• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Depresja poporodowa: objawy, przyczyny i metody leczenia

W ostatnich latach, dzięki gwiazdom jak Chrissy Teigen i Serena Williams otwierającym się o swoich walkach, coraz więcej mówi się o wszystkich zaburzeniach nastroju i lękowych w okresie okołoporodowym (PMAD), które doświadcza do 25% kobiet w USA. Jednym z najczęstszych PMAD jest depresja okołoporodowa lub poporodowa (PPD), objawiająca się utratą zainteresowania dawnymi przyjemnościami, smutkiem, strachem przed byciem złym rodzicem lub obojętnością wobec dziecka i bliskich oraz różnorodnymi innymi objawami. PPD dotyka do 1 na 8 kobiet w skali kraju, a w niektórych stanach aż 1 na 5, wedle Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC).

Irene Little, mama i doktor psychologii z Frisco, Teksas, przeżyła PPD na własnej skórze po urodzeniu syna. Zaczęła czuć się przytłoczona, zestresowana, łaknąca łez i czasem bezradna. „Zastałam się w gabinecie pediatry syna na wizycie kontrolnej, i ona zasugerowała, abym porozmawiała z lekarzem, by dostać pomoc” – wyjaśnia. „Na początku mój lekarz był obojętny, ale po tym, jak zastąpiłam się sama, zgodził się przepisać mi lek antydepresyjny o łagodnym działaniu, co pomogło”. Little brała lek około pół roku, zanim poczuła się „z powrotem sobą”.

Mimo że rosnąca świadomość prowadzi do szybszego i skuteczniejszego leczenia, wciąż dużo do zrobienia: „Szacuje się, że mniej niż 30% depresji okołoporodowej jest diagnozowanych, a mniej niż połowa tych kobiet otrzymuje jakiekolwiek leczenie, więc potrzebna jest większa edukacja i świadomość, by usunąć stigma otaczające to schorzenie medyczne” – zauważa dr Kristina M. Deligiannidis, psychiatry, profesor extraordinary w Instytutach Feinstein do Badań Medycznych i dyrektor zdrowia behawioralnego kobiet w Szpitalu Zucker Hillside w Queens, Nowy Jork.

Jakie są najczęstsze objawy depresji poporodowej? A jeśli cierpisz, jak sobie z nią radzić? Zapytałam naszych ekspertów.

Czy lęk po porodzie to norma?

Biorąc pod uwagę, ile zmiany, ekscytacji i adaptacji niesie ciąża i odpowiedzialność za niemowlę, to absolutnie normalne bycie napiętą po porodzie, mówi Victoria Nungesser, licencjowana terapeutka kliniczna i psychoterapeutka z Newtown, Connecticut.

I istnieje pewien poziom lęku, który wynika z budowy naszego mózgu, mówi Megan Ellow, licencjowana terapeutka kliniczna przyjmująca pacjentów w Nest Counseling &Wellness, praktyce prywatnej skupionej na zdrowiu psychicznym w okresie okołoporodowym. „W przeciwieństwie do innych zwierząt, które są niezależne przy lub wkrótce po urodzeniu, ludzkie niemowlęta urodzone są w pełni zależne od opiekunów w kwestii przetrwania” – zauważa. „Lęk, jaki czujesz, i te „najgorsze scenariusze” w Twojej głowie to tylko Twój mózg próbujący chronić dziecko i zapewnić mu bezpieczeństwo.”

Mimo to, jeśli ten lęk nie poprawia się ani nie ustępuje po jednym lub dwóch miesiącach, może to być znak, że zmagasz się z PMAD – takim jak PPD lub lęk poporodowy (PPA) – i skorzystałabyś z leczenia.

Jakie są objawy depresji poporodowej?

Wielu nowych rodziców przeżywa „baby blues”, które mogą nastać 2-3 dni po porodzie i trwać do 2 tygodni, wedle Amerykańskiego Kolegium Ginekologów i Położników (ACOG). Ale objawy PPD trwają dłużej i są cięższe, mówi licencjowana doradca Kristy Christopher-Holloway.

CDC wskazuje, że objawy PPD się różnią, ale mogą obejmować:

• Częstsze płaczanie niż zwykle.
• Uczucia złości.
• Zamykanie się od bliskich.
• Poczucie obojętności lub rozłączenia z dzieckiem.
• Obawa, że zranisz dziecko.
• Poczucie winy za to, że nie jesteś dobrym rodzicem lub wątpliwości w zdolności do opieki nad dzieckiem.

Deligiannidis doprecyzowuje, że nieleczona depresja okołoporodowa może prowadzić do:

• Głębokiego smutku.
• Lęku.
• Utraty zainteresowania i frajdy z zwykłych aktywności, relacji i niemowlęcia.
• Zmarszczonego poczucia winy za bycie niedostatecznie dobrą partnerką i matką, a nawet żalu z ciążą.
• Pogorszenia bezsenności poporodowej przez myśli lękowe.
• Ekstremalnego wyczerpania.
• Poważnych trudności w codziennych czynnościach (np. gotowanie, sprzątanie).
• Pozbycia się troski o siebie (prysznic, jedzenie, mycie zębów), by jedyna energia szła na opiekę nad niemowlęciem.

To, co nazywamy PPD, to w istocie depresja okołoporodowa – może wystąpić w dowolnym momencie okresu okołoporodowego, w tym w ciąży, mówi Ellow. „Może dotyczyć też ojców/rodziców nie rodzących” – dodaje.

Kiedy zaczyna się depresja poporodowa?

PPD może zostać zdiagnozowana w ciągu pierwszego roku lub dwóch po porodzie, wedle Christopher-Holloway. U Little objawy pojawiły się około 6 miesięcy po porodzie. „Było trochę trudne mojemu lekarzowi i mnie zrozumieć, że to PPD z powodu luki między porodem a początkiem objawów” – mówi.

Jak długo trwa depresja poporodowa?

Długość trwania objawów zależy od wielu czynników: predyspozycji do PMAD, momentu szukania pomocy i skuteczności planu leczenia, wyjaśnia Christopher-Holloway.

Brak leczenia wiąże się z dłuższym trwaniem. Przegląd badań opublikowany w Harvard Journal of Psychiatry pokazał, że ok. 50% kobiet otrzymujących opiekę medyczną przy depresji wciąż doświadczało objawów ponad rok po porodzie. Spośród kobiet z PPD bez leczenia klinicznego, 30% miało objawy depresji nawet do 3 lat po porodzie.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka depresji poporodowej?

Wedle Postpartum Support International (PSI), czynniki ryzyka PPD to:

• Osobista lub rodzinna historia depresji, lęku lub depresji poporodowej.
• Zespół dysforyczny przedmiesiączkowy (PMDD lub PMS).
• Niewystarczące wsparcie w opiece nad dzieckiem.
• Stres finansowy.
• Stres małżeński.
• Komplikacje w ciąży, porodzie lub karmieniu piersią.
• Ważne życiowe wydarzenie w niedawnym czasie: strata, przeprowadzka, utrata pracy.
• Poród wielopłodowy.
• Urodzenie dziecka wymagającego intensywnej terapii noworodkowej (NICU).
• Poprzednie leczenie niepłodności.
• Zaburzenia tarczycy.
• Cukrzyca (typ 1, typ 2 lub ciążowa).

Christopher-Holloway wskazuje, że czynniki społeczne i środowiskowe, jak historia traumy i rasizm instytucjonalny, mogą też przyczyniać się do diagnozy PPD.

Posiadanie niektórych z tych czynników ryzyka nie gwarantuje rozwoju PPD, mówi Christopher-Holloway.

Jak leczy się depresję poporodową?

Ktokolwiek zmagający się z objawami PPD powinien jak najszybciej udać się do ginekologa i/lub lekarza POZ, mówi Nungesser. „Z perspektywy klinicznej, wczesna interwencja to zawsze najlepsze leczenie” – mówi. Nungesser kieruje też do strony PSI, która oferuje bogatą edukację, linię pomocy i katalog prowadzący do lokalnego terapeuty.

Terapia i farmakoterapia

Indywidualny plan leczenia ustalony z lekarzem będzie prawdopodobnie obejmował psychoterapię, leki antydepresyjne lub kombinację obu. „Przez terapię i pracę emocjonalną możesz stworzyć nowe zrozumienie, jak lepiej radzić sobie z emocjami, nawet przy przyszłych stresorach” – wyjaśnia Nungesser.

W kwestii leków, Deligiannidis zwraca uwagę, że Zulresso (breksanolon) – pierwszy lek wskazany do PPD, zatwierdzony przez FDA w zeszłym roku – reprezentuje nową klasę antydepresantów z szybkim działaniem. Lek dożylny podawany wyłącznie w specjalnie certyfikowanych placówkach.

Częściej przepisuje się inhibitorzy odwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) – np. Wellbutrin, Lexapro, Prozac, Paxil, Zoloft – mówi dr Sherry A. Ross, ginekolog i ekspertka zdrowia kobiet z Santa Monica, Kalifornia, autorka „she-ology”. „Może upłynąć 2-4 tygodnie, zanim leki zaczną działać i pomóc zarządzać objawami depresji poporodowej” – mówi. „Dobra wiadomość: można dalej bezpiecznie karmić piersią przy tych lekach”.

Można też znaleźć pocieszenie w tym, że zdecydowana większość matek dobrze reaguje na pierwszy przepisany lek, a wiele nie bierze go długo, zauważa Brandon Eddy, adiunkt Uniwersytetu w Nevada, Las Vegas, doktor terapii par, małżeńskich i rodzinnych.

Grupa wsparcia

Dodatkowo, wielu korzysta z grup wsparcia, mówi Ann Smith, certyfikowana położna i prezes Postpartum Support International (PSI). „Wielu ludzi czerpie ogromną ulgę z widzenia innych, którzy przeżywają lub przeżyli podobne objawy i uczucia” – zauważa.

Witaminy, suplementy i styl życia

Suplementy oparte na dowodach, jak kwasy omega-3, witamina D, magnez, witaminy z grupy B i witamina D, warto omówić z lekarzem, bo mogą łagodzić objawy PPD, mówi Smith. Propaguje też zrównoważoną dietę i regularny program ćwiczeń.

Ellow dodaje: „Terapie dopełniające jak joga, akupunktura i medytacja też mogą być świetnym wsparciem”.

Podsumowując

Mimo że wciąż daleka droga przed nami w redukcji stigma chorób psychicznych i wzmacnianiu opieki nad zdrowiem psychicznym rodziców, jedno jest jasne: Wsparcie, jakimkolwiek nowi rodzice otrzymują, korzyścią jest nie tylko dla nich, ale dla całych rodzin. Jak mówi Nungesser: „Poprzez skupienie na wspieraniu kobiet w okresie poporodowym, jesteśmy w stanie stworzyć więcej przywiązania, połączenia i stabilności emocjonalnej nie tylko dla matki, ale zwłaszcza dla emocjonalnego, poznawczego i werbalnego rozwoju ich dziecka”.