Jak karać, by nie karać samego siebie

Jak karać, by nie karać samego siebie

Wyjaśnij i egzekwuj karę

Był późny popołudnie 4 lipca. Planowaliśmy pójść na wieczorne pokaz fajerwerków. Nasze dzieci kłóciły się bardziej niż zwykle. Zagroziłem im, licząc na to, że przestaną: "Jeśli nie przestanecie się kłócić, nie pojedziemy na fajerwerki". Co za głupia rzecz powiedzieć. Gdyby oni nie poszli, my też nie poszlibyśmy; nie było szans na znalezienie opiekunki o 17:00 w Dniu Niepodległości, skoro każdy nastolatek w mieście szedł na fajerwerki. Dzieci nie przestały, i my nie poszliśmy. Zostaliśmy ukarani razem z dziećmi.

Lepszą karą byłoby rozdzielenie ich, gdy zaczęły się kłócić, i kazanie im bawić się samotnie. Nie pomyślałem. Zdenerwowałem się i zrobiłem głupie groźby, które skończyły się kosztem mnie większym niż dzieciom. Myśl uważnie przed mówieniem. Gniew może Cię wpędzić w kłopoty. Pomyśl, jak kara wpłynie na Ciebie i resztę rodziny. Czy ta kara mnie zdestabilizuje? Jeśli masz dziecko, które lubi kontrolować Ciebie lub innych w rodzinie, dobieraj jego kary uważnie. Upewnij się, że kara dotyczy tylko dziecka, które się wypuściło, a nikogo innego. Nie mów: "Nie pojedziemy, dopóki nie posprzątasz pokoju". Jeśli idziecie gdzieś, gdzie on chce pójść, to zagrożenie może zadziałać. Jeśli nie chce iść, dałeś dziecku ogromną władzę. Nikt nie pójdzie, dopóki pokój nie będzie czysty. Dajesz to dziecku kontrolę nad całą rodziną. Kto jest karany?

Co robisz z dzieckiem, którym zabroniono wyjścia z resztą rodziny? Zatrudnij opiekunkę i idźcie się dobrze bawić. Możesz chcieć, by dziecko zapłaciło za część lub całość kosztu opiekunki. Dziecko nauczy się, że jego niepożądane zachowanie nie powstrzyma rodziny od dobrej zabawy. Dobieraj kary, które wpływają na Twoje dziecko, a nie na Ciebie. Twoje inne dzieci też się czegoś nauczą. Niepożądane zachowanie dotyczy tylko tego, kto je wykazał.

Rodzice często zastanawiają się, jak odebrać uprawnienia do TV od jednego dziecka. Jeśli muszą wyłączyć TV, inne dzieci zostaną ukarane. To prawda. Nie wyłączaj TV, bo jedno dziecko ma zakaz. To karze wszystkich. Oglądaj TV jak zwykle. Dziecko, które jest karane, musi pójść do innego pokoju. To jest prawdziwa kara. Jeśli nikt nie może oglądać TV, bo on nie może, dajesz dziecku kontrolę nad całą rodziną. Kto jest karany?

Stosuj kary łatwe do egzekwowania

Wybieraj kary, które możesz łatwo egzekwować. To pozwoli Ci dotrzymać słowa. Jeśli kara jest nieporęczna lub pracochłonna, będziesz mniej konsekwentny. Ojciec powiedział mi, że zamyka grę wideo na trzy godziny, gdy syn nie posłucha:

"Jak często zamykasz grę?"
"Raz lub dwa razy w tygodniu."
"Czy Twój syn posłuchuje w pozostałe dni?"
"Gdyby posłuchywał, czy rozmawiałbym z tobą?"
"Dlaczego nie zamykasz gry za każdym razem, gdy nie posłucha?"
"Gdybym zamykał tę grę za każdym razem, gdy nie robi tego, co ma, zamykałbym ją dziesięć razy dziennie."
"Dlaczego nie robisz tego?"
"Zajęłoby mi to wieki z tymi kablami i wtyczkami."

Tata stosuje karę nieporęczną, więc nie egzekwuje jej konsekwentnie. Syn nie uczy się posłuszeństwa; uczy się, że może nie posłuchać tyle razy, ile chce, i straci grę raz czy dwa razy w tygodniu. Tata prawdopodobnie zidentyfikował skuteczną karę – zabranie gry wideo – ale musi być bardziej konsekwentny. Musi zamykać grę za każdym razem. Jeśli kable gry sprawiają, że kara jest uciążliwa, tata potrzebuje bardziej skutecznego sposobu jej egzekwowania.

Wyjaśnij karę

Powiedz dziecku cel kary. Gdy wyjaśniasz karę, zwiększasz zrozumienie i współpracę dziecka. Wyjaśnij, że jesteś po jego stronie. Nie jesteś wrogiem. Próbujesz mu pomóc, by w przyszłości podejmował lepsze decyzje:

"Nie chcę ci zrobić krzywdy ani cię zdenerwować. Jesteś karany, bo podjąłeś złą decyzję o swoim zachowaniu. Chcę, byś z tego nauczysz, by następnym razem pomyślał inaczej. Nie chcę, byś myślał, że chcę cię złapać. Nie chcę. Chcę ci pomóc."

Wyjaśnij, że nie chcesz się odwdzięczyć. Ignoruj drażniące komentarze typu: "Oczekujesz, że uwierzę, że to robisz dla mnie. Jasne". Wyjaśnij to tylko raz. Nie wpadaj w długie wyjaśniania i kłótnie.

Realistyczne, łagodne i sprawiedliwe kary

Stosuj kary realistyczne

Dobieraj kary do winy. Używaj konsekwencji rzeczywistych. Dziecko, które zrobiło bałagan, sprząta bałagan. Dziecko, które poszało do lodówki, powinno umyć lodówkę. Dziecko, które nieostrożnie coś zepsuło, powinno to naprawić lub pracować, by zapłacić. Dziecko, które wróciło późno, nie powinno wyjść następnego dnia. Dziecko, które nie wrzuca brudnego prania do kosza, robi własne pranie. Dzieci, które potrafią obsługiwać odtwarzacze CD, magnetyfony i komputery, poradzą sobie z pralką. Te przykłady ilustrują konsekwencje adekwatne do niepożądanego zachowania. Mają one większe znaczenie dla Twojego dziecka. Pomagają w nauce lekcji.

Niektórym dzieciom można zaufać wybór kary. To pomaga im uczyć się szybciej. Pokazuje im, że chcesz być sprawiedliwy, i zachęca do dojrzałości i odpowiedzialności:

"Twoje zachowanie było bardzo dobre do tego incydentu. Zaufam ci, byś sam wybrał karę za to niepożądane zachowanie. Wiem, że będziesz sprawiedliwy. Daj mi znać, co zdecydowałeś."

Większe nie znaczy lepsze

Łagodne kary są zazwyczaj bardziej produktywne niż surowe. Trzymaj proporcje. Nie wyciągaj armaty, by zmusić dzieci do wieszania ręczników. Kary krótkie i konkretne uczą lepszych lekcji. Duże kary często rodzą złość lub chęć zemsty. Gdy dziecko czuje złość, mała nauka ma miejsce. Gdy dziecko uważa, że byłeś niesprawiedliwy w karze, często się odwdzięcza lub kłóci. To może rozpocząć negatywny cykl. Karasz, dziecko złości się i odwdzięcza się nowym niepożądanym zachowaniem, może gorszym. Karasz znów, może trochę surowiej, by podkreślić swoją rację. Dziecko złości się bardziej i odwdzięcza się kolejnym niepożądanym zachowaniem. Pracowałem z rodzinami, gdzie rodzice karali dzieci za rzeczy sprzed miesięcy.

Konstruktywne stosowanie ograniczeń

Ograniczenie to użyteczna kara dla dzieci i nastolatków. Ograniczenie wolności (grounding) to rodzaj ograniczenia. Ograniczenie oznacza utratę jednego lub więcej uprawnień na określony czas. Musisz zdecydować, jakie uprawnienie. Przykłady: utrata czasu na TV, wcześniejsze kładzenie się spać, zakaz spotykania się z przyjaciółmi, brak telefonu, brak gier wideo, brak zabawek itp. Wybierz ograniczenie łatwe do egzekwowania i wpływające na sprawcę, a nikogo innego.

Ograniczenie dzieci za niepożądane zachowanie to popularna forma kary. Niestety, niewielu rodziców stosuje je skutecznie. Większość zaczyna od okresu zbyt długiego. Jako dorośli zapominamy, że tydzień czy dwa to dla dziecka wieczność. Długie okresy ograniczenia często wynikają z kłótni, urazonych uczuć lub gniewu i mogą się odwrócić, sprawiając, że dziecko czuje się prześladowane lub wyłapane. To może zamienić się w chęć zemsty i rozpocząć cykl odwdzięczania się.

Wbudowanym problemem ograniczenia jest to, że wiele dzieci, które zostają ograniczone, czują, że nie ma nadziei. Bez nadziei mały powód do zachowania się: "Po co zachowywać się? I tak nie mogę wyjść na tydzień". Wtedy dziecko decyduje, że wszyscy inni powinni być tak samo nieszczęśliwi.

Istnieje działające rozwiązanie tego problemu. Jeśli decydujesz się ograniczyć dziecko, wybierz parzystą liczbę dni. Wybierz cztery, sześć, osiem lub dwanaście dni, w zależności od ciężkości wykroczenia i wieku dziecka. Dwanaście dni to zazwyczaj maksymalny skuteczny okres – cokolwiek dłuższego ryzykuje odwdzięczeniem się. Następnie wyjaśnij, że każdy dobry dzień skróci okres ograniczenia o jeden dzień z końca. Załóżmy, że ograniczasz dziecko na sześć dni, od środy do poniedziałku. Jeśli dziecko ma dobry dzień w środę, anuluj poniedziałek. Jeśli czwartek jest dobry, anuluj niedzielę. Jeśli piątek pójdzie dobrze, anuluj sobotę. Piątek to ostatni dzień ograniczenia. Możesz narysować wykres lub kalendarz, by dziecko mogło skreślać dni i widzieć postęp.

Ta technika działa wyjątkowo dobrze. Pozwala dziecku wiedzieć, że chcesz być sprawiedliwy, choć masz na poważnie. Pozwala też dziecku wiedzieć, że oczekujesz odpowiedzialnego zachowania nawet podczas ograniczenia. Bycie ograniczonym nie jest licencją na brak współpracy. Przeważnie, to podejście daje dziecku silny impuls do natychmiastowego zachowania się – bez siedzenia w domu w nieszczęściu przez tydzień.

Sukces tej strategii zależy od tego, jak dobrze zdefiniujesz dobry dzień. Potem trzymaj się tego, co powiedziałeś. Pomaga dużo zapisanie wymagań.

Upewnij się, że dobry dzień to naprawdę dobry dzień. Nie anuluj dnia, chyba że jest zasłużony. Jeśli anulujesz dni zbyt łatwo, pokonasz cel tego podejścia. Dziecko może być ograniczone i wciąż zasługiwać na inne aktywności. Np. dziecko może mieć zakaz telefonu i wciąż pracować nad kontraktem na nową płytę CD. Pracowałem z nauczycielkami przedszkola, które zmodyfikowały tę technikę. Używają ograniczeń minutowych. Gdy dziecko źle używa zabawki, jest ograniczony od zabawki na dziesięć minut. Jeśli się zachowuje, może odzyskać zabawkę w pięć minut.

Previous:

Next: