• Baby's
• Gezinsvorming
• Kinderen
• Algemeen ouderschap
• Pasgeborenen
• Tieners
• Peuters
• Zwangerschap

Dyslexie begrijpen

Wat is dyslexie?

Dyslexie (uitgesproken: dis-LEK-see-uh) is een type leerstoornis. Een persoon met een leerstoornis heeft moeite met het verwerken van woorden of cijfers. Er zijn verschillende soorten leerstoornissen — dyslexie is de term die gebruikt wordt wanneer mensen moeite hebben met leren lezen, ook al zijn ze slim en gemotiveerd om te leren.

Wat veroorzaakt dyslexie?

Dyslexie is geen ziekte. Het is een aandoening waar een persoon mee geboren wordt, en het komt vaak in families voor. Mensen met dyslexie zijn niet dom of lui. De meeste hebben een gemiddelde of boven gemiddelde intelligentie, en ze werken erg hard om hun leerproblemen te overwinnen.

Onderzoek heeft getoond dat dyslexie ontstaat door de manier waarop de hersenen informatie verwerken. Beelden van de hersenen tonen dat wanneer mensen met dyslexie lezen, ze andere delen van de hersenen gebruiken dan mensen zonder dyslexie. Deze beelden tonen ook dat de hersenen van mensen met dyslexie niet efficiënt werken tijdens het lezen. Daarom lijkt lezen zo'n langzaam, zwaar werk.

Wat gebeurt er bij dyslexie?

De meeste mensen denken dat dyslexie ervoor zorgt dat mensen letters en cijfers omkeren en woorden achterstevoren zien. Maar omkeringen gebeuren als normaal deel van de ontwikkeling, en worden gezien bij veel kinderen tot groep 3 of 4.

Het hoofdprobleem bij dyslexie is moeite met het herkennen van fonemen (uitgesproken: FO-neems). Dit zijn de basisklanken van spraak (het "b" klank in "bal" is een foneem, bijvoorbeeld). Het is een strijd om de link te maken tussen de klank en het lettersymbool voor die klank, en om klanken te mengen tot woorden.

Dit maakt het moeilijk om korte, bekende woorden te herkennen of langere woorden uit te klanken. Het kost veel tijd voor iemand met dyslexie om een woord uit te klanken. Omdat woordlezen meer tijd en focus kost, gaat de betekenis van het woord vaak verloren, en is begrijpend lezen slecht.

Het is niet verrassend dat mensen met dyslexie moeite hebben met spellen. Ze kunnen ook moeite hebben met zich uiten in schrijven en zelfs spreken. Dyslexie is een taalverwerkingsstoornis, dus het kan alle vormen van taal beïnvloeden, gesproken of geschreven.

Sommige mensen hebben mildere vormen van dyslexie, zodat ze minder moeite hebben in deze andere gebieden van gesproken en geschreven taal. Sommige mensen vinden omwegen voor hun dyslexie, maar dat kost veel moeite en extra werk. Dyslexie is niet iets dat van zelf overgaat of waar iemand uitgroeit. Gelukkig leren de meeste mensen met dyslexie met de juiste hulp lezen. Ze vinden vaak verschillende manieren om te leren en gebruiken die strategieën hun hele leven lang.

Hoe is het om dyslexie te hebben?

Als je dyslexie hebt, kun je moeite hebben met lezen van zelfs simpele woorden die je veel keer hebt gezien. Je leest waarschijnlijk langzaam en voelt dat je extra hard moet werken bij het lezen. Je kunt de letters in een woord door elkaar halen — bijvoorbeeld "nu" lezen als "un" of "links" als "fnks". Woorden kunnen ook in elkaar overlopen en spaties verdwijnen.

Je kunt moeite hebben met onthouden wat je gelezen hebt. Je onthoudt misschien makkelijker als dezelfde informatie je voorgelezen wordt of je het hoort. Woordproblemen in wiskunde kunnen vooral lastig zijn, zelfs als je de basisrekenkunde beheerst. Als je een presentatie geeft voor de klas, kun je moeite hebben met het vinden van de juiste woorden of namen voor verschillende voorwerpen. Spellen en schrijven zijn meestal erg moeilijk voor mensen met dyslexie.

Hoe wordt dyslexie gediagnosticeerd?

Mensen met dyslexie vinden vaak manieren om hun handicap te omzeilen, zodat niemand merkt dat ze er moeite mee hebben. Dit kan enige verlegenheid besparen, maar hulp krijgen kan school en lezen makkelijker maken. De meeste mensen worden als kind gediagnosticeerd, maar het is niet ongebruikelijk dat tieners of zelfs volwassenen gediagnosticeerd worden.

Ouders of leerkrachten van een tiener kunnen dyslexie verdenken als ze veel van deze problemen opmerken:

• slechte leesvaardigheden, ondanks normale intelligentie
• slechte spelling en schrijfvaardigheden
• moeite om opdrachten en toetsen binnen tijdslimieten af te maken
• moeite om de juiste namen voor dingen te onthouden
• moeite met het memoriseren van geschreven lijsten en telefoonnummers
• problemen met richtingen (rechts van links of boven van onder onderscheiden) of kaarten lezen
• moeite met vreemde talen

Één van deze problemen hebben betekent niet dat iemand dyslexie heeft. Maar iemand die een paar van deze tekenen vertoont, zou getest moeten worden op de aandoening.

Een fysiek onderzoek, inclusief gehoor- en gezichtstests, wordt gedaan om medische problemen uit te sluiten. Dan moet een schoolpsycholoog of leerspecialist verschillende gestandaardiseerde tests afnemen om taal, lezen, spellen en schrijfvaardigheden te meten. Soms wordt een denkvermogenstest (IQ-test) afgenomen. Sommige mensen met dyslexie hebben moeite met andere schoolvaardigheden, zoals handgeschrift en rekenen, of ze kunnen moeite hebben met aandacht of onthouden. Als dat het geval is, kunnen andere soorten tests gedaan worden.

Omgaan met dyslexie

Hoewel omgaan met dyslexie lastig kan zijn, is hulp beschikbaar. Onder federale wet heeft iemand gediagnosticeerd met een leerstoornis als dyslexie recht op extra hulp van het openbare schoolsysteem. Een kind of tiener met dyslexie heeft meestal een speciaal getrainde leraar, tutor, of leesspecialist nodig om te leren beter lezen en spellen.

De beste hulp leert bewustzijn van spraakklanken in woorden (genaamd fonemische bewustwording) en klank-letter correspondenties (genaamd foniek). De leraar of tutor moet speciale leer- en oefenactiviteiten voor dyslexie gebruiken.

Een leerling met dyslexie kan meer tijd krijgen voor opdrachten of toetsen, toestemming om colleges op te nemen, of kopieën van college-aantekeningen. Een computer met spellingscontrole kan helpen bij geschreven opdrachten. Voor oudere leerlingen in uitdagende klassen zijn diensten beschikbaar die opgenomen versies van elk boek aanbieden, zelfs leerboeken. Computersoftware is ook beschikbaar die gedrukt materiaal hardop 'leest'. Vraag je ouder, leraar, of coördinator leerstoringen hoe je deze diensten kunt krijgen als je ze nodig hebt.

Emotionele steun is heel belangrijk. Mensen met dyslexie raken vaak gefrustreerd omdat ze, hoe hard ze ook proberen, niet lijken bij te blijven met andere leerlingen. Ze kunnen voelen dat ze niet zo slim zijn als hun leeftijdsgenoten, en hun problemen verstoppen door op te koken in de les of de grapjas te zijn. Ze proberen misschien andere leerlingen hun werk te laten doen. Ze doen alsof ze niet om hun cijfers geven of dat ze school dom vinden.

Familie en vrienden kunnen mensen met dyslexie helpen door te begrijpen dat ze niet dom of lui zijn, en dat ze zo hard proberen als ze kunnen. Het is belangrijk om de sterktes van iedereen te erkennen en te waarderen, of die nu in sport, drama, kunst, creatief probleemoplossen, of iets anders liggen.

Mensen met dyslexie hoeven zich niet beperkt te voelen in hun academische of carrièrekeuzes. Meeste colleges maken speciale voorzieningen voor studenten met dyslexie, zoals getrainde tutors, leermiddelen, computersoftware, opgenomen leesopdrachten, en speciale regelingen voor examens. Mensen met dyslexie kunnen dokters, politici, topmanagers, acteurs, muzikanten, artiesten, leerkrachten, uitvinders, entrepreneurs, of wat ze ook kiezen worden. Veel bekende mensen met dyslexie hebben zeer succesvolle carrières in deze en andere velden, ondanks leesproblemen op school.