nim!

Previous:

Next: