• Niemowlęta
• Zakładanie rodziny
• Dzieci
• Ogólne rodzicielstwo
• Noworodki
• Nastolatki
• Maluchy
• Ciąża

Zwiększone migdałki u dzieci: przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka

Zwiększone migdałki u dzieci to stan zapalny migdałków podniebiennych – małych tkanków po obu stronach gardła. Nazywane też migdałkami podniebiennymi. Choroba występuje w każdym wieku, ale najczęściej u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.

Migdałki to tkanki limfatyczne chroniące organizm przed infekcjami. Najczęstsze przyczyny to infekcje wirusowe lub bakteryjne. Pierwszym objawem jest ból przy połykaniu. Infekcja może rozprzestrzeniać się na szyję i klatkę piersiową, zwiększając ryzyk powikłań, np. niedrożności dróg oddechowych.

Przeczytaj, by poznać objawy, czynniki ryzyka, powikłania i leczenie zwiększonych migdałków u dzieci.

Jak wyglądają zwiększone migdałki u dzieci?

Zwiększone migdałki powodują zaczerwienienie i obrzęk tkanki po obu stronach dziodełka. Czasami pojawiają się białe lub żółte plamy na tkance.

Zwiększone migdałki są zakaźne – rozprzestrzeniają się przez kichanie lub kaszel osoby chorej. Okres inkubacji zależy od patogenu – od 1 do 5 dni.

Objawy zwiększonych migdałków u dzieci

Rozróżnia się trzy typy: ostre, przewlekłe i nawracające, z różnymi objawami. Wspólne objawy to:

• Ból gardła
• Chrypy głos
• Trudności w połykaniu
• Gorączka
• Powiększone i bolesne węzły chłonne na szyi
• Nieprzyjemny zapach z ust
• Czerwone i obrzęknięte migdałki
• Sztywność szyi
• Ból głowy
• Białe lub żółte naloty na migdałkach
• Ból ucha
• Ból brzucha

Typy zwiększonych migdałków

1. Ostre zwiększone migdałki

Najczęstsze u dzieci, objawy do 10 dni. Objawy: ból gardła, trudności połykania, szarobiałe naloty na migdałkach, gorączka>38,3°C (rektalnie).

Leczy się antybiotykami na receptę. Domowe sposoby mogą łagodzić objawy.

2. Przewlekłe zwiększone migdałki

Objawy trwają dłużej niż 10 dni. Dodatkowo: złe oddech, obrzęknięte i bolesne węzły chłonne. Infekcja może przejść na tkanki łączne szyi i klatki piersiowej, tworząc kamienie migdałkowe (utwardzone martwe komórki, ślina, jedzenie w zagłębieniach migdałków).

Pediatra może zalecić migdalektomię (usunięcie migdałków chirurgicznie).

3. Nawracające zwiększone migdałki

Diagnoza, gdy dziecko ma:

• 7 lub więcej epizodów w roku.

• 5 lub więcej epizodów w ciągu 2 lat.

• 3 lub więcej epizodów w ciągu 3 lat.

Przy nawracającej infekcji bakteryjnej standardem jest migdalektomia. U dzieci do 6. r.ż. przy nawracającej bakteryjnej infekcji wykonuje się pełną migdalektomię. W innych przypadkach preferowana jest mniej ryzykowna częściowa migdalektomia jako pierwsza linia.

Czynniki ryzyka i powikłania

Czynniki ryzyka:

• Badania sugerują, że nawracające zwiększone migdałki mogą wynikać z biopelikel tworzonych przez mikroorganizmy w zagłębieniach migdałków.

• Dzieci z zaburzoną produkcją przeciwciał anty-SpeA mają niższą odporność na streptokoki, co powoduje nawroty.

• Bliski kontakt z chorymi, dzieci w szkole/żłobku – wyższe ryzyko.

Powikłania wynikające z obrzękniętych, powiększonych migdałków:

• Większe ryzyko infekcji dróg oddechowych (przeziębienie).

• Zapalenia ucha środkowego i "lepkie ucho" – powiększone migdałki utrudniają przepływ powietrza do ucha środkowego.

• Silne powiększenie powoduje przerwy w oddychaniu i obturacyjny bezdech senny u ~2% dzieci z zwiększonymi migdałkami.

Przyczyny zwiększonych migdałków u dzieci

Migdałki to narządy limfatyczne chroniące drogi oddechowe i płuca, zatrzymujące zarodniki. Czasami zarodniki zagnieżdżają się w zagłębieniach, tworząc ośrodek infekcji.

Wirusy i bakterie to główne przyczyny. Ostra i łagodna wirusowa infekcja może minąć sama w 1-2 tygodnie, ale przy silnych objawach lub nawrotach konieczna jest interwencja medyczna.

Wirusowe zwiększone migdałki

Typowe wirusy: rynowirus, koronawirus, adenowirus, rzadziej: wirus grypy, paragrypy, enterowirusy, wirusy opryszczki.

Wirus Epsteina-Barra (EBV) powoduje mononukleozę i zwiększone migdałki. Jeśli dziecko ma mononukleozę, ryzyko wtórnego zwiększenia migdałków rośnie.

Bakteryjne zwiększone migdałki

Bakterie odpowiadają za 15-30% przypadków. Streptococcus pneumoniae i Streptococcus aureus to główne patogeny. S. pneumoniae może przebywać w organizmie bez objawów i przechodzić od dorosłych do dzieci.

Jak rozróżnić wirusowe od bakteryjnych?

Objawy są podobne, dokładna przyczyna wyłania się tylko w badaniach medycznych. Przy wirusowym przeziębieniu/grypie objawy są łagodne. Bakteryjne (streptokoki) dają silniejsze objawy i złe oddech.

Kiedy udać się z dzieckiem do lekarza?

Jeśli dziecko:

• Ma ból gardła>2 dni
• Ma trudności z połykaniem
• Czuje się słabo i chory
• Ma problemy z oddychaniem
• Zaczyna rzucać śliną

Diagnoza

Lekarz bada gardło i szyję, pyta o historię choroby i objawy. Ocenia migdałki pod kątem obrzęku, zaczerwienienia, białych plam. Może zalecić odsiew z gardła lub szybki test na streptokoki (lub oba). Infekcja potwierdza też morfologia krwi z leukocytozą.

Leczenie

Ostre i łagodne wirusowe są łagodne, objawy mijają w 1-2 tygodnie. Przy infekcji bakteryjnej lub silnych objawach lekarz przepisuje antybiotyki z grupy beta-laktamów (penicylina, cefuroksym). Badania pokazują, że antybiotyki zapobiegają rozprzestrzenianiu infekcji poza migdałki, zmniejszając ryzyko zapalenia ucha i zatok.

Kluczowe: dokończyć cały kurs antybiotyku, nawet po ustąpieniu objawów, by uniknąć nawrotu. Przy nawracających infekcjach lekarz może zasugerować migdalektomię po ocenie wieku i zdrowia dziecka.

Domowe sposoby na zwiększone migdałki

Wspomagają leczenie lekarza. Uwaga: większość nie ma dowodów naukowych – skonsultuj pediatrę przed stosowaniem.

1. Zadbaj o dużo odpoczynku dziecka.

2. Często napawaj płynami.

3. Podawaj miękkie pokarmy niebolące gardło.

4. Niektórym dzieciom pomagają ciepłe zupy, innym – zimne produkty (lody).

5. Chłodny nawilżacz powietrza w pokoju dziecka ułatwia oddychanie i łagodzi podrażnienia gardła.

6. Leki OTC na ból (paracetamol, ibuprofen) po konsultacji z lekarzem. Nigdy nie dawaj dzieciom aspiryny.

Profilaktyka zwiększonych migdałków u dzieci

Najlepsza metoda: unikanie kontaktu z osobami chorymi na zwiększone migdałki lub inne infekcje górnych dróg oddechowych. Dodatkowe środki:

• Naucz dziecko higieny: mycie rąk, przykrywanie ust przy kichaniu/kaslu.

• Higiena rąk na zewnątrz – płyn antybakteryjny.

• Przy epidemiach – zachęcaj do noszenia masek w szkole/żłobku.

• Zniechęcaj do dzielenia się naczyniami – patogeny przenoszą się śliną.

• Szczepienia (np. na grypę) obniżają ryzyko infekcji, w tym zwiększonych migdałków.

Często zadawane pytania

1. Jak wiedzieć, czy migdałki mojego dziecka trzeba usunąć?

Migdalektomię zaleca się głównie przy przewlekłych/nawracających bakteryjnych zwiększonych migdałkach lub gdy powiększone migdałki powodują poważne powikłania (np. niedrożność dróg oddechowych). Lekarz najpierw próbuje metody nieinwazyjne (antybiotyki). Jeśli operacja konieczna, bierze pod uwagę wiek i czynniki zdrowotne.

Migdałki to narządy obronne – ich usunięcie może zwiększyć podatność na infekcje. Dlatego operację rozważa się, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem.

2. Czy dziecko może dostać anginę po usunięciu migdałków?

Według dr Troy Madsen (Uniwersytet Utah), dziecko może nadal zachorować na anginę streptokokową po usunięciu migdałków, choć ryzyko jest mniejsze.

Infekcje bakteryjne lub wirusowe powodują stan zapalny migdałków. Dziecko cierpi na ból gardła, ból ucha, trudności połykania. Zwiększone migdałki podnoszą ryzyko infekcji dróg oddechowych, uszu i problemów z oddychaniem. Skonsultuj lekarza, jeśli ból gardła i słabość trwają>2 dni. Wirusowe mogą minąć w 1-2 tygodnie, bakteryjne wymagają antybiotyku.