• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Jak realnie wygląda bilans zysków i ryzyk szczepień

Wale duże decyzje w rodzicielstwie nie przychodzą łatwo. Jaka żywka dla niemowlęcia, które pieluchy kupić czy jakie książki czytać – wszystko może wydawać się ciężkimi wyborami dla rodziców po raz pierwszy. Ale gdy chodzi o ważenie zalet i wad szczepień, rekomendacje są znacznie bardziej proste, mówi dr Lindy McGee, pediatra z Szpitala Dzieci w Teksasie i adiunkt w pediatrii w Baylor College of Medicine.

„Dane są bardzo jasne: korzyści ze szczepień przyciemniają ryzyka,” mówi McGee. Mimo to, wie, że rodzice mogą mieć pytania lub obawy o szczepienia dla swoich dzieci.

Oto najczęstsze pytania o ryzyka i korzyści szczepień i to, co mówią badania o ich bezpieczeństwie.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne szczepień?

Jak każdy produkt medyczny, szczepienia mogą dawać skutki uboczne, ale są one prawie zawsze drobne, łagodne i przejściowe, mówi McGee. Według Departamentu Zdrowia i Służb Społecznych USA, najczęstsze skutki uboczne szczepień to:

• Ból, obrzęk lub bolesność w miejscu wstrzyknięcia.
• Niska gorączka.
• Zmęczenie lub bóle mięśni.
• Dreszcze.

Wiele z tych reakcji jest wynikiem własnego układu odpornościowego organizmu, który włącza się i buduje odporność w odpowiedzi na szczepionkę, i powinny same ustąpić w ciągu kilku dni.

Reakcje mogą się różnić w zależności od szczepionki, mówi McGee, dlatego za każdym razem, gdy Ty lub Twoje dziecko otrzymujecie szczepionkę w USA, klinika daje Wam Karta Informacyjna Szczepionki (VIS). Karty VIS omówiają to, co badania pokazują jako ryzyka związane z każdą konkretną szczepionką, co robić w przypadku poważnej reakcji i inne informacje niezbędne dla pacjentów, by dać informowaną zgodę na szczepienie.

Czy szczepienia mogą powodować poważne skutki uboczne?

Tak jak ludzie mogą być alergici na inne leki, jak penicylinę, możliwe jest bycie alergicznym na coś w konkretnej szczepionce. Poważne reakcje są jednak niezwykle rzadkie, mówi McGee.

Według Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP), reakcje alergiczne zagrażające życiu zdarzają się około raz na milion dawek, pojawiają się w ciągu kilku godzin po szczepieniu i mogą być zarządzane w placówce opieki zdrowotnej. Poważne reakcje kończące się śmiercią są praktycznie niesłyszone.

Mimo mitów i dezinformacji krążących w mediach społecznościowych, wielkie, recenzowane przez rówieśników badania bezpieczeństwa szczepień nie wykazały żadnego związku między szczepieniami a autyzmem, chorobami autoimmunowymi, zaburzeniami nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) czy SIDS.

Jak ryzyka od szczepień porównują się do chorób, które zapobiegają?

McGee mówi, że dyskusja o ryzyku szczepień idzie w parze z dyskusją o ryzykach chorób zapobiegawczych szczepionkami.

Najgorszy skutek uboczny, jaki większość ludzi doświadczy po szczepieniu, to bolesny ramię lub gorączka. Odra, z drugiej strony, zabija szacunkowo ponad 100 000 osób rocznie na świecie, głównie małe dzieci. Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) szacują, że grypa spowodowała ponad 410 000 hospitalizacji w zeszłym sezonie grypowym i co najmniej 24 000 zgonów w samych USA. Gdy ludzie z pewnymi chorobami zapobiegawczymi szczepionkami przeżyją, mogą zostać z życiowo zmieniającymi problemami zdrowotnymi, jak niepełnosprawności intelektualne, padaczka i utrata wzroku lub słuchu.

Gdy wskaźniki szczepień spadają, ryzyko wybuchu rośnie. To stało się w USA w 2019 roku, gdy spady w wskaźnikach szczepień na odrę w całym kraju doprowadziły do najwyższej liczby zgłoszonych przypadków odry w ciągu ponad 25 lat.

Biorąc to wszystko pod uwagę, ryzyka chorób zapobiegawczych szczepionkami są znacznie gorsze niż ryzyka stwarzane przez szczepienia, mówi McGee.

Jak szczepionki są testowane pod kątem bezpieczeństwa?

Aby zostać zatwierdzonym do użytku w USA, szczepionka musi zostać przetestowana w trzech fazach badań klinicznych, by zapewnić, że jest bezpieczna i skuteczna, mówi McGee. W fazie III badań klinicznych, szczepionka jest testowana na tysiącach ludzi przeciwko placebo lub innej szczepionce obecnie używanej w danej grupie wiekowej, by sprawdzić, jak jest skuteczna i jakie mogą być skutki uboczne.

Po zatwierdzeniu szczepionki, wielokrotne systemy monitorowania bezpieczeństwa w USA i innych krajach są ustanawiane, by wykryć problemy ze szczepionką, które mogły być zbyt rzadkie, by zobaczyć je w badaniach klinicznych. Testowanie bezpieczeństwa nie kończy się.

Szczepionki są włączane do zalecanego kalendarza szczepień tak długo, jak badania pokazują, że korzyści przewyższają ryzyka, mówi McGee. Jeśli w jakimś momencie to się zmieni, szczepionka jest usuwana z kalendarza i dalsze badania.

Czy układy odpornościowe niemowląt radzą sobie z tak wieloma szczepieniami tak wcześnie w życiu?

Tak, mówi McGee. Faktem jest, że choć niemowlęta mogą dostawać więcej szczepień niż ich rodzice czy dziadkowie (i są chronione przed większą liczbą chorób), ich układy odpornościowe nie muszą pracować trudniej. To dlatego, że postępy w technologii szczepionek sprawiły, że dzisiejsze szczepionki mają mniej antygenów w porównaniu do tych z poprzednich pokoleń.

Antygeny to fragmenty lub produkty uboczne zarazka, na które reaguje układ odpornościowy. Im więcej antygenów organizm jest narażony, tym trudniej pracuje układ odpornościowy, i tym większe szanse na reakcje niepożądane, jak gorączka.

Według AAP, kalendarz szczepień w 1960 roku zawierał łącznie ok. 3200 antygenów. W latach 80. miał ok. 3000. Ale do 2000 roku ta liczba spadła do ok. 125, bo niektóre szczepionki z dużą liczbą antygenów (jak szczepionka DTP) zostały zastąpione bezpieczniejszymi alternatywami (jak DTaP), które miały tylko kilka antygenów. McGee mówi, że choć odtąd dodano kilka nowych szczepionek do kalendarza, całkowita liczba antygenów wciąż jest niska w porównaniu do tego, co dzieci otrzymywały zaledwie kilka dekad temu.

Czy są jakiekolwiek korzyści z rozłożenia szczepień w czasie?

Choć niektórzy rodzice zastanawiają się, czy rozłożenie dawek szczepionek zmniejszyłoby szansę na skutki uboczne, McGee mówi, że robiąc to, można niesć inne – i potencjalnie znacznie większe – ryzyka.

„Jeśli rozkładajecie szczepienia, nie mogę powiedzieć Wam, którą odłożyć, bo to znaczy, że bierzecie na siebie ryzyko, że Wasze dziecko zachoruje na jedną z tych strasznych chorób,” mówi.

Dodaje, że w przeciwieństwie do kalendarza szczepień zalecanego przez CDC, nie ma żadnych badań nad tym, jak dobrze działają te alternatywne kalendarze szczepień ani jak są bezpieczne.

McGee mówi, że gdy nowa szczepionka jest opracowywana, testowana jest ze szczepionkami już zalecanymi dla tej samej grupy wiekowej. Dzięki temu lekarze i urzędnicy zdrowia mogą być pewni, że byłaby bezpieczna i skuteczna, gdyby została dodana do kalendarza szczepień. Jeśli rodzice chcą dawać szczepionki w innych odstępach czasu lub w alternatywnych kombinacjach, McGee mówi, że nie wiemy, jak dobrze by działały ani jak by były bezpieczne, bo takich kalendarzy nie badano. Najbezpieczniejszym i najskuteczniejszym sposobem na szczepienie jest przestrzeganie zalecanego kalendarza.

Czy są ludzie, którzy nie powinni się szczepić?

Niektóre osoby ze specyficznymi stanami medycznymi lub groźnymi dla życia alergiami nie powinny otrzymywać pewnych szczepionek, bo ryzyko byłoby dla nich znacznie wyższe.

Na przykład, 6-latka z Sugar Land, Teksas, imieniem Juliana, urodzona z nienaprawialnym wrodzonym wadzie serca, musiała przełożyć serce, gdy miała zaledwie 17 dni. Leki, które bierze, pomagają zapewnić, że jej organizm nie odrzuci nowego serca, ale też sprawiają, że nie może bezpiecznie otrzymać niektórych zalecanych szczepionek, mówi Riki Graves, mama Juliany.

„Ważne, by ci wokół niej byli w pełni zaszczepieni,” mówi Graves. Ze względu na stan Juliany, choroby, które zazwyczaj byłyby łagodne u innych dzieci, mogą być dla niej szczególnie niebezpieczne.

Graves mówi, że cała rodzina otrzymuje wszystkie zalecane szczepienia, w tym roczne szczepionki na grypę, ale wciąż muszą polegać na innych w społeczności, by też były na bieżąco. Mówi, że Juliana została już 19 razyospitalizowana z powodu chorób zakaźnych, w tym raz z powodu rotavirusa, choroby zapobiegawczej szczepionką.

Dla niektórych rodziców, wybór szczepienia jest łatwy – nie tylko dla siebie, ale by chronić dzieci jak Juliana.

„Osobiście szczepiam swoje dzieci, bo ufam naukowym danym pokazującym, że szczepienia są bezpieczne i skuteczne,” mówi Leah Roman, konsultantka zdrowia publicznego i mama dwojga dzieci w okolicach Filadelfii. „Szczepiam, by chronić własne dzieci, ale też by chronić wrażliwe osoby w mojej rodzinie i społeczności.”